Joseph Kosma (eigenlijk: József Kozma) (Boedapest, 22 oktober 1905 - La Roche-Guyon, 7 augustus 1969) was een Frans-Hongaarse (film)componist en dirigent.
Levensloop Joseph Kosma werd geboren uit Joodse ouders in Boedapest. Zijn ouders waren leraren in schrijfmachineschrijven en stenografie. Joseph begon op vijfjarige leeftijd met pianospelen en kreeg later muziekles. Na zijn opleiding op het Franz-Josef gymnasium te hebben voltooid studeerde hij aan de Franz Liszt Muziekacademie in Boedapest bij onder anderen Siklos Albert en Leo Weiner en behaalde zijn diploma's in compositie en orkestdirectie. Tussen 1926 en 1928 werkte hij als correpetitor en tweede dirigent aan de Hongaarse Opera in Boedapest. Hij verwierf een beurs om verder te studeren aan de Deutsche Staatsoper. In Berlijn gekomen sloot hij zich aan bij het toneelgezelschap van Bertolt Brecht en raakte bevriend met de componisten Hanns Eisler en Kurt Weill, die hem ook beïnvloedden. In de Duitse hoofdstad ontmoette hij toen ook Lilli Apel, met wie hij later zou trouwen.
thumb|Het graf van Kosma op de "Cimetière de Montmartre" Kosma en zijn vrouw verhuisden in 1933 naar Parijs. Daar raakte Kosma bevriend met Jacques Prévert, die hem op zijn beurt introduceerde bij andere kunstenaars, schrijvers en regisseurs waaronder Jean Renoir en Marcel Carné. Gedurende de Duitse bezetting van Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog dook Kosma onder en kon hij niet onder zijn eigen naam werken. Desondanks slaagde Prévert erin Kosma muziek te laten maken voor enkele films, waarbij andere componisten zijn werk met hun naam ondertekenden. Tot deze films behoren Les Visiteurs du soir (1942) en Les Enfants du paradis (1945).
Tot zijn belangrijkste werk wordt ook de filmmuziek van La Grande Illusion (1937) en La Règle du jeu (1939) gerekend. De beroemde dichtbundel van Jacques Prévert, Paroles, werd door Kosma op muziek gezet. Kosma is het meest bekend geworden als componist van het chanson Les feuilles mortes, in het Engels "Autumn Leaves”, oorspronkelijk geschreven voor de opera Le Rendez-vous die verfilmd werd onder de titel Les Portes de la nuit (1946).
In 1949 werd hij in Frankrijk genaturaliseerd. In 1956 ontving hij een Grand Prix du Disque voor zijn chanson Inventaire.
Kosma overleed op 63-jarige leeftijd in La Roche-Guyon op 7 augustus 1969 en ligt begraven op het cimetière de Montmartre in Parijs.
Composities Werken voor orkest 1934:- Tous les jours - reportage musicale, suite voor klein orkest, op. 11 1946:- Baptiste, suite voor orkest uit het ballet 1947:- Les portes de la nuit, symfonische suite voor orkest uit de gelijknamige film Burlesque pièce concertante, voor dwarsfluit, fagot en orkest Concert, voor piano en orkest Concertino, voor klarinet en orkest Depart Plainte Evasion Fantaisie concertante Suite de danses d'après le ballet "Le proscrit", voor orkest
Werken voor harmonieorkest Baptiste, fantasie en diabolische dans - bewerkt door Floyd E. Werle Les feuilles mortes, voor zangstem (of solo-instrument) en harmonieorkest - bewerkt door John Glenesk Mortimer
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1959 Les canuts zie oratorium Jacques Gaucheron 1960 Un amour électronique 1 akte, 4 taferelen 6 november 1960, Dóle André Kédros 1968 Les HussardsLes Hussards Opera bouffe en 2 actes d'apres la comedie de P. A. Breal. Gearchiveerd op 5 maart 2016. 2 bedrijven 21 oktober 1969, Lyon, Opéra van de componist, naar Pierre-Aristide Bréal Le Noël des tranchées
Operettes Voltooid in titel aktes première libretto 1953 Les Chansons de Bilitis 1953, Parijs, Théâtre des Capucines Jean Valmy, Marc Cab en Mitty Goldin
Balletten Voltooid in titel aktes première libretto choreografie 1945 Le rendez-vous 3 taferelen 15 juni 1945, Parijs, Théâtre Sarah Bernhardt Jacques Prévert Roland Petit 1946 Baptiste 6 taferelen 1946, Parijs, Marigny Jacques Prévert 1948 L’écuyère 4 taferelen 21 februari 1948, Parijs, Salle Pleyel Constantin Népo, naar Franz Kafka Serge Lifar 1952 Le pierrot de Montmartre 24 juni 1952, Parijs, Théâtre Sarah Bernhardt Marcel Marceau, pseudoniem van Marcel Mangel, geïnspireerd door "Pierrot noir" van Adolphe Léon Willette Marcel Marceau 1953 Un soir aux funambules 1953, Parijs, Théâtre Sarah Bernhardt Marcel Marceau 1958 Hôtel de l'Espérance 1 akte Francis Carco 1959 Paris qui rit, Paris qui pleure 1959, Parijs, Théâtre des Champs-Elysées Marcel Marceau 1963 Le proscrit 2 taferelen, 3 taferelen 1963, Nice, Opéra George Skibine, naar Aleksandr Poesjkin
Toneelmuziek 1929:- Jeu de cirque : piece pour enfants, op. 10 - tekst: Adolphe Hauert 1952:- Jésus la caille, in 5 taferelen, - tekst: Francis Carco - première: 4 maart 1952, Parijs, Théatre Gramont
Oratorium 1958 Les canuts, ook bekend als La Weber de Lyon 1831, scenisch oratorium voor spreker, solisten, gemengd koor en orkestJoseph Kosma (1905-1969): Les canuts oratorio op de internetpagina van de "Bibliothèque nationale de France". Gearchiveerd op 8 mei 2021. - tekst: Jacques Gaucheron - première: 19 juni 1959, Berlijn, Staatsoper Unter den Linden 1947 Les ponts de Paris "encore une fois sur le fleuve", oratorium voor solisten, gemengd koor en orkest - tekst: Jacques Prévert 1961 A l'assaut du ciel - Hommage à la Commune de Paris 18 mars au 28 mai 1871, oratorium - tekst: Henri Bassis
Vocale muziek Cantates Ballade de celui qui chanta dans les Supplices, Cantate voor solisten, gemengd koor en orkest - tekst: Louis Aragon
Werken voor koor 1945:- Les feuilles mortes, voor gemengd koor - tekst: Jacques Prévert 1949:- Un... deux... trois... Ronde enfantine, voor gemengd koor a capella - tekst: Henri Bassis 1949:- Traquenard, voor gemengd koor a capella - tekst: Madeleine Riffaud 1950:- Les Femmes, voor gemengd koor a capella - tekst: Madeleine Riffaud 1964:- Parade des coqueleux, voor solisten en gemengd koor - tekst: Henri Bassis Si nous mourons, voor gemengd koor - tekst: Ethel Rosenberg
Liederen 1937:- L'enfance, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert 1945:- Les feuilles mortes, voor zangstem en ensemble/orkest - tekst: Jacques Prévert 1946:- Deux escargots s'en vont à l'enterrement, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert 1946:- Les enfants qui s'aiment, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert 1947:- Barbara, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert 1947:- Le Temps d'y croire, voor zangstem en piano - tekst: Michel Vaucaire 1949:- La Fourmi, 3 liederen voor zangstem en piano - tekst: Robert Desnos 1949:- Rue des Blancs-Manteaux, voor zangstem en piano - tekst: Jean-Paul Sartre 1949:- Si tu t'imagines, voor zangstem en piano - tekst: Raymond Queneau 1951:- Les Enfants de la commune, voor zangstem en piano - tekst: Henri Bassis 1952:- Le Bonheur n'aime pas la nuit, wals voor zangstem en piano - tekst: Max Lanjean 1953:- Le chanson du geôlier, voor zangstem en piano - tekst: Stéphane Chapelier 1954:- Attente, voor zangstem en piano - tekst: Jean Anouilh 1954:- Oncle Bill, voor zangstem en piano - tekst: Hubert Ithier 1954:- Air poétique, voor zangstem en piano - tekst: Raymond Queneau 1955:- Bonjour Paris, voor zangstem en piano - tekst: Francis Carco 1955:- Le Ciel de chez moi, voor zangstem en piano - tekst: René Barjavel 1958:- Un certain Monsieur Jo, voor zangstem en piano - tekst: René Jolivet 1967:- La ménagerie de Tristan, voor zangstem en piano - tekst: Robert Desnos Grenouille aux souliers percés Le chat qui ne ressemble a rien L'oiseau du colorado Le poisson sans souci L'araignée a moustaches 1967:- Le parterre d'Hyacinthe, voor zangstem en piano - tekst: Robert Desnos L'arbre qui boit du vin La dame pavot nouvelle épousée La rose a voix de soprano A la belle étoile, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Berceuse paternelle, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Celui qui part pour la guerre, voor zangstem en piano - tekst: Guillevic Chanson dans le sang, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Chanson du mois de mai, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Chanson pour les enfants l'hiver, voor zangstem en orkest - tekst: Stéphane Chapelier Chanson de l'oiseleur, voor zangstem en orkest - tekst: Stéphane Chapelier Chants du ghetto Dans ma maison, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Danse des automates Déjeuner du matin, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert En sortant de l'école, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Et puis après, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Familiale, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Faut pas m'en vouloir Fête foraine, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Guitare solaire, voor zangstem en piano - tekst: Jean-Marie Croufer Il pleut, voor zangstem en piano - tekst: Raymond Queneau Inventaire, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Je ne veux que tes yeux Jésus la caille, voor zangstem en piano - tekst: Francis Carco L' hymne à la résistence La belle jambe, voor zangstem en piano - tekst: Louis Aragon La grasse matinée, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert La pêche à la baleine, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert La petite chèvre, voor zangstem en piano - tekst: Jean-Marie Croufer La robe, voor zangstem en piano - tekst: Georges Neveux Le cauchemar du chauffeur de taxi, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Le gardien du phare aime beaucoup trop les oiseaux, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Le Jardin, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Le jour et la nuit Le merveilleux poème Le Message, voor zangstem en piano - tekst: Jacques Prévert Les soutiers Lueur dans la nuit Page d'écriture, voor zangstem en ensemble/orkest - tekst: Jacques Prévert Paris at night, voor zangstem en ensemble/orkest - tekst: Jacques Prévert Rondel, voor zangstem en piano - tekst: Charles d'Orléans Rue de Seine Sans coup férir
Kamermuziek 1952:- Cinq chansons populaires du Languedoc, suite voor viool en piano 1963:- Trois Mouvements, voor dwarsfluit en piano 1964:- Divertissement, voor dwarsfluit, klarinet, fagot en piano 1966:- Duo, voor contrabas en piano 1951:- Sonatine, voor viool en piano
Werken voor piano 1935:- Chants du ghetto, suite 1940:- Sonate 1947:- Suite languedocienne Le père Barbe-Buse Ces maudites montagnes Savez-vous ce quil est un ...? Danse Le rossignolet Querelle de famille
Filmografie (selectie) 1936: Partie de campagne (Jean Renoir) 1937: La Grande Illusion (Jean Renoir) 1938: La Bête humaine (Jean Renoir) 1938: Le Temps des cerises (Jean-Paul Le Chanois) 1942: Les Visiteurs du soir (Marcel Carné) 1945: Les Enfants du paradis (Marcel Carné) 1946: Les Portes de la nuit (Marcel Carné) 1946: Messieurs Ludovic (Jean-Paul Le Chanois) 1947: Les Chouans (Henri Calef) 1948: La Dame d'onze heures (Jean-Devaivre) 1949: La Ferme des sept péchés (Jean-Devaivre) 1950: Vendetta en Camargue (Jean Devaivre) 1950: L'Inconnue de Montréal (Jean-Devaivre) 1951: Sans laisser d'adresse (Jean-Paul Le Chanois) 1951: Parigi è sempre Parigi (Luciano Emmer) 1952: The Green Glove (Rudolph Maté) 1952: Le Rideau rouge (André Barsacq) 1953: La Vierge du Rhin (Gilles Grangier) 1953: Alerte au Sud (Jean Devaivre) 1954: Huis clos (Jacqueline Audry) 1955: Village magique (Jean-Paul Le Chanois) 1955: Le Port du désir (Edmond T. Gréville) 1955: Les Évadés (Jean-Paul Le Chanois) 1955: L'Amant de lady Chatterley (Marc Allégret) 1956: Des gens sans importance (Henri Verneuil) 1956: Cela s'appelle l'aurore (Luis Buñuel) 1956: Elena et les Hommes (Jean Renoir) 1956: Calle Mayor (Juan Antonio Bardem) 1957: Le Cas du Dr Laurent (Jean-Paul Le Chanois) 1957: Trois jours à vivre (Gilles Grangier) 1958: La Cocotte d'Azur (Agnès Varda) 1958: La Chatte (Henri Decoin) 1959: Le Testament du docteur Cordelier (Jean Renoir) 1959: Le Secret du chevalier d'Eon (Jacqueline Audry)