De slag om Delfzijl is, op de slag om Texel na, de laatste slag in Nederland in de Tweede Wereldoorlog en staat in de militaire geschiedenis ook bekend als "Operation Canada".
De slag begon op 23 april 1945 en eindigde tien dagen later op 2 mei 1945. Verantwoordelijk voor de bevrijding was de 5e Canadese Pantserdivisie. Deze divisie bestond in 1945 o.a. uit de 5e Pantserbrigade (o.a. New Brunswick Hussars, The Westminster Regiment en The British Columbia Dragoons), de 11e Infanteriebrigade (o.a. Perth Regiment, Cape Breton Highlanders, Irish Regiment of Canada) en ondersteunende units (o.a. 8e regiment veldartillerie, 12e regiment veldartillerie, 17e regiment veldartillerie). In de slag om Delfzijl speelden ook The Royal Canadian Dragoons, The Regina Rifle Regiment, The Royal Winnipeg Rifles and The Canadian Scottish Regiment met name in het begin een belangrijke rol.
Verantwoordelijk voor het bemannen van de Duitse luchtdoelbatterijen in en rondom Delfzijl was de Marine Flak Abteilung 256 als onderdeel van het 6e Marineflakregiment.
Achtergrond Opmars naar Noord-Nederland Op 28 maart 1945, na de slag om de Rijn, werd door Veldmaarschalk Montgomery de opdracht gegeven de resterende bezette provincies van Nederland te bevrijden. Voor deze taak werd het Canadese Eerste Leger aangewezen. Binnen deze legereenheid werd het 2e Canadese Legerkorps verantwoordelijk voor de bevrijding van het noorden van Nederland, naast de Poolse tankdivisie. Ook onder andere Franse parachutisten en Belgische commando's speelden een rol. Het 2e Canadese Legerkorps bestond onder andere uit de 2e Canadese infanteriedivisie, de 3e Canadese infanteriedivisie, 2nd Armoured Brigade, 4th Canadian Armoured Division en 5th Canadian Armoured Division.
De 3e infanteriedivisie onder leiding van Majoor-Generaal Keefler bevrijdde onder andere Zutphen (8 april), Deventer (11 april), Zwolle (14 april) en trok vervolgens in noordwestelijke richting om Leeuwarden te ontzetten. Dit lukte op 15 april 1945. Op 18 april 1945 werden de laatste stellingen van de Duitsers nabij Makkum veroverd.
Bevrijding van Groningen
thumb|300px|Canadese soldaten vechtend in Groningen De 2e infanteriedivisie onder leiding van Majoor-Generaal A.B. Matthews trok op naar het noorden met als doel de bevrijding van Groningen. Op 1 april werden de Duitsers verdreven uit Doetinchem. Vervolgens trokken de Canadezen over het Twentekanaal om Holten op 8 april te bevrijden. Op 11 april volgde Ommen. Operatie Amherst vond plaats, en Assen werd bevrijd op 13 april. Daarna kwam de stad Groningen in beeld. De slag om Groningen duurde drie dagen en kostte het leven aan 43 Canadese soldaten. Groningen werd bevrijd op 16 april 1945.
Opmars naar Delfzijl De opmars naar Delfzijl kon beginnen. Vanaf twee kanten rukten de Canadezen op om de havenstad Delfzijl te ontzetten. De Canadese 3e infanteriedivisie kreeg de opdracht om Emden in te nemen, waarbij hieraan parallel Delfzijl aangevallen moest worden door de 5e Canadese Pantserdivisie. Door de druk op Delfzijl op te voeren moest worden voorkomen dat Duitse troepen vluchtten naar Emden om alhier de stellingen te versterken en het de 3e Infanteriedivisie extra moeilijk te maken. Al met al was duidelijk dat Delfzijl voor beide partijen van enorm strategisch belang was.
Delfzijl werd door Adolf Hitler als "Festung" bestempeld. Dit betekende dat het gehele gebied rondom Delfzijl tot de laatste man en de laatste kogel verdedigde diende te worden. Het gebied was onderdeel van de "Festung Emden".
Pocket Delfzijl De Duitse bezetter had zich stevig ingegraven in Delfzijl. Grote gebieden ten noorden van het Afwateringskanaal en ten zuiden van het Damsterdiep waren geïnundeerd door het openen van de zeesluizen. De Canadezen konden dus alleen via het zuiden (en zuidoosten) en via het noordwesten oprukken. In deze gebieden werden mijnenvelden, mitrailleurnesten, geschutstellingen en onder andere tankgrachten, loopgraven, prikkeldraadversperringen en wegversperringen aangelegd om de opmars te vertragen en de havenstad te beschermen. De Duitsers hadden daarnaast een "outer perimeter" of buitenste verdedigingslinie gedefinieerd om aldaar de serieuze verdediging van Delfzijl ter hand te nemen. Deze lijn, bestaande uit een prikkeldraadversperring met loopgraven, liep grofweg van de Punt van Reide via Woldendorp, Wagenborgen, Meedhuizen, Appingedam, Jukwerd, Bierum en Hoogwatum naar de kust.
De slag De slag kenmerkte zich door felle en langdurige gevechten. Delfzijl Pocket was zwaar verdedigd en werd door de Duitsers dan ook als strategisch belangrijk gezien. Dit gold echter ook voor de geallieerden. De haven kon, na de bevrijding, dienen als aanvoerhaven voor voedsel om de bevolking te bevoorraden na de hongerwinter 1944-1945. Daarnaast was Delfzijl van belang om Emden te veroveren.
De vier kustbatterijen in en rond Delfzijl (in Nansum, Delfzijl (twee stuks aan noordwestzijde van de haven), Fiemel/Termunten en Dollart Süd/Carel Coenraadpolder) beschermden de haven van Emden en de Eems, waardoor deze Duitse haven in potentie bedreigend bleef voor de geallieerde opmars naar Noord-Nederland en Duitsland. Deze kustbatterijen zaaiden ook dood en verderf onder de oprukkende Canadese troepen.
In totaal sneuvelden 62 Canadese militairen en raakten er 180 gewond. De verliezen aan Duitse zijde zijn onbekend.
Dag 1: 23 april 1945 De bevrijding van Delfzijl begon deze dag om 23:00.
Perth Regiment Het Perth Regiment trekt op vanaf Godlinze en probeert de zeedijk te bereiken. Tevens worden eenheden gestuurd richting Holwierde, maar daar komen ze al snel onder zwaar artillerievuur van de Duitsers te liggen.
British Columbia Dragoons Deze eenheid had oorspronkelijk als taak om als tankeenheid ondersteuning te bieden bij de bevrijdingsacties, maar krijgt al snel de opdracht om als infanterie-eenheid actief mee te doen in de strijd. Ze trekken vanaf Loppersum via Leermens, Oosterwijtwerd en Jukwerd naar Appingedam. In Appingedam nemen ze de gevechten over van de Royal Winnipeg Rifles, die richting de Duitse grens zijn gedirigeerd om in Duitsland te vechten
Canadian Scottish Regiment Het Canadian Scottish Regiment voert zware gevechten in Wagenborgen in een poging dit dorp te bevrijden. Ze vechten zich van huis tot huis een weg richting de noordzijde van het dorp, maar worden door de Duitse troepen en artillerie zwaar onder vuur genomen. Zelfs met tankondersteuning van het 8th New Brunswick Hussars is het erg moeilijk om Wagenborgen in handen te krijgen.
Irish Regiment of Canada Het Irish Regiment of Canada krijgt als opdracht mee om op te trekken richting Siddeburen en daar bivak te maken. Het regiment maakte zich gereed voor deelname aan de strijd om het Canadian Scottish Regiment te vervangen.
Royal Winnipeg Rifles Deze eenheid neemt deel aan gevechten rondom Appingedam samen met de British Columbia Dragoons. De Royal Winnipeg Rifles mag de eer krijgen Appingedam bevrijd te hebben en zal na deze dag richting Duitsland optrekken om daar verder te vechten.
Regina Rifle Regiment Deze eenheid wordt richting Beerta en Finsterwolde gestuurd om richting de Dollard te trekken. Deze weten ze deze dag niet te bereiken mede door zwaar verzet van de Duitse artillerie.
8th Field Regiment Deze artillerie-eenheid staat opgesteld in en rondom Wirdum om de optrekkende Canadese infanterie vuursteun te geven. Ze komen zelf ook onder zware vuur te liggen, maar blijven vuursteun geven.
Dag 2: 24 april 1945 Perth Regiment Het Perth Regiment is actief rondom Holwierde en Krewerd. Ze liggen onder zware vuur deze dag en maken erg weinig vordering.
British Columbia Dragoons Deze eenheid vecht deze dag rondom Appingedam en vuurt met de spaarzame tanks onder andere op de batterij Delfzijl. Ze voeren nog verkenning uit ten zuiden van Appingedam om de laatste Duitse eenheden uit de stad te verjagen.
Canadian Scottish Regiment Ze verzamelen nabij Scheemda om op te trekken richting Duitsland en daar aan de gevechten deel te nemen.
Irish Regiment of Canada Het Irish Regiment of Canada verjaagt de laatste Duitse troepen uit Wagenborgen en trekt ook door Nieuwolda, maar ondervindt daar geen weerstand.
Royal Winnipeg Rifles Ze voeren gevechtsacties uit rondom Ganzedijk en Hongerige Wolf waar ze ook zwaar onder vuur komen te liggen door de Duitse kustbatterijen. Ze weten Hongerige Wolf te bevrijden, maar weten de Dollarddijk niet te bereiken.
Regina Rifle Regiment Deze eenheid trekt op oostelijk van de Royal Winnipeg Rifles en trekken op richting Drieborg. Ze weten de Dollarddijk wel te bereiken en sluiten daarmee de weg naar Duitsland over land voor de Duitse troepen af.
Westminster Regiment Dit regiment vecht deze dag zowel ten zuiden als ten noorden van Delfzijl. Ze trekken o.a. op vanuit Winsum richting Warffum en Uithuizen, maar tevens zijn eenheden actief ten noorden van Oostwold.
8th New Brunswick Hussars Tanks van deze eenheid zijn te vinden in Noordbroek, Siddeburen en Oostwold. Ze geven vuursteun aan de infanterie-eenheden.
Dag 3: 25 april 1945 Perth Regiment Het Perth Regiment voert nog steeds zware gevechten rondom Holwierde en maken erg weinig vorderingen. Met name de kustbatterij Nansum maakt het leven van de infanteristen erg zwaar. Ze hebben de zeedijk nog steeds niet bereikt.
British Columbia Dragoons Ze hebben Appingedam compleet in handen en gebruiken tanks om vuursteun te geven. Tevens beschieten ze doelen in en rondom Delfzijl. Ze voeren ook gevechten rondom de oude steenfabriek ten noorden van Appingedam waar nog enkele Duitse soldaten actief zijn.
Canadian Scottish Regiment Deze eenheid wordt uit de strijd genomen en trekt op richting Duitsland om daar verder te gaan vechten. Ze hergroeperen en maken bivak rondom Bad Nieuweschans
Irish Regiment of Canada Eenheden zijn actief ten noorden van Wagenborgen, trekken op richting Schaapbulten en Wilderhof en verkennen de omgeving van Steendam richting Tjuchem, waar ze al snel vaststellen dat diverse bruggen over het afwateringskanaal zijn opgeblazen.
Royal Winnipeg Rifles Deze eenheid is uit de strijd om Delfzijl genomen en trekt op richting Duitsland om daar verder te gaan vechten.
Regina Rifle Regiment Ze zijn actief in de strijd en trekken op richting de Dollarddijk om de laatste Duitse eenheden onschadelijk te maken. De Marine-Flak-Batterie Dollard-Süd wordt ingenomen na bombardementen, beschietingen en grondgevechten. De unit weet redelijk eenvoudig Nieuwe Statenzijl te bereiken.
Westminster Regiment Het grootste deel van dit regiment trekt op vanuit Nieuwolda richting het oosten/noordoosten om ten zuiden van Woldendorp de zeedijk te bereiken.
Cape Breton Highlanders Deze eenheid wordt toegevoegd aan de Canadese troepen en bivakkeert bij Loppersum om zich gereed te maken voor de komende strijd rondom Delfzijl.
8th New Brunswick Hussars De cavalerie is actief in Godlinze en ten noorden van Oostwold.
Dag 4: 26 april 1945 Perth Regiment Ze weten deze dag eindelijk de zeedijk te bereiken en trekken vanuit Bierum. Holwierde is nog steeds het toneel van zware gevechten en beschietingen. De kustbatterij Nansum, verantwoordelijk voor de zware beschietingen, is nog steeds niet uitgeschakeld.
British Columbia Dragoons Eenheden trekken vanuit Appingedam in noordelijke richting om ondersteuning te geven aan het Perth Regiment. Eenheden trekken door Krewerd en Jukwerd om vanuit de zuidzijde Holwierde te benaderen.
Irish Regiment of Canada Het Irish Regiment is actief ten zuiden van Delfzijl. Ze trekken op vanuit Wagenborgen richting Schaapbulten en bevrijden Meedhuizen. Hier kunnen ze niet verder optrekken, omdat de brug over het afwateringskanaal is vernield. Ze gebruiken de aardenbaan van het Woldtjerspoor om vanuit het zuiden op te trekken richting Delfzijl. Ze maken vorderingen richting Geefsweer en bevrijden Zomerdijk.
Westminster Regiment