Het Woord van het jaar verwijst naar een nieuw woord dat met behulp van een verkiezing wordt uitgekozen als het kenmerkendste of belangrijkste woord dat de gebeurtenissen van een jaar karakteriseert.
De eerste Nederlandse verkiezing voor Woord van het jaar is in 2003 opgezet door Koen Gubbels van vertaalbureau The Language Lab in Amsterdam. De Nederlandse versie werd geïnspireerd door al bestaande Amerikaanse verkiezingen als de Word of the year-verkiezing van de American Dialect Soceity en Merriam-Webster's Words of the Year. De bedoeling was aan de hand van neologismen of oude woorden die ineens weer in zwang raakten een beeld te geven van gebeurtenissen die hun stempel drukten op een bepaald jaar. De website maakte gebruik van user-generated content, waarbij gebruikers zelf woorden konden nomineren.
In juni 2006 besloot de redactie van The Language Lab door financiële en organisatorische redenen de website op te heffen, waarna in 2007 Van Dale in samenwerking met dagblad De Pers en het Genootschap Onze Taal de verkiezing overnamen. Voor die verkiezing werd er een voorselectie werd gemaakt van de genomineerde woorden waaruit door sitebezoekers een favoriet werd gekozen.
Sinds de editie van 2010 werden de uitslagen voortaan gescheiden in een Nederlands en in een Vlaams deel, werd de uitslag beperkt tot drie woorden en kon er ook worden gestemd in verschillende categorieën. In 2018 besloot Van Dale om te stoppen met de nevencategorieën en de verkiezing te beperken tot een algemene uitslag van drie woorden.
Verkiezingsuitslagen The Language Lab: Woord van het jaar (2003-2005)
Uitslag 2003 De eerste verkiezing Woord van het Jaar leverde de volgende eindlijst op:
gamen beurtbalkje googelen adoptiekip vleesverlater spammen opleuken kutmarokkaan e-war hobbykip
Het winnende woord was gamen. Het woord op de tweede plaats, beurtbalkje, was de kandidaat van actiegroep Over de balk die het woord in de Grote Van Dale probeerde te krijgen. Het woord kutmarokkaan stamde af van Rob Oudkerk die het tijdens de avond van de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 gebruikte. Tussen alle nominaties zaten veel woorden die te maken hadden met de invasie van Irak, zoals e-war, shock-and-awe en bomschoenterrorist.
Uitslag 2004 In 2004 werd er geen eindlijst samengesteld in verband met manipulatie van de stemresultaten door verschillende campagnes van internetfora. De directe aanleiding voor het besluit kwam door het massaal stemmen op het woord braatolizer door gebruikers van het internetforum Retecool.com.
De GeenStijl-forumcommunity nomineerde en stemde in het eerste geval op het woord fotofuck. Toen het woord op de zwarte lijst werd gezet door de redactie van The Language Lab begonnen de gebruikers van GeenStijl alternatieve spelwijzen van het woord (photofuck, photophuck, photophuk enz.) te nomineren, wat er toe leidde dat ook al deze woorden werden uitgesloten. Uiteindelijk liet de redactie toch het woord feauteaufuck toe. Het woord bleef nog enkele jaren in zwang binnen de GeenStijl-community.
Om de internetfora tegemoet te komen had de Woord van het Jaar-redactie al in 2003 een zustersite opgezet, namelijk vetste.woordvanhetjaar.nl. De website fungeerde als uitlaatklep voor gebruikers die alsnog wilden stemmen op een woord dat op de zwarte lijst was gezet op de hoofdsite. Het woord haiduc voerde daar in 2004 de einduitslag aan, vlak voor braatolizer.
Uitslag 2005 Voor de verkiezing van 2005 werden er strengere eisen gesteld zodat een kleine groep geen eenzijdige invloed op de stemresultaten kon uitoefenen.
genverbrander bandstemmen moslimmoeheid tsunami hangouderen goededoelgevoel troetelmarokkaan rakeling Livestrong chasse patate
Het winnende woord genverbrander was geïntroduceerd door medium Robbert van den Broeke. Hij had het woord in zijn televisieprogramma Er is zoveel meer foutief gebruikt doordat hij het van een genealogische website had gehaald. Het woord werd ingestuurd door de website FOK!.'Genverbrander' Woord van het Jaar, fok.nl, 2 januari 2006. Ook scoorde het woord tsunami hoog door de verwoestende tsunami die ontstond na de Indische zeebeving van 2004. Het woord troetelmarokkaan verwijst naar een knuffel tussen rapper Ali B en voormalig koningin Beatrix.
Verkiezingsuitslag Van Dale: Woord van het jaar Nederland (2007-heden)
Uitslag 2007 bokitoproof comadrinken klimaatneutraal slurptaks lokhomo wilfen formatiemoeheid zelfbedieningskapitalisme reltoerist opacriminaliteit
De winnaar in 2007 was het woord 'bokitoproof'. Het verwees naar een incident in Diergaarde Blijdorp, waar op 18 mei 2007 de gorilla Bokito uit zijn verblijf ontsnapte en vervolgens een bezoekster zwaar verwondde. Nadat de dierentuin het apenverblijf had aangepast werd deze door velen 'bokitoproof' verklaard. Het woord ontwikkelde zich daarna verder tot een metafoor voor vandalismebestendigheid, van bijvoorbeeld straatmeubilair, in het algemeen.
Uitslag 2008 swaffelen (57%) Wiiën (12%) bankendomino (6%) gastroseksueel (5%) smirten (5%) hufterindex (4%) duyvendakken (3%) horroropa (2%) slaaprijden (2%) zweef-tv (2%)
De ruime winnaar van 2008 was het woord swaffelen met 57% van de stemmen. Het woord kreeg veel media-aandacht toen een Nederlandse student een video op YouTube zette waarin hij de Taj Mahal aantikte met zijn geslachtsdeel. De GeenStijl-community wist opnieuw met een campagne de verkiezing te beïnvloeden en waren er veel kijkers van het BNN-televisieprogramma Spuiten en Slikken die op het woord gestemd hadden doordat het programma een nationale 'swaffeldag' had aangekondigd. Het tweede woord, Wiiën, behaalde 12% van de stemmen, gevolgd door bankendomino, dat 6% haalde.
Er laaide in 2008 discussie op over de onwenselijkheid van vlakke begrippen in de verkiezing die voornamelijk door jonger publiek worden gebruikt. Met name columnisten in Elsevier en NRC Handelsblad leverden hier kritiek op. Jan Kuitenbrouwer stelde in een reactie in de NRC dat kredietcrisis het woord van 2008 was en dat door de keuzevoorkeur van platte taaluitingen door Van Dale, mede ten gevolge door het gebruik van een internetverkiezing, de uitkomst swaffelen werd.
Uitslag 2009 ontvrienden (19%) Mexicaanse griep (18%) hypotheekleed (15%) oeps-gebied (12%) Tomtomburger (9%) griepcommissaris (9%) zeilmeisje (7%) recessionista (6%) Twitterazzo (4%) spuugkit (1%)
Bij de internetverkiezing van 2009 werd 'ontvrienden', het dumpen van virtuele vrienden door ze te schrappen uit vriendenlijstjes op sociale media, met 19% van de stemmen de winnaar en bleef daarmee net voor ‘Mexicaanse griep’, een virus dat in 2009 een pandemie veroorzaakte, met 18%. 'Hypotheekleed' eindigde op de derde plaats met 15%.
Uitslag 2010 Algemene verkiezing gedoogregering (21%) daggeren (19%) bestuursobesitas (15%)
Categorieën Jongerentaal Lifestyle Sport/Amusement Economie Politiek1. pino2. chillaxen3. balkonduiker 1. pinger2. cougar3. dakevangelist 1. dr. Bibberregel2. oranjebabe3. horrortackle 1. obesitaks2. knoflookcrisis3. siësta-economie 1. kamikazekabinet2. abklinken3. bestuursobesitas Het woord gedoogregering, oftewel een minderheidsregering die voor besluitvorming op bepaalde beleidsterreinen gesteund wordt door een gedoogpartij, werd gekozen tot woord van het jaar 2010. Het woord verwijst naar Kabinet-Rutte I, dat gedoogsteun kreeg van de PVV. Op plek twee stond daggeren, verwijzend naar een erotische dans die was te zien in de realityserie Oh Oh Cherso. Ook het woord 'pino' verwees naar de serie.
Uitslag 2011 Algemene Verkiezing tuigdorp (43%) caviapolitie (16%) occupyer (9%)
Categorieën Jongerentaal Lifestyle Sport/Amusement Economie Politiek1. planking2. soggen3. lokprofiel 1. vleeshufter2. plaswinkel3. wellnesssafari 1. wordfeuden2. snikkelgoal3. lustbaby 1. buffettbelasting2. crisispapier3. big bazooka 1. bedrijfspoedel2. polentaks3. halbeheffing In 2011 won het woord tuigdorp met 43% van de stemmen en verwijst naar een uitspraak van Geert Wilders. Wilders vond dat veelplegers moesten worden verbannen naar 'tuigdorpen', waar ze geïsoleerd zouden leven van de samenleving. Op de tweede plek stond 'caviapolitie' met 16% van de stemmen, gevolgd door 'occupyer' met 9%.
Het woord 'vleeshufter' refereert aan een vervalst verklaard onderzoek in verband met Diederik Stapel. 'Plaswinkel' werd populair nadat er in de Kalverstraat winkel werd geopend waar bezoekers tegen betaling konden urineren. Het woord 'snikkelgoal' verwijst naar voetballer Sven Kums, die in een voetbalwedstrijd voor FC Utrecht een goal met zijn edele delen maakte.
Uitslag 2012 Algemene verkiezing project X-feest (17%) bangalijst (16%) inbrekersrisico (15%)
Categorieën Jongerentaal Lifestyle Sport/Amusement Economie Politiek1. whappen2. yolo3. trollen 1. facebookrellen2. wrijftelefoon3. cupcakemama 1. gagnamstijl2. dopingdomino3. koefnoentype 1. onderwaterhypotheek2. begrotingsravijn3. geldmoord 1. weglooppoliticus2. Kunduzakkoord3. gluurverhoging In Nederland was de winnaar met 17% van de ongeveer 22.000 uitgebrachte stemmen het woord 'project X-feest'. Het woord verwees naar de gebeurtenissen rond Project X Haren, waar op de nacht van 21 tot 22 september 2012 rellen uitbraken toen er duizenden mensen kwamen opdagen na een uitnodiging via Facebook. 'Bangalijst', een lijst met meiden die makkelijk tot seks over te halen zijn, eindigde met 16% op twee. Inbrekersrisico, een term gebruikt door voormalig staatssecretaris Fred Teeven in een reactie op de dood van een inbreker na een vechtpartij met huisbewoners in Diessen eindigde met 15% op drie.
Uitslag 2013 Zowel in Nederland als in België werd "selfie" (een fotografisch zelfportret, vaak gemaakt met behulp van een smartphone) tot Woord van het Jaar verkozen.
Algemene verkiezing selfie (32%) socialbesitas (16%) sletvrees (15%)
Categorieën Jongerentaal Lifestyle Sport/Amusement Economie Politiek1. twerken2. phubben3. gameboyrug 1. scheefwerken2. Wraakporno3. christenhipster 1. koningslied2. hooliganheffing3. serieverslaving 1. bitcoinmiljonair2. scharrelvrouw3. cookiemuur 1. participatiesamenleving2. asodiplomaat3. potvisprotocol
Uitslag 2014 Algemeen dagobertducktaks (18%) moestuinsocialisme (15%) stemfie (14%)
Categorieën Jongerentaal Lifestyle Sport/Amusement Economie Politiek1. aanmodderfakker2. onesie3. Facebookvoyeur 1. vergeetverzoek2. kledingbibliotheek3. spornoseksueel 1. selfiestick2. loomen3. talkshowelite 1. saldosjoemelaar2. koopkathedraal3. jubelton 1. kamikazecoalitie2. wokakkoord3. pakkenproletariaat Het winnende woord van de algemene verkiezing in 2014 was 'dagobertducktaks', een belasting voor de allerrijksten, met 18% van de stemmen. Het woord werd geïntroduceerd door het bestuur van de FNV en verwijst naar Dagobert Duck, een welvarend stripfiguur uit het stripblad Donald Duck. Op plek twee en drie stonden 'Moestuinsocialisme', oftewel socialisme dat zelfredzaamheid aanmoedigt en 'stemfie', een zelfportret van iemand met een stembiljet.
Uitslag 2015 Algemene verkiezing sjoemelsoftware (48%) poortjesspringer (12%) je suis ... (9%)
Categorieën Jongerentaal Lifestyle Sport/Amusement Economie Politiek1. tinderellasyndroom2. smexy3. dronie 1. appnek2. gezelligheidsgeneratie3. scheurjurk 1. vredespianist2. speeljuweel3. fitspiration 1. knutselcontract2. agreekment3. uberising 1. uitgetolereerd2. stiekemgate3. migrantenhinder Het winnende woord van de verkiezing in 2015 was met ruim 48% van de stemmen het woord 'sjoemelsoftware', dat in het jaar veel media-aandacht kreeg toen bleek dat autofabrikant Volkswagen massaal had gefraudeerd door software in circa 11 miljoen dieselauto’s te installeren om zo de motoren schoner te laten lijken. Het schandaal werd in de media veelal aangeduid met dieselgate of het emissieschandaal.