Woelmuizen (Arvicolinae of soms Microtinae) zijn een onderfamilie van knaagdieren uit de familie Cricetidae. Ze zijn verwant aan de lemmingen en hamsters, maar hebben een steviger lichaam; een langere, harige staart; een iets rondere kop; en kleinere ogen en oren. Woelmuizen komen voor op het noordelijk halfrond, in het Palearctisch en Nearctisch gebied, in Amerika zuidelijk tot Guatemala, in Azië tot Noord-Myanmar. De onderfamilie kent 144 levende soorten, waarvan er zo'n 25 in Europa voorkomen.
Kenmerken De dieren hebben een korte, behaarde staart en korte poten. De achterpoten hebben vijf tenen en de voorpoten hebben vier of vijf tenen. De vijfde teen aan de achterpoten kan soms weinig ontwikkeld zijn. De snuit is stomp. Woelmuizen houden geen winterslaap, in tegenstelling tot bijvoorbeeld slaapmuizen en hamsters.
Kenmerkend voor elke soort zijn de ingewikkelde patronen van tandbeen en glazuur op de kiezen, een aanpassing aan taai voedsel als grassen.F. H. van den Brink, Zoogdierengids, Elseviers natuurgids,
Leefwijze Een andere bijzonderheid van sommige soorten woelmuizen is het sterk wisselende aantal waarin een bepaalde soort, zoals de veldmuis, in een gebied kan voorkomen. Het ene moment vormen ze een ware ratten- of muizenplaag en het andere moment is hun aantal zeer beperkt. Soms trekken de dieren weg in de herfst, bijvoorbeeld de muskusrat en lemming.
Verspreiding in Nederland In Nederland komen zeven soorten woelmuizen voor, waarvan twee soorten zeldzaam zijn: de veldmuis komt algemeen voor in bijna alle open terreinen, heeft een voorkeur voor korte vegetaties en veroorzaakt in weidegebieden regelmatig een muizenplaag,veldmuis - statistieken op waarneming.nl de rosse woelmuis komt algemeen voor op plaatsen met een wisselende vegetatie en struiken,rosse woelmuis - statistieken op waarneming.nl de aardmuis komt algemeen voor in open terreinen met langere grassen,aardmuis - statistieken op waarneming.nl de muskusrat is een exoot die bijna overal algemeen en in wisselende aantallen voorkomt,muskusrat - statistieken op waarneming.nl de woelrat komt rond de meeste wateren en oeverzones vrij algemeen voor,woelrat - statistieken op waarneming.nl de ondergrondse woelmuis is vrij zeldzaam en komt in een aantal landelijke gebieden in Limburg en op enkele plaatsen in Noord-Brabant voor,ondergrondse woelmuis - statistieken op waarneming.nl de Noordse woelmuis is zeldzaam en komt slechts in een paar open gebiedjes langs de Nederlandse kust voor.Noordse woelmuis - statistieken op waarneming.nl
Taxonomie De onderfamilie omvat de volgende geslachten: Protopliophenacomys Tobienia Atopomys Cromeromys Hibbardomys Huananomys Jordanomys Kilarcola Nebraskomys Nemausia Promimomys Prosomys Tyrrhenicola Villanyia Tribus Arvicolini Woelratten (Arvicola) Mimomys Tribus Lagurini Eolagurus Steppelemming (Lagurus) Tribus Microtini Alexandromys Chionomys Hyperacrius Lasiopodomys Lemmiscus Microtus Mictomicrotus Neodon Proedromys Stenocranius Volemys Tribus Ondatrini Neofiber Muskusratten (Ondatra) Proneofiber Tribus Clethrionomyini Alticola Anteliomys Caryomys Rosse woelmuizen (Clethrionomys) Craseomys Dolomys Eothenomys Guildayomys Pliolemmus Pliophenacomys Tribus Prometheomyini Prometheuswoelmuis (Prometheomys) Stauchomys Tribus Ellobiusini Bramus Ellobius Tribus Lemmini Echte lemmingen (Lemmus) Mictomys Boslemming (Myopus) Plioctomys Synaptomys Tribus Dicrostonychini Halsbandlemmingen (Dicrostonyx) Predicrostonyx Tribus Pliomyini Dinaromys Pliomys Tribus Pliophenacomyini Arborimus Phenacomys
De bekendste soorten zijn: Rosse woelmuis (Clethrionomys glareolus) Ondergrondse woelmuis (Microtus subterraneus) Aardmuis (M. agrestis) Noordse woelmuis of rattenkop (Alexandromys oeconomus) Sneeuwmuis (Chionomys nivalis) Berglemming (Lemmus lemmus). Muskusrat of bisamrat (Ondatra zibethicus) Veldmuis (Microtus arvalis) Woelrat of waterrat (Arvicola terrestris)
Categorie:Cricetidae