thumb|Vissers rusten onderweg., ca. 1630-1635. Boedapest, Szépművészeti Múzeum. Pieter de Molijn, ook kortweg Pieter Molijn (gedoopt te Londen, 6 april 1595 – begraven te Haarlem, 23 maart 1661), was een Nederlands schilder, graveur en tekenaar. Hij behoorde tot de Hollandse School.
Afkomst en opleiding Pieter de Molijn werd in de Nederduits-gereformeerde Austin Friars in Londen gedoopt. Zijn ouders, afkomstig uit Vlaanderen, waren op de vlucht voor de Spaanse overheersing vanwege hun geloof: zijn vader, Pieter de Molijn, was een textielhandelaar uit Gent, en zijn moeder, Lijntgen van den Bos, kwam uit Brussel. Het gezin vestigde zich waarschijnlijk voor 1609 in Haarlem, waar Pieter zijn opleiding volgde. Hoewel Esaias van de Velde wel als zijn leermeester wordt genoemd, ontbreekt hiervoor bewijs.Jacob van Ruisdael - de revolutie van het Hollandse landschap, tentoonstellingscatalogus met essays - redactie en samenstelling en Pieter Biesboer en Martina Sitt; Waanders, Zwolle / Frans Halsmuseum, Haarlem 2002; X.
Leven Vanaf 1616 was Pieter de Molijn lid van het Haarlemse Sint-Lucasgilde, waar hij in de jaren 1620 en 1630 diverse bestuursfuncties vervulde. Al in 1621 noemde Samuel Ampzing hem in de tweede editie van Beschrijvinge ende Lof der Stad Haarlem als een lokaal bekende schilder.
In 1618 verbleef De Molijn enige tijd in Rome, zoals blijkt uit zijn bijdrage aan het album amicorum van Wybrand de Geest: "In Rome den 6 junij 1618/Pieter du Molyn" (De Geest 1614). In 1624 werd hij vermeld als lid van de schutterij Sint Joris, en trouwde hij met Maycken Geraerts; het paar bleef tot aan zijn overlijden in 1661 samen. Datzelfde jaar werd De Molijn lidmaat van de Haarlemse gereformeerde kerk; in 1628 werd hij benoemd tot diaken. Vanaf 1630 woonde hij aan de Oude Gracht in Haarlem.
In de derde editie van Ampzings Beschrijvinge ende Lof der Stad Haarlem (1628) werd zijn schilderkunst lovend beschreven. Zijn aanzien als kunstenaar werd bevestigd door de bestuursfuncties die hij binnen het Sint-Lucasgilde kreeg. Zo was hij meerdere keren vinder voor het gilde, en zijn werk werd regelmatig geselecteerd voor de kunstloterijen. Als gerespecteerd schilder kon hij zich een huis aan de Oude Gracht veroorloven, dat hij kocht voor 3.100 guldens. In 1632 bereikte hij een mijlpaal: als eerste overtuigd protestant werd hij tot deken van het gilde verkozen — opvallend, omdat dit ambt tot dan toe alleen aan katholieke schilders was toegekend.Marion Boers, 'Pieter de Molijn (1597–1661): A Dutch Painter and the Art Market in the Seventeenth Century', in Journal of Historians of Netherlandish Art 9:2 (Summer 2017) Naast zijn artistieke werk handelde De Molijn in eigen schilderijen en in werken van collega's buiten Haarlem. Dit leidde ooit tot een conflict met de gilderegels, toen Caesar van Everdingen hem aanklaagde voor niet-betaalde leveringen. Daarnaast verrichtte hij regelmatig taxaties van schilderijen.
De Molijn had verschillende leerlingen, waaronder Gerard ter Borch II, Allart van Everdingen, Jan Coelenbier (waarschijnlijk), Hercules Patronus, Christian de Hulst, zijn zoon Anthony Molijn, Jan Nose en Jan Wils.
In 1660 stelden hij en zijn vrouw, nog in goede gezondheid, hun testament op. Een jaar later, in 1661, werd hij begraven vanuit zijn huis aan de Oude Gracht.
Werk en techniek Wat het onderwerp betreft, is Pieter de Molijn vooral bekend geworden om zijn landschappen. In een Haarlemse inventaris uit 1661 werd, samen met andere werken van Haarlemse meesters, een keukenstuk "door een Molijn" vermeld. Een visstilleven en een landschap op zijn naam werden genoteerd in een inventaris uit 1673 in Den Haag, toegeschreven aan Pieter. Ook zijn er enkele architectuurstukken en portretten van hem bekend. Daarnaast bestaan er veel tekeningen van zijn hand die vooral na zijn dood sterk werden gewaardeerd. Voordat De Molijn tot schilderen kwam, maakte hij van 1616 tot 1625 vooral tekeningen en schetsen, die vervolgens door andere kunstenaars tot prenten werden omgezet. Hierbij liet hij zich sterk leiden door het werk van zijn favoriete kunstenaars, zoals van Abraham Bloemaert, Gillis van Coninxloo (1544–1607), David Vinckboons (1576–1632), Roelant Savery en met name tekeningen van Esaias van de Velde.
Zijn eerste schilderijen dateren van circa 1625; het exacte jaar is onbekend. Evenals Esaias van de Velde en Jan van Goyen probeerde hij het productieproces van zijn schilderijen al vroeg te bekorten door een nieuwe, snellere schildertechniek toe te passen. Het was toen gebruikelijk onder schilders om voor het schilderen eerst een gedetailleerde schets te maken op doek of een houten paneel, die vervolgens laag na laag werd ingeschilderd. Hierdoor kon het schilderen pas op zijn vroegst de volgende dag worden voortgezet, nadat de voorgaande laag enigszins was opgedroogd. Van de Velde (waarschijnlijk de leraar van De Molijn), De Molijn en Van Goyen begonnen op een vlottere manier te werken: nat in nat. In deze aanpak werd de voorstelling in haar geheel in één keer op het doek geschilderd, met gebruik van slechts een beperkt aantal pigmenten, zoals grijzen, groenen, bruinen, matgeel en blauw. De monochromie die daarvan het resultaat was, is bijvoorbeeld goed te zien in zijn werk Duinlandschap met boom en wagen; dit doek was een van de eerste schilderijen die met deze snelle nat-in-nattechniek werden opgezet.Aad van Toor: 'Noord-Nederlandse kunsthandel in de gouden eeuw' in Reformatorisch Dagblad, 28-11-2012 - (refererend naar het boek van Marion Boers De Noord-Nederlandse kunsthandel in de eerste helft van de zeventiende eeuw, uitgeverij Verloren, Hilversum, 2012; )
De Molijn koos vaak de duinen als favoriet onderwerp, bij voorkeur in zomerlandschappen met boerenwoningen en bijbehorende figuren; daarnaast schilderde hij regelmatig landschappen met reizigers of soldaten. Ook maakte hij enkele zeestukken; onder zijn schilderijen uit de periode 1623–1638 bevinden zich ook werken die uitsluitend figuren afbeelden. Zijn composities zijn meestal diagonaal opgebouwd, waarbij de figuren vanuit de achtergrond naar voren komen en zich duidelijk aftekenen tegen hun omgeving. Binnen de compositie stond de weergave van het verloop van het terrein naar de diepte voorop; het atmosferische aspect ontbreekt daardoor.'Molijn, Pieter' in Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek, deel 10 (1937) - P.J. Blok en P.C. Molhuysen
Een bekende tekening van hem is De gestrande Potvis (1629);afbeelding van De gestrande Potvis, in Boymans van Beuningen de gestrande potvis was destijds een regionale bezienswaardigheid. Op de tekening is rond de potvis op het strand een diverse menigte te zien, compleet met tenten, karren, prikstokken en gedetailleerde kleding. Ook in zijn veel later vervaardigde, grote schilderij De Wolfabricage toont hij een grote diversiteit aan figuren, elk met een eigen taak in de bereiding van wol, inclusief de verschillende fasen waarin de wol wordt behandeld. Het werk vormt als het ware een historisch tafereel dat inzicht geeft in de gangbare wolproductie van die tijd.
Waardering Volgens een deel van de hedendaagse kunsthistorici missen de latere landschappen van De Molijn na 1630 de zwier en originaliteit van zijn vroegere duinlandschappen uit circa 1625, waarin duidelijk zichtbaar is dat hij pionierde met tonaliteit. Vanuit een zeventiende-eeuws standpunt was De Molijn echter tot aan het einde van zijn leven een gerespecteerd kunstschilder, met een status die bijna vergelijkbaar was met die van Jan van Goyen in diezelfde tijd. Deze reputatie verwierf hij met zijn verfijnde vakmanschap en met zijn aansluiting bij de toen heersende traditie van de landschapsschilderkunst; beide aspecten werden in zijn eigen tijd vooral gewaardeerd door de rijkere klanten in het bovenste segment van de markt. Hij was niet zozeer een 'behoudende' schilder vanwege gebrek aan talent, maar door zijn eigen keuze en door de toenmalige artistieke rivaliteit. Hij onderkende het voordeel van goedkopere, sneller vervaardigde schilderijen voor de gewone markt, naast landschappen waaraan veel langer was gewerkt en die zichtbaar vaardig waren uitgevoerd. Deze laatste groep werken was bestemd voor de rijkere clientèle, die zich ervan bewust was dat kwaliteitsschilderijen wel degelijk het resultaat konden zijn van artistieke rivaliteit.
Galerij van zijn werken (selectie)
Zie ook Pieter Marius Molijn (1819-1849), kunstschilder, etser en lithograaf.
Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw