thumb|Diverse soorten alcoholische drank in een supermarkt. Een alcoholhoudende drank is een drank die ethanol bevat, een alcohol. Alcoholhoudende dranken worden verkregen door gisting van suikerhoudende vloeistoffen uit granen,rijst, vruchten, melasse en aardappel. Indien het resultaat uit de vloeistoffen wordt gedestilleerd, wordt er een sterke drank verkregen; een drank met een hoog alcoholgehalte.
Alcohol werkt verslavend; verslaving aan alcoholhoudende dranken heet alcoholisme. Zelfs gebruik van weinig alcohol brengt al risico's met zich mee en kan schadelijk zijn. Bij overmatig gebruik veroorzaakt alcohol ernstige gezondheidsschade.
Zwak-alcoholhoudende en sterke drank Dranken die minder dan vijftien volumeprocent alcohol bevatten worden zwak-alcoholhoudende dranken genoemd. Dranken die meer bevatten worden sterke drank genoemd.
Port, sherry en vermout hebben een vrij hoog alcoholgehalte. Dit ontstaat door het gistingsproces zoals bij wijn, waarbij extra alcohol wordt toegevoegd. Deze dranken kunnen een alcoholpercentage bevatten dat boven de 14,9 vol.-% uitstijgt, maar zijn wel zwak-alcoholhoudende dranken. We noemen dit versterkte wijnen. thumb|150px|Een man drinkt wijn.
Door destillatie van een zwak-alcoholhoudende drank wordt een sterke ofwel gedistilleerde drank verkregen, zoals whisky, cognac of rum. Ook likeur wordt tot de sterke dranken gerekend. Op de verpakking van alcoholhoudende dranken staat verplicht het alcoholpercentage vermeld.
Alcoholvrij Alcoholvrije dranken hebben naar de letter genomen geen alcohol als bestanddeel, maar de Nederlandse Alcoholwet spreekt pas van alcoholhoudende drank als de betreffende drank bij een temperatuur van twintig graden Celsius voor meer dan een half volumeprocent uit alcohol bestaat.Drank- en Horecawet, Artikel 1. Gearchiveerd op 11 juni 2021. In het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen echter loopt de aanduiding alcoholvrij bier tot maximaal 0,1 volumeprocent alcohol en is er alcoholarm bier met tussen de 0,1 en 1,2 volumeprocent alcohol.Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen, artikel 7c en 7d. Gearchiveerd op 4 september 2021.
Dranken waaraan alcohol onttrokken is, zijn daardoor veranderd van smaaksensatie. Wijn en bier smaken niet alleen anders, ook zijn zij dan strikt genomen geen wijn of bier meer vanwege het authentieke onderdeel alcohol. De minerale oliën, geur- en smaakstoffen in de dranken gedragen zich zonder alcohol anders. Desondanks gaf 46% van de Nederlandse bierdrinkers in 2013 aan weleens alcoholvrij bier te drinken.Nationaal Bieronderzoek: alcoholvrij bier segment groeit sterk, Nederlandse Brouwers, 9 juli 2013
Wetgeving België Alcoholhoudende dranken mogen in België niet aan jongeren onder de 16 jaar worden verkocht of geschonken worden. Voor sterke drank geldt een minimumleeftijd van 18 jaar.
Nederland In Nederland staan regels voor verkoop en gebruik (in het openbaar) van alcoholhoudende dranken (meer dan een half procent) in de Alcoholwet (tot 1 juli 2021 de Drank- en Horecawet). Sinds 1 januari 2014 is het verboden om als minderjarige alcoholhoudende drank te kopen of in het openbaar te nuttigen of te bezitten. Tot die datum was de leeftijdsgrens voor zwak-alcoholhoudende drank zestien jaar.
Accijns
Onder andere omdat alcoholhoudende dranken bij veelvuldig gebruik verslavend, en zelfs al bij matig gebruik schadelijk voor de gezondheid zijn, Revision of the Australian guidelines to reduce health risks from drinking alcohol https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.5694/mja2.51336. Gearchiveerd op 5 december 2021. wordt er accijns op geheven. Dit is een vaak een aanzienlijke inkomstenbron voor overheden.
Alcohol als genotmiddel thumb|Bastiaan Rosman test het effect van alcohol in het programma Drugslab Alcoholhoudende dranken zoals bier, wijn, likeur en jenever zijn een sociaal geaccepteerd genotmiddel. Alcohol wordt vanwege de fysiek verslavende eigenschappen ook wel tot de harddrugs gerekend.'Is alcohol een hard drug?' op Alcoholinfo.nl
Effecten en risico's Alcohol werkt primair op twee niveaus; het versterkt als GABA-agonist de werking van de neurotransmitter GABA in het zenuwstelsel en het versterkt de kalmerende, rustgevende, vertragende effecten. Deze kunnen zowel direct optreden na inname van de drank of op langere termijn verschijnen. GABA met alcohol bindt makkelijker en blijft langer gebonden aan de receptoren van de zenuwcel en tevens remt alcohol de opname van neurotransmittor glutamaat door de receptoren in het zenuwstelsel. Glutamaat is belangrijk voor het leren en beoordelen en voor het geheugen. Bij langdurig regelmatig gebruik van alcohol ontstaat er tolerantie, de hersenen passen zich aan. De receptoren van GABA worden minder gevoelig voor GABA-agonist alcohol en er komen meer en gevoeliger receptoren voor glutamaat. Er ontstaan zodoende ook ontwenningsverschijnselen bij stoppen met het drinken van alcohol, minder remming en meer prikkeling van het zenuwstelsel. GABA is ook betrokken bij het beloningssysteem en leersysteem in de hersenen en heeft effect op dopamineniveau. Het beloningssysteem is betrokken bij het tot stand komen van een verslaving.Ontwenningsverschijnselen GABA, Jellinek.nl, 16 februari 2020. Gearchiveerd op 11 juni 2021.
Alcoholconsumptie heeft een ingrijpende invloed op de slaap, waarbij de effecten afhankelijk zijn van acuut versus chronisch gebruik en afhankelijkheid. Hoewel alcohol aanvankelijk verdovend werkt, verdwijnt dit effect na enkele uren. Dit resulteert in een gefragmenteerde en verstoorde slaap in de tweede helft van de nacht.Alcohol and the Sleeping Brain, ncbi.nlm.nih.gov
Negatieve effecten miniatuur|Gezondheidswetenschapper Dike van de Mheen (Tilburg University) over de gezondheidseffecten van alcohol - Universiteit van Nederland alt=Schade door alcohol t.o.v. andere drugs.|miniatuur|Schade door alcohol in vergelijking met andere drugs, onderverdeeld in schade voor anderen en die voor de gebruiker zelf. Resultaten uit interviews met deskundigen op het gebied van schade door dit soort stoffen. Wetenschappelijk onderzoek in 2021 wijst uit dat hoe minder men drinkt, hoe kleiner het risico is op schade door alcohol.
Kortdurende effecten Bij hogere doseringen verminderen de concentratie en de motoriek. Bij mannen kan het leiden tot vermindering van de potentie. Incidenteel veel drinken vermindert ook de zaadkwaliteit en de hoeveelheid geproduceerde zaadcellen.
Bij zeer hoge doseringen treedt bewusteloosheid en ademdepressie op. Bij concentraties die maar even hoger zijn dan die waarbij bewusteloosheid intreedt kan ook de dood het gevolg zijn.
Bij snel en in korte tijd veel alcohol drinken, raakt de vochthuishouding uit balans en kan er te veel vocht naar de hersenen gaan, die daardoor opzwellen. Als daar niets aan wordt gedaan, kan de persoon in kwestie acuut overlijden. Ook kan een te hoge concentratie alcohol in de hersenen ontstaan, waardoor een coma kan intreden. Uiteindelijk kan het zenuwstelsel zo sterk worden verdoofd dat ook het ademhalingscentrum verlamd raakt. Dit is dodelijk. Soms wordt opzettelijk zeer veel drank ingenomen, dit wordt comazuipen genoemd.
Daarnaast hebben alcoholisten en dronken mensen een veel grotere kans op ongevallen (waaronder verkeersongevallen), en op overlijden door het stikken in braaksel of door verdrinking. Bij lage omgevingstemperaturen bestaat een verhoogd risico op onderkoeling omdat alcohol de bloedvaten verwijdt en men dus sneller zijn warmte verliest. Verder stolt het bloed minder snel. Daarnaast is er een verhoogde kans op blessures door slechtere coördinatie (ook in combinatie met sport).
Ook mensen die maar weinig hebben gedronken lopen meer kans om bij een verkeersongeval betrokken te raken. Dat is de reden waarom de wetgever in de meeste landen het besturen van een motorvoertuig onder invloed strafbaar heeft gesteld. In Nederland is een bestuurder met meer dan 0,5 promille alcohol in zijn bloed strafbaar. Wie minder dan 5 jaar een rijbewijs heeft, is bij een promillage van meer dan 0,2 al strafbaar. Ook in België is een promillage van meer dan 0,5 strafbaar.
Alcoholgebruik bij jongeren zorgt ervoor dat de kans om met geweld in aanraking te komen toeneemt. Ook de kans op verkeersongevallen neemt toe.Andreasson S, Allebech P, Romelsjö A.: Alcohol and mortality among young men: longitudinal study of Swedisch conscripts, BMJ 1988; 296:1021-5 Alcoholconsumptie zorgt bij jong en oud voor een grote kans op ongelukken: Hoe meer alcohol er in het bloed aanwezig is, hoe groter de kans op ongelukken, zoals vallen. Ook de kans op letsel neemt evenredig toe met de geconsumeerde hoeveelheid alcohol.
Langdurige gezondheidseffecten Verschillende onderzoeken suggereren dat gematigde drinkers minder hart- en vaatziekten krijgen en langer leven. Echter, de resultaten hiervan zijn niet onomstreden. Het effect kan bijvoorbeeld ook toegeschreven worden aan andere factoren dan de alcoholconsumptie. Gematigde alcoholdrinkers hebben namelijk gemiddeld minder overgewicht, roken minder en bewegen meer vergeleken met geheelonthouders en stevige drinkers.Holahan CJ, Schutte KK, Brennan PL, Holahan CK, et al: Late-life alcohol consumption and 20-year mortality. Alcohol Clin Exp Res. 2010 Een regelmatig gebruik over een langere periode zonder piekbelasting zorgt voor een verhoging van het HDL-cholesterol en voorkomt ongewenste bloedstolling. Dit effect komt door de alcohol en is bij bier, wijn en sterkedrank hetzelfde. Het maakt dus niet uit uit welke drank de alcohol komt. Alcoholconsumptie verhoogt de kans op hart- en vaatziekten zoals een beroerte, hartfalen, subarachnoïdale bloedingen en coronaire hartziekten. Ook geeft het een hogere kans op hoge bloeddruk, ritmestoornissen van het hart en hersenbloedingen.Goldberg IJ, Mosa L, Piano MR, Fisher EA: Wine and you heart. A science advisory for healthcare professionals from the Nutrition Committee, Councils on Epidemiology and Prevention, and Council on Cardiovascular Nursing of the American Heart Association. Circulation 2001; 103(472):75 Alleen mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten hebben baat bij matig alcoholgebruik tegen deze ziekten.Gronbaek M.: Alcohol, type of alcohol, and all-cause and coronary heart disease mortality. Ann N Y Acad Sci 2002; 957:16-20 Dit is over het algemeen niet het geval bij mensen onder de 40 jaar oud, want dan is deze kans zeer klein.
Daarnaast is gebruik van alcohol verantwoordelijk voor een verhoogde kans op longontsteking, tbc (tuberculose), epileptische aanvallen en jicht.
Alcoholgebruik geeft een verhoogde kans op psychisch gerelateerde problemen zoals depressie/depressieve klachten, angst/angststoornissen, bipolaire stoornis, cognitieve stoornissen, PTSS/PTSS-symptomen en zelfmoord/zelfmoordgedachten/zelfmoordpogingen. Ook is er een hogere kans op dementie.
Door langdurig alcoholgebruik kunnen hormoonstoornissen optreden. Het beeld hiervan is zeer wisselend. Bekend zijn onder andere verlaagde concentraties van geslachtshormonen. Bij vrouwen kunnen er menstruatie- en ovulatiestoornissen optreden en verminderde vruchtbaarheid. Bij mannen kan het leiden tot erectiestoornissen, daling van de aanmaak van testosteron en verminderde vruchtbaarheid vanwege een vermindering van de spermakwaliteit. Verder kunnen er bloedafwijkingen optreden en door verminderde hemoglobine-aanmaak kan bloedarmoede ontstaan.