Groot Poelgeest was een kasteel bij Koudekerk aan den Rijn in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het was een rond waterkasteel. Nu rest er slechts een van de torens en een koetshuis uit 1648.
De oorsprong van Groot Poelgeest is onzeker. Oudere literatuur schrijft de bouw rond 1250 toe aan Dirk van Poelgeest, maar historisch onderzoek heeft deze opvatting genuanceerd. Uit leenregisters blijkt dat Dirk van Poelgeest in 1326 het reeds bestaande slot te Hoorne verwierf. Hij droeg het vervolgens op aan de graaf van Holland om het als leen terug te ontvangen, waarna het bekend werd als Groot Poelgeest. Pas in 1331 verwierf hij door aankoop het ambacht Koudekerk. Hierdoor lijkt de familie Van Poelgeest niet de oorspronkelijke stichter van het kasteel te zijn geweest.
Volgens historicus W.A. Beelaerts van Blokland was het slot oorspronkelijk eigendom van het geslacht Van der Hoorn(e). Hoewel over dit geslacht weinig historische gegevens zijn overgeleverd, wijzen verschillende middeleeuwse veldnamen in de omgeving, zoals Ghijsbrechts were van der Hoirn en de Hornenweer, op een langdurige aanwezigheid van deze familie in het gebied. De naam te Hoorne zou daarom verwijzen naar dit geslacht of naar de ligging van het kasteel op een landtong of hoek (horn) bij de samenvloeiing van de Oude Rijn en de Lagenwaardse Wetering.
Beelaerts van Blokland acht het aannemelijk dat het kasteel al vóór de verwerving door Dirk van Poelgeest bestond en mogelijk in de 13e eeuw is gesticht binnen het machtsgebied van de heren van Teylingen en later Brederode, die uitgebreide bezittingen in Koudekerk hadden.
Het huis werd gedeeltelijk verwoest in 1420 tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten, mogelijk onder leiding van Albrecht Beiling, maar ook later in de Tachtigjarige Oorlog, toen de heren van Poelgeest zich achter Willem van Oranje schaarden.
Door schulden moest Gerrit van Poelgeest het kasteel in 1692 verkopen. Het ging daarna aan verwaarlozing ten onder.
Afbeeldingen
Externe link Groot Poelgeest op Kastelen in Zuid-Holland Regionaal Historisch Tijdschrift 111e Jaargang nummer 3 Juni 1979
Categorie:Kasteel in Zuid-Holland Categorie:Rijksmonument in Alphen aan den Rijn Categorie:Bouwwerk in Alphen aan den Rijn Categorie:Voormalig bouwwerk in Zuid-Holland Categorie:Geschiedenis van Alphen aan den Rijn