thumb|300 px|Buurtspoorwegen van de provincie Oost-Vlaanderen, stand 1954 voor elektrische lijnen en stand 1940 voor de andere lijnen en de spoorwegen De Belgische Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen was georganiseerd in regionale groepen die een grote zelfstandigheid en eigen beleid hadden. Oorspronkelijk waren alle lijnen in de provincie Oost-Vlaanderen geëxploiteerd door pachters die hun eigen lijnen, stelplaats en organisatie hadden. De NMVB heeft bij de overname van de concessies, de pachterorganisatie niet veranderd. Hierdoor kende de NMVB in de provincie vier groepen: Gent (Dendermondsesteenweg/Dampoort): lijnen in het Oosten + Linkeroever - Hamme) Gent (Rabot): de lijnen in het Westen van Gent Oordegem (Gent Merelbeke, Geraardsbergen, Zottegem, Oordegem en Aalst) Aalter (lijnen Tielt Eeklo Watervliet + Deinze Oudenaarde Geraardsbergen) De lijn 'M' naar Merelbeke en 'S' die naar Zomergem (vroeger Somergem) zijn tot na de Tweede Wereldoorlog in handen van pachter ETG gebleven, het bedrijf dat ook de Gentse stadstram exploiteerde.
Gent In Gent werden veel sporen gemeenschappelijk gebruikt met de Gentse stadstram, die ook op meterspoor reed. Hierdoor zijn bepaalde sporen waar de NMVB reed nog steeds in dienst. In 1931 werden alle NMVB tramlijnen die tot dan toe aan de rand in Rabot of Dampoort eindigden, doorgetrokken naar het station Gent-Sint-Pieters. Tevens werd in 1933 een verbinding aangelegd tussen Gent-Dampoort, Muide en Rabot ten behoeve van het goederenvervoer. Hierdoor ontstond een volledige ringlijn rond Gent. De huidige sporen tussen Gent Sint-Pieters en Muide via Rabot zijn nog steeds in gebruik door de stadstram.
Geëlektrificeerde lijnen De lijnen worden vermeld, grofweg in wijzerzin rond Gent. De vermelde lijnnummers zijn de laatst gebruikte voor het volledig traject.
( ) = Gemeenschappelijk met andere lijnen. W (Gent Sint-Pieters – Dampoort) – Destelbergen – Heusden – Laarne – Overschelde – Wetteren M Gent Zuid – Merelbeke (met aansluiting op de niet-elektrische lijn 376 naar Geraardsbergen) N Gent Sint-Pieters – Gent (Bijlokehof) – Drongen – Sint-Martens-Leerne – Nevele S (Gent Sint-Pieters – Gent (Bijlokehof) – Rabot – Mariakerke – Lovendegem – Zomergem E (Gent Sint-Pieters – Rabot) – Wondelgem – Evergem O (Gent Sint-Pieters – Dampoort) – Oostakker L (Gent Sint-Pieters – Dampoort) – Sint-Amandsberg – Lochristi (met plannen om de lijn door te trekken naar Lokeren) * Gent (Rabot) – Muide – Dampoort (verbindingslijn goederen) thumb|Dienstregeling elektrische tram H in 1933 Behalve de elektrische tramlijnen rond Gent was er nog een "Antwerpse" tramlijn die eerst met een veerboot en vanaf 1933 met een voetgangerstunnel was verbonden met de stad Antwerpen. H Antwerpen Vlaams hoofd (Linkeroever) – Kruibeke – Bazel – Rupelmonde – Steendorp – Temse – Tielrode – Hamme. De oorspronkelijke lijn (kapitaal 110) liep van Hamme door tot Baasrode Veer die aansluiting gaf op de veerboot naar Baasrode. Bij de elektrificatie tot Hamme op 15 oktober 1937 werd de lijn tot Baasrode Veer opgeheven. Op 1 september 1931 werd de lijn al tot Temse geëlektrificeerd met Rupelmonde als stelplaats. In 1939 waren er plannen voor een geëlektrificeerde lijn van Linkeroever naar Beveren. Deze plannen werden nooit uitgevoerd. Daarnaast reden elektrische tramlijnen vanuit het Brabants elektrisch tramnet door naar de provincie Oost-Vlaanderen in Aalst en Ninove. (zie Elektrisch tramnet rond Brussel: lijnen AL en Ni)
Niet geëlektrificeerde lijnen De lijnen worden vermeld in grofweg de wijzerzin volgorde rond Gent. (lijnnummers uit het spoorboekBelgische spoorboek zomer 1933) ( ) = Gemeenschappelijk met andere lijnen. thumb|300px|Enkele rijtuigen ter hoogte van de tramstelplaats in Ursel. thumb|300 px| Dienstregelingen van 1933 van lijnen rond Ursel. Tabellen 338, 342, 344 en 345 338 Zomergem – Ursel 344 Ruiselede – Aalter – Aalter-Brug – Ursel – Kruiput – Eeklo – Bentille – Watervliet (Hoogkasteel) – Watervliet (Veldzicht (grens)) (aansluiting op ZVTM in Nederland) 345 Watervliet (Hoogkasteel) – Waterland-Oudeman SBM Maldegem – Aardenburg (Nederland) (SBM) 367 Sint-Niklaas – Nieuwkerken-Waas – Vrasene – Verrebroek – Kieldrecht – Saftingen – Doel. 369 Oudenaarde – Ooike – Kruishoutem – Marolle – Petegem – Deinze. 370 Geraardsbergen – Deftinge – Parike – Opbrakel – Nederbrakel (vroeger Meerbeke) – Zegelsem – Varent – Volkegem (Hauwaart) – Leupegem (Neerstraat) – Oudenaarde (Grote Markt, Tacambaroplein, spoorstationPrentbriefkaart met halte voor het stationVia de Beverestraat was er een rechtstreekse verbinding met de lijn 369 naar Deinze., Er was ook een goederenaansluiting naar de Schelde.Het stationsgebouw Oudenaarde (zie stadsplattegrond 1910))Zie: Geraardsbergen Oudenaarde 370bis Geraardsbergen – Goeferdinge – Zarlardinge – Everbeek – Vloesberg (Ten Bosse, dorp) (Geraardsbergen – Goeferdinge is een drierailig traject) (hoewel in Oost-Vlaanderen/Henegouwen deze lijn administratief werd beheerd onder de NMVB groep West-Vlaanderen) 374 Oostakker – Desteldonk – Zaffelare – Persijzer – Doorslaar – Lokeren – Heiende – Overmere 375 Evergem – Meerbeke – Kluizen – Ertvelde – Oosteeklo – Bassevelde 376 Gent – Zwijnaarde – Merelbeke – Lemberge – Moortsele – Oosterzele – Sint-Lievens-Houtem – Borsbeke – Herzele – Sint-Lievens-Esse – Steenhuize-Wijnhuize – Ophasselt – Trippen – GeraardsbergenZie Gent St P. - Merelbeke - Sint-Lievens-Houtem - Geraardsbergen 377 Nevele – Poesele – Lotenhulle – Poeke – Ruiselede – Ondank – Tielt; Tussen Tielt Station en markt heeft een paardentram gereden.Instappen a.u.b.!, honderd jaar buurtspoorwegen in België Ruiselede – Tielt (was van kapitaal 6)(oorspronkelijk 344, maar later in de dienstregeling gereden door trams uit Gent/Nevele) 380 Hamme – Moerzeke – Baasrode (Veer) (zie tramlijn H, wanneer deze tramlijn alleen nog tot Temse was geëlektrificeerd reden de stoomtrams door tot Temse) 382 Moerbeke-Waas – Rode-Sluis – Drieschouwen – Axel (Nederland) / De pachter van deze lijn is de Nederlandse ZVTM. 383 Oordegem – Bavegem – Sint-Lievens-Houtem – Oombergen – Leeuwergem – Zottegem Tussen de Europaweg (N42) en de dorpskern van Oombergen ligt nog een gedeelte van het tracé, nu het geasfalteerde fietspad Oude Trambaan. 385 Wetteren – Massemen – Oordegem – Erondegem – Aalst 387 Hamme – Sint-Anna – Zele – Overmere – Kalken – (Overschelde – Wetteren)
Eerste/laatste buurttram Op 19 september 1959 reed de laatste buurttram tussen Hamme en Antwerpen (Vlaams Hoofd, Linkeroever). Een paar maanden eerder, op 30 mei 1959, reden de laatste buurttrams in Gent (de lijnen S, E en N).
De eerste buurtspoorweg die werd geopend is de lijn van Gent (Rabot) naar Zomergem op 23 november 1886.Rail Atlas Vicinal, Uitgever: Rail memories. Door Stefan Justens & Dick van der Spek
Stelplaatsen thumb|300px|De tramstelplaats (links) te Ursel. Bassevelde Destelbergen Doel Eeklo Gent (Heirnis, dicht bij Dampoort, werkplaats stoomdienst) Geraardsbergen Hamme Herzele (was omgebouwd in een Profi supermarkt, anno 2022 Kringloopwinkel) Kalken Kieldrecht Lochristi Mariakerke Merelbeke Nevele Oordegem Oudenaarde (wordt gebruikt als opslagplaats, einde parkeerplaats station Oudenaarde:Bestand:Oudenaarde buurtspoorwegstelplaats 1.jpg) Rupelmonde Sint-Lievens-Houtem (Anno 2022 stelplaats De Lijn) Sint-Niklaas Ursel Watervliet (Hoogkasteel) Zomergem Zottegem
Eerste buslijnen Voor de oorlog reden al de volgende buslijnen: Zottegem – Sint-Lievens-Esse (aansluiting tram) – Ninove (NMVB Brabant-aansluiting) Merelbeke – Bottelare – Munte – Baaigem – Beerlegem – Munkzwalm (barreel) – Hundelgem – Strijpen – Zottegem Merelbeke – Schelderode – Melsen – Vurste – Semmerzake – Gavere – Dikkelvenne (een paar bussen reden door naar Zottegem via Beerlegem en route van voorgaande lijn) Lochristi – Zeveneken – Lokeren (in afwachting van de verlenging van de tramlijn die er nooit kwam) Een paar bussen reden door tussen Gent en Merelbeke, maar de meeste bussen gaven aansluiting op de tram in Merelbeke.
NMVB in de andere provincies Antwerpen: Buurtspoorwegen van de provincie Antwerpen Brabant: Buurtspoorwegen van de provincie Brabant West-Vlaanderen: Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen Limburg: Buurtspoorwegen van de provincie Limburg Luik: Buurtspoorwegen van de provincie Luik Luxemburg: Buurtspoorwegen van de provincie Luxemburg Namen: Buurtspoorwegen van de provincie Namen Henegouwen: Buurtspoorwegen van de provincie Henegouwen
Externe links Tramways in Belgium Oude kaart 1937 - 1944
Referenties