François de La Rochefoucauld, 2e hertog van La Rochefoucauld (Parijs, 15 september 1613 - aldaar, 17 maart 1680) was een Frans schrijver, adellijk militair en hoveling, die vooral bekend is geworden door Réflexions ou sentences et maximes morales (1665) of kortweg Maximes (Nederlandse vertaling: Maximen), korte, bondige uitspraken of aforismen over deugd en moraal. Hij hoorde bij de literaire stroming van het classicisme; behalve zijn beroemdste werk schreef hij ook Réflexions Diverses en over zijn rol in de Franse politiek van de 17e eeuw zijn Memoires; tevens zijn er een groot aantal brieven van hem bewaard. Afgezien van de Maximes is een groot deel van zijn werk pas tweehonderd jaar na zijn dood bekend geworden. Hij is de enige auteur die zijn invloed op het Westers denken uitsluitend via aforismen heeft uitgeoefend. Hij schreef in het Klassiek Frans.
Biografie thumb|left|Kasteel van La Rochefoucauld in Verteuil, door Froissart beschreven als "een zeer sterk kasteel in Poitou".François de La Rochefoucauld, Prins van Marcillac, werd in de Parijse Rue des Petits Champs geboren als oudste van twaalf kinderenScheurleer, D.F. (1922): 'Maximes van La Rochefoucauld'. Nijhoff, Den Haag. Hij kwam uit een oude Franse aristocratische familie, die vanaf de 11e eeuw een belangrijke rol speeldeE.H. and A.M. Blackmore en Francine Giguère(2008): François de la Rochefoucauld. Collected Maxims and Other Reflections. Oxford World's Classics. Oxford University Press. Omdat vijf voorouders dezelfde familienaam voerden wordt hij ook aangeduid als François VI. Zijn voorouder graaf François I (1450-1517) was in 1494 te Cognac peter en naamgever van koning Frans I. Zijn overgrootvader François III, graaf van La Rochefoucauld (geb. 1521), was hugenoot en werd vermoord tijdens de Bartholomeusnacht (24 augustus 1572). Zijn grootvader François IV (geb. 1554) werd in 1591 eveneens als protestant vermoord (door leden van de Heilige Liga, te Saint-Yrieix-la-Perche)Mora, Edith (1965): François de la Rochefoucauld. Monographies Seghers. Parijs: Éditions SeghersDe zesde hertog de La Rochefoucauld, François' achter-achterkleinzoon Louis Alexandre de la Rochefoucauld d'Enville (geb. 1743), zou op 17 september 1792 tijdens de Septembermoorden in Gisors door een meute gestenigd worden - ongeveer op dezelfde plek waar hun voorvader Foucauld II de La Roche (1160-1200) tijdens de Slag bij Gisors in 1198 door troepen van Richard Leeuwenhart gevangen was genomen.. François V was de vijfde graaf van La Rochefoucauld en minister van Lodewijk XIII van wie hij in 1622 de titel hertog en pair kreeg en die hem later gedurende enige tijd aanstelde tot gouverneur van Poitou. In beslag genomen door de staatszaken lijkt deze de opvoeding van zijn zoon enigszins te hebben verwaarloosd; volgens diens latere vriendin Madame de Sablé had deze niet gestudeerd, al kreeg hij onderwijs van Julien III Collardeau de la Mongie (1596-1669)Lafond, Jean: La Rochefoucauld. Le journal de la République des Lettres en was hij wel vertrouwd met de klassieken, waaronder Seneca, en met de Franse literaire grootheden van zijn tijd. Madame de Sévigné vermeldt in 1671 in een brief dat zowel zij als hij geboeid waren door de roman fleuve L'Astrée van Honoré d'Urfé. Op 20 januari 1628 trouwde hij met zijn toen eveneens veertienjarige nicht Andrée de Vivonne.
Militair en hoveling Op zijn 10e werd hij door zijn vader al naar het leger gestuurd en op zijn 16e (1 mei 1629) volgde hij zijn oom Benjamin de La Rochefoucauld d'Estissac op als Mestre de camp (kolonel) van het Régiment d'Auvergne; hij nam onder andere meteen deel aan de belegering van Kassel in de Dertigjarige Oorlog.Willis Bund, J.W. en Hain Friswell, J. (1871): Reflections; or Sentences and Moral Maxims by François duc de La Rochefoucauld, Prince de Marsillac. New York: Scribner, Welford and Co Google Books. Gearchiveerd op 11 juli 2023. François VI vocht tegen Spanje, eerst in Italië (1629), in 1635-1636 in de Nederlanden en Picardië en in 1639 opnieuw in Vlaanderen, in 1644 bij Gravelines. Van 1635 tot 1645 vocht hij in minstens vijf veldslagen als vrijwilliger mee (ook in de jaren dat hij van het hof verbannen was). Zijn krijgsverrichtingen leverden hem meermaals een vermelding op in de Extraordinaire, de bijlage van de Gazette. In augustus 1646 werd hij bij de belegering van Mardijk zwaar gewond aan vooral een schouder door drie musketkogels.Barthélemy, Édouard de (1863): Notice historique sur le duc de La Rochefoucauld. In: Oeuvres inédites de La Rochefoucauld, publiées d'après les manuscrits conservés par la famille et précédées de l'histoire de sa vie, p. 37. Parijs: Librairie Hachette via Gallica. Gearchiveerd op 7 april 2022.
De toenemende absolute macht van de koning en vooral van zijn eerste minister leidde in de eerste helft van de 17e eeuw tot herhaalde opstandigheid onder de adel. Aan vader François V werd op 11 november 1630 ("La Journée des Dupes - De dag van de Bedrogenen") zijn gouverneurschap van Poitou ontnomen, gevolgd door tijdelijke verbanning naar het Kasteel van Blois, omdat hij bij de groep hoorde die de sterk toenemende macht van Kardinaal de Richelieu wilde inperken.
François VI was eveneens politiek actief en werd in 1635 al een keer van het hof verbannen, onder het voorwendsel dat hij een relatie wou beginnen met Marie de Hautefort, hofdame en beste vriendin van de koningin (maar tevens de platonische favoriete van de koning); mogelijk had deze verbanning ook te maken met het feit dat hij na zijn vrijwillige deelname aan de Slag bij Avein (Hoei) kritiek had geuit op andere officieren.
300px|thumb|left|Stamboom van La Rochefoucauld, in het kasteel van de naar de familie genoemde plaats
In 1637 raakte hij via Maria van Rohan-Montbazon betrokken bij de intriges van haar, de koningin en Gaston de France tegen Kardinaal de Richelieu, de eerste minister van Lodewijk XIII.Caput, Jean-Paul, ed. (1975): La Rochefoucauld: Maximes et Réflexions Diverses. Parijs: Librairie Larousse De rol van François (toen nog de Marcillac) in het complot zou zijn geweest dat hij koningin Anna en haar beste vriendin te paard naar Brussel in de Spaanse Nederlanden zou ontvoeren. In ieder geval werd Marie de Hautefort door een paar agenten van Richelieu gearresteerd toen ze uit het paleis was verdwenen en vermomd het kasteel van La Rochefoucauld in Verteuil probeerde binnen te komen. De ontmaskerde La Rochefoulauld werd acht dagen gevangen gezet in de Bastille en voor twee jaar verbannen, kennelijk omdat Richelieu hoopte hem alsnog aan zijn kant te krijgen. Hij ging wonen op het domein van zijn vader in Verteuil, waar hij een lucratieve wijnhandel met Engeland ging runnen (wijn in ruil voor paarden en honden). Vooral toen moet hij ook tijd hebben gevonden om veel te lezen.
In 1642 wist François VI voldoende afstand te houden van een andere samenzwering, die als doel had Richelieu te vermoorden en onder andere zijn vriend Cinq Mars op het schavot deed belanden; Richelieu stierf op 4 december van dat jaar een natuurlijke dood, zoals op 14 mei 1643 ook Lodewijk XIII. François de Marcillac kon na de dood van Richelieu terugkeren naar het hof. De politieke leiding berustte voortaan in feite bij Richelieu's opvolger kardinaal Mazarin. La Rochefoucauld voelde zich door deze om de tuin geleid met valse beloften, bovendien werd zijn wens om gouverneur te worden van Havre niet gehonoreerd en werd zijn vrouw (Andrée de Vivonne) een "tabouret" aan het hof geweigerd.Truchet, Jacques, Ed.(1967): La Rochefoucauld: Maximes, suivies des Réflexions diverses, du Portrait de La Rochefoucauld par lui-même et des Remarques de Christine de Suède sur les Maximes. Parijs: GarnierKars, Theo (1970): Onze vriend openhartigheid. In : Maatstaf 18, 2. Amsterdam: De Arbeiderspers Hij kreeg een hoge functie in het leger aangeboden maar weigerde op bevel van de koningin. In 1643 nam hij deel aan de Cabale des ImportantsGibson, Andrew (2017): Misanthropy: The Critique of Humanity. Londen: Bloomsbury, een samenzwering tegen Mazarin door een grote groep edelen rond Maria van Rohan-Montbazon en de Hertog van Beaufort; deze laatste werd gearresteerd en verbannen, de hertogin vluchtte. François VI ondervond geen nadelen van zijn rol en in 1646 werd hij op zijn beurt wel gouverneur van Poitou.
Vanaf 1646 had hij een verhouding met de hertogin van Longueville, zus van "De grote Condé" en van Armand van Bourbon-Condé (Conti),Haar 24 jaar oudere man, Hendrik II van Longueville, van zijn kant had een relatie met Élisabeth-Angélique van Montmorency-Bouteville, hertogin van Châtillon (Madame de Châtillon). totdat zij in het najaar van 1651 een relatie begon met de hertog van Nemours.
Frondeur Van 1648 tot 1653 woedden in Frankrijk twee burgeroorlogen, die bekend staan als La Fronde. Tijdens de eerste, die kort voor de Vrede van Westfalen door de parlementen geïnitieerd werd en daarom de Parlementaire Fronde wordt genoemd, koos La Rochefoucauld nog de zijde van de koning, die toen nog vertegenwoordigd werd door diens moeder als regentes; in Poitou handhaafde hij namens de regering de orde. Hij raakte op 20 februari 1649, tijdens het beleg van Parijs, bij Brie-Comte-Robert opnieuw gewond (nu aan de keel), zodat hij verder niet meer deelnam aan de eerste opstandBarthélemy, Édouard de (1863):o.c., p. 55 via Gallica. Gearchiveerd op 7 april 2022. die op 11 maart 1649 eindigde met de Vrede van Rueil. Intussen was op 28 januari 1649, tijdens het beleg, de hertogin van Longueville in het stadhuis van Parijs bevallen van haar tweede zoon; dit buitenechtelijk kind van La Rochefoucauld werd vanwege de omstandigheden door haar Charles-Paris genoemd.
In december 1649 begon de tweede opstand van La Fronde, de Fronde van de Prinsen, aangevoerd door de hoge adel, La Rochefoucauld koos hierbij nu de zijde van "De grote Condé". In de tweede opstand speelde hij een aanzienlijke rol.Biografie op Biblioweb (gearchiveerd) Hij vocht tegen de koninklijke troepen en ging schulden aan om soldaten te ronselen; zijn kasteel in Verteuil werd verwoest, en wel in opdracht van de koningin. Bij de rouwdienst voor zijn vader (overleden 8 februari 1650) wist hij de aanwezige adel over te halen om met 800 gewapende mannen het koninklijke garnizoen van Saumur te gaan belegeren, met als doel deze stad als militaire basis in de opstand te gebruiken; dit liep echter op niets uit. In zijn optiek vocht hij niet tegen de koning, maar tegen degenen die het koningschap bedreigden; dit liet hij extra duidelijk maken door zijn trouw aan de koning op 26 februari 1650 notarieel te laten vastleggen in VerteuilFermond, M.J. (2012):Quelques Annales de la ville de La Rochefoucauld.
Condé, Conti en Hendrik II van Longueville werden op 14 januari 1650 gearresteerd, de inmiddels hertog en pair geworden François wist op het nippertje daarbij te ontsnappen en vluchtte met de hertogin van Longueville naar Normandië. Hij liet haar achter in Dieppe om vanuit Poitou samen met de hertog van Bouillon Bordeaux in te gaan nemen. Hertog de la Valette probeerde hen tegen te houden, maar door een aanval op zijn achterhoede verloor hij 160 doden en gewonden, evenals een enorme hoeveelheid geld en bagage. De opstandelingen werden in Bordeaux door een juichende menigte binnengehaald.thumb|left|Slag bij de faubourg Saint-Antoine, 2 juli 1652. Anoniem schilderij, Versailles