miniatuur|De puinen van de eerste bibliotheek van de KU Leuven, gelegen in een 17e-eeuws huis aan de Naamsestraat. Al de boeken die de KU Leuven vanaf 1835 verzameld had gingen in as. thumb|Grote Leeszaal van de bibliotheek van de KU Leuven thumb|Resten van een boek na de brand op 29 augustus 1914

Leuven is sinds 1425 een universiteitsstad en telt verschillende universitaire bibliotheken. De collecties met erfgoedwaarde zijn ondergebracht in de Artes Universiteitsbibliotheek en de Maurits Sabbebibliotheek.

Overzicht De dienst KU Leuven Bibliotheken beheert 23 bibliotheken van de Associatie KU Leuven, verspreid over twaalf campussen in Vlaanderen.Geschiedenis, KU Leuven Bibliotheken (bezocht 13 mei 2026) In Leuven gaat het om elf vestigingen:Overzicht bibliotheken, KU Leuven Bibliotheken (bezocht 13 mei 2026)

Artes Universiteitsbibliotheek - Bijzondere Collecties Artes - Erasmushuis Maurits Sabbebibliotheek Hoger Instituut voor Wijsbegeerte Economie en bedrijfswetenschappen Leercentrum Agora Psychologie en pedagogische wetenschappen Rechtsgeleerdheid en Criminologische Wetenschappen Sociale wetenschappen 2Bergen - Campus Arenberg 2Bergen - Leercentrum Désiré Collen

Geschiedenis Oude universiteit Na de oprichting van het Studium Generale Lovaniense was er lange tijd geen centrale universiteitsbibliotheek. Ongetwijfeld hadden de studenten toegang tot handschriften en gedrukte boeken bewaard in de woningen van hun professoren en in de verschillende colleges en onderwijsinstellingen.

In 1636 werd een centrale bibliotheek ingericht in de Lakenhalle. De eerste bibliothecaris was Valerius Andreas.Geschiedenis van de collecties van de Universiteitsbibliotheek, KU Leuven Bibliotheken (bezocht 13 mei 2026) Een legaat van Dominicus Snellaerts liet in 1720 toe het boekenbestand bijna te verdubbelen, maar hij stelde als voorwaarde dat er een geschikt lokaal moest komen.Jan Van Impe, De Leuvense Universiteitsbibliotheek. Historische wandelgids, tweede herziene druk, Universitaire Pers Leuven, 2012, p. 56 Op initiatief van professor Rega werd in 1723-1725 een nieuwe vleugel aangebouwd waarin onder meer de bibliotheek een plaats kreeg.Vincent Debonne en Maarten Van den Mooter, Universiteitshal, Inventaris Onroerend Erfgoed, 2011 De ingang ervan was aan de Oude Markt.

Rector Jan Frans van de Velde (1743-1823) was de laatste universiteitsbibliothecaris vóór de verplichte sluiting van de universiteit in 1797 op last van het Franse bewind. Kort vóór de opheffing waren Gaspard Michel Le Blond en Charles De Wailly duizend van de meest waardevolle boeken en manuscripten komen uitkiezen voor overbrenging naar Parijs.Willy Vande Walle en Paul Servais (red.), Orientalia. Oosterse studies en bibliotheken te Leuven en Louvain-la-Neuve, 2001, p. 41 Een tweede selectie van 718 titels werd in 1797 gemaakt ten behoeve van de École centrale van Brussel.Willy Vande Walle en Paul Servais (red.), Orientalia. Oosterse studies en bibliotheken te Leuven en Louvain-la-Neuve, 2001, p. 40 Na 1814 werd deze verzameling overgedragen aan de Centrale Bibliotheek van Brussel, waarna ze in de Koninklijke Bibliotheek terechtkwam.

Waarschijnlijk hebben er tijdens de onzekere tijden na de Franse Revolutie heel wat boeken en waardevolle documenten een clandestiene weg gevolgd. In veel Europese bibliotheken vindt men inderdaad boeken en manuscripten die onmiskenbaar uit de Universiteit van Leuven komen. Het oprichtingscharter van 1425 bleek zich in 1909 in het seminarie van 's-Hertogenbosch te bevinden. Een incunabel dat toebehoorde aan de rechtsgeleerde Henricus de Piro, was op het einde van de twintigste eeuw in het bezit van de bibliotheek van Boedapest.

De rijke archieven van de universiteit van Leuven bevinden zich tegenwoordig in het Rijksarchief in Leuven.

Rijksuniversiteit De Rijksuniversiteit Leuven werd opgericht in 1817 door koning Willem I der Nederlanden, die ook een bibliotheek heeft gesticht. In 1826 was de bibliothecaris Karl Bernhardi. Hij werd opgevolgd door P. Namur.

De kern van de collectie werd gevormd door de werken van de gemeentelijke bibliotheek die de stad Leuven in 1817 overdroeg aan de Rijksuniversiteit. Daarnaast ontving de Rijksuniversiteit van de regering de som van 20.000 gulden om de boekenverzameling aan te vullen.

Katholieke Universiteit Leuven Na de vestiging van een katholieke universiteit in Leuven in 1835 werd werk gemaakt van een nieuwe bibliotheek. Door gestage uitbreiding ontgroeide ze de tweede verdieping van de Regavleugel en nam ze tegen 1913 het grootste deel van de Universiteitshal in, waaruit de faculteiten gestaag vertrokken.

Tijdens de Verwoesting van Leuven aan het begin van de Eerste Wereldoorlog werd de bibliotheek in augustus 1914 door de Duitse aanvaller platgebrand. Hierdoor gingen ongeveer driehonderduizend geschriften en boeken in as op, waarvan vele onvervangbaar. Het betrof werken uit de oudheid, middeleeuwen en renaissance. Anders dan vaak gedacht, waren het niet de collecties van de oude universiteit en de rijksuniversiteit die verloren gingen, maar betrof het de sinds 1834 opgebouwde verzameling.

De aanslag van 1914 verwekte grote verontwaardiging in binnen- en buitenland en zette talrijke inzamelacties in gang. Mee door de persoonlijke inzet van Herbert Hoover, voorzitter van de Commission for Relief of Belgium, kon in 1921 begonnen worden met de bouw van een nieuw bibliotheekpand aan wat nu het Mgr. Ladeuzeplein is. Het gebouw werd ontworpen door Whitney Warren en werd ingehuldigd in 1928. Het was een gift van het Amerikaanse volk. De collecties werden vanuit de hele wereld aangevuld. Ook Duitsland leverde een belangrijke bijdrage bij wijze van reparaties, voorzien door artikel 247 van het Verdrag van Versailles.

Tijdens de Slag om Leuven werd de Universiteitsbibliotheek op 16 mei 1940 zwaar beschadigd tijdens een Brits-Duits artillerieduel, waarbij nagenoeg heel de boekencollectie (900.000 stuks) in vlammen opging. Nadien beschuldigden Duitsland en het Verenigd Koninkrijk elkaar van het plegen van deze feiten. Wat overschoot van de collectie bleef gedurende de oorlogsjaren beschikbaar in het Amerikaans College.Universiteitsbibliotheek, KU Leuven erfgoed (bezocht 13 mei 2026)

Na de Tweede Wereldoorlog werd opnieuw gewerkt aan de reconstitutie van de boeken- en tijdschriftenverzamelingen. Het gebouw zelf werd vrijwel volledig hersteld volgens de originele plannen. Pas in 1951 ging de Universiteitsbibliotheek weer volledig open.

Vanaf 1970 werd de universitaire collectie verdeeld als gevolg van de splitsing van de universiteit. In het overgrote deel van de gevallen gebeurde dit in onderling akkoord. In een klein aantal gevallen geraakte men het niet eens en werd besloten de boekenreeksen met oneven magazijnnummers in Leuven te houden en die met even magazijnnummers naar Louvain-la-Neuve over te brengen.

In 2015 werd de Centrale Bibliotheek ontbonden. Binnen de Associatie KU Leuven werd de nieuwe structuur KU Leuven Bibliotheken gecreëerd, met 23 afdelingen over twaalf campussen.

Bibliografie Jean Schoonjans, Universiteitsbibliotheek. Een bijdrage tot haar geschiedenis, Heverlee, 1977 Wolfgang Schivelbusch, Die Bibliothek von Löwen. Eine Episode aus der Zeit der Weltkriege, Hanser, 1988. Chris Coppens (red.), Leuven in Books, Books in Leuven. The Oldest University of the Low Countries and Its Library, Leuven University Press, 1999. Chris Coppens, Mark Derez en Jan Roegiers, Leuven University Library 1425-2000, Universitaire Pers Leuven, 2000. John N. Horne en Alan Kramer, German Atrocities, 1914. A History of Denial, Yale University Press, 2001. Jo Tollebeek, "Leuven/Louvain-la-Neuve: de universiteitsbibliotheek. Verdeeldheid in de wereld van de geest" in: België. Een parcours van herinnering. Plaatsen van tweedracht, crisis en nostalgie, vol. II, 2008, p. 138-151 Jan Van Impe, De Leuvense Universiteitsbibliotheek. Historische wandelgids, tweede herziene druk, Universitaire Pers Leuven, 2012

Externe links Officiële website Verbranding van de Universiteitsbibliotheek van Leuven tijdens WOI

Voetnoten

Leuven Categorie:Universiteitsbibliotheek Categorie:Katholieke Universiteit Leuven Categorie:Onroerend erfgoed in Leuven Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen Categorie:Rijksuniversiteit Leuven Categorie:Universiteit Leuven (1425-1797)