Het graafschap Haspengouw (Latijn: Hasbania) was een graafschap rond Borgworm. In de 11e eeuw werd het een onderdeel van het prinsbisdom Luik. Binnen dit prinsbisdom bleef het graafschap voortbestaan tot de Franse tijd (1794).
Aan de oorsprong van het graafschap lag de gouw Haspengouw, maar in de 10e eeuw versnipperde deze gouw tot kleine graafschappen. Het restant dat de benaming "Haspengouw" bleef dragen, lag ongeveer tussen de Jeker en de Maas. De burcht was gelegen te Borgworm. De graaf oefende ook voogdij uit over kerkelijke enclaves zoals Luik, Sint-Truiden en Hozémont.
De vroegst bekende graaf wordt vermeld als Arnoldi comitis nomine Haspinga oftewel "Arnold van het graafschap genaamd Hasp(e)nga(u)". In 1040 deed Arnold een in-leen-opdraging aan het prinsbisdom Luik. Mogelijk was dit een belofte geweest aan zijn broer, Balderik II van Luik. Door deze gebeurtenis werd het graafschap Haspengouw een achterleen van Luik.
Arnold of een onbekende zoon overleed zonder mannelijke opvolgers. De eigengoederen van de graaf vererfden naar Ermengarde van Grandpré.Jean-Louis Kupper (2013). La donation de la comtesse Ermengarde à l'Église de Liège – in Bulletin de la Commission royale d'Histoire 179. In 1078 schonk ze haar eigengoederen te Borgworm, Borgloon, Kuringen en Bree aan enkele abdijen. De graventitel viel aan de leenheer, de prins-bisschop van Luik. Deze besloot om geen nieuwe leenman te benoemen, maar zelf in de rechten van de overleden graaf te treden. Zo ontstond een personele unie tussen het graafschap Haspengouw en het prinsbisdom Luik.
De in-leen-opdraging van 1040 had ook gevolgen voor het naburige graafschap Loon. Volgens 14e-eeuwse rechtsgeleerden had Arnold dat gebied immers als apanage aan zijn broer geschonken, waardoor ook Loon ondergeschikt was aan Luik. In 1336 stierf de mannelijke lijn van Giselbert uit (zie de Loonse Successieoorlogen). Hierdoor kon de prins-bisschop, als leenheer, tevens de hand leggen op het graafschap Loon (1366).
thumb|De samenstelling van het prinsbisdom Luik omstreeks 1700
Bronnen
Haspengouw Categorie:Prinsbisdom Luik