thumb|Standbeeld van Victor van Xanten bij de St. Victorkathedraal oftewel Dom van Xanten Victor van Xanten (overleden 287) was een christelijk martelaar die vereerd wordt als heilige.
Leven en legende Victor was een Romeins officier die volgens de overlevering stierf toen de keizer van Rome de christenen in het hele Romeinse Rijk vervolgde. Als praefectus cohortis van het Thebaanse Legioen werd hij volgens de Legenda aurea onder leiding van Sint-Mauritius door keizer Maximianus Hercules vanuit Egypte naar de grenzen van Gallië gestuurd om een opstand neer te slaan. Aangekomen in Agaunum het hedendaagse Sankt Moritz (Zwitserland) werden offers gebracht aan de Romeinse goden om de overwinning af te smeken. Het Thebaanse Legioen bestond echter voornamelijk uit christenen en zij weigerden de keizer en de goden te vereren. Hiervoor werden ze allen vervolgd en geëxecuteerd, waaronder het cohort van Victor dat op de vlucht langs de Rijn tot voorbij Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Keulen) wist te komen. Daar, in het Amfitheater van Birten nabij Xanten, werd hij samen met ruim 360 andere soldaten gemarteld en gedood.
Rond het jaar 450 was bisschop Eucherius van Lyon de eerste die het martelaarschap van het Thebaanse Legioen op schrift stelde.
Verering thumb|Detail altaarretabel in de Dom van Xanten met Victorschrijn en, links, Victorbuste Victor is de patroonheilige van de molenaars. Hij is ook de patroon van tal van kerken, waaronder de Dom van Xanten.
Hij wordt afgebeeld als soldaat of ridder in wapenuitrusting, meestal met de rode mantel van een Romeins officier. Zijn attributen zijn het zwaard en de palmtak. Het eerste geeft aan dat hij door het zwaard gestorven is. De palmtak is het symbool van het martelaarschap.
In Xanten Victor is de patroon van de stad Xanten. Vermoed wordt dat hier al in de 4e eeuw een verering van de martelaren van het Thebaanse Legioen bestond. De naam Xanten (= ad sanctos = 'bij de heiligen') verwijst naar de bedevaartfunctie die deze plaats en de domkerk van oudsher hadden. In de 9e eeuw is er al een vermelding van verering van de relieken van de heilige Victor van Xanten: het gebeente van Victor zou in 863 voor een korte tijd in Keulen ondergebracht zijn om ze tegen de plunderingen van de Vikingen te beschermen.
In de twaalfde eeuw werden de relieken van Victor overgeplaatst naar een verguld zilveren reliekschrijn, het Victorschrijn. Dit kostbare schrijn bevindt zich nog steeds in de Dom van Xanten, waar het onderdeel is van het 16e-eeuwse hoogaltaar. In de dom bevindt zich ook een reliekbuste en een kleiner reliekschrijn van Sint-Victor. In 2013 werden de relieken wetenschappelijk onderzocht. Daaruit bleek dat niet alle beenderen van hem kunnen zijn. De meeste behoorden toe aan een persoon die tussen 240 en 381 na Christus in de regio Noordwest-Duitsland leefde, tussen de 1,63 en 1,69 meter lang was, als jong persoon waarschijnlijk hersenvliesontsteking had gehad, en op circa 40-jarige leeftijd was overleden. , 'Wie kommen Schweineknochen in Xantens Viktorschrein?', op kirche-und-leben.de, 5 december 2019, geraadpleegd 2 februari 2026.
Categorie:Heilige in het christendom Categorie:Duits heilige of zalige Categorie:Martelaar Categorie:Persoon in de 3e eeuw