Frans de Wit (Leiden, 2 maart 1942 – aldaar, 22 juli 2004) was een Nederlandse beeldhouwer en landschapskunstenaar.
Leven en werk De Wit studeerde van 1960 tot 1965 aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten (1960-1965) in Den Haag. Hij ontving voor zijn werk de Materiaalprijs Buys van Hultonfonds (1966), de Jacob Hartog Prijs (1970) en twee stipendia van het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk (1974, 1975).Ludo Pieters et al. (1985) Beelden in Rhoon. Utrecht: Reflex. p. 122.
De Wit voerde diverse monumentale werken uit, waaronder:
Middenscherm van Windscherm Calandkanaal, 1983-1985, in samenwerking met architect Maarten Struijs Tussen 1983 en 1985 werd langs het Calandkanaal in Rotterdam-Europoort ter hoogte van de Calandbrug, om scheepvaart ook bij een windkracht groter dan 5 mogelijk te maken, het Windscherm Calandkanaal geconstrueerd naar een ontwerp van gemeente-architect Maarten Struijs en met medewerking van landschapskunstenaar Frans de Wit. Het scherm is bijna 2 kilometer lang en bestaat uit halfronde betonnen elementen van 25 meter hoogte.
'Door de inbreng van Frans de Wit, de schuine plaatsing [van het Middenscherm] en de balk, werd de architectonische ambitie om het in reeksen op te lossen mogelijk. Hierbij vloeien landschap, architectuur en beeldende kunst op een mooie manier in elkaar over.''' Maarten Struijs, architect.
Als Frans de Wit de opdracht krijgt van het CBK Rotterdam voor een beeld bij het Caland Windscherm, zijn de noord en zuid windkeringen al ontworpen door stadsarchitect Maarten Struijs als oplossing voor de containervaart die last heeft van de Hollandse rukwinden bij de Calandbrug. In Samenwerking met Struijs ontwerpt De Wit het Middenscherm. Door de schuine plaatsing, in plaats van in het verlengde, wordt het Middenscherm een autonoom deel, terwijl tegelijk het hele windscherm een eenheid wordt.
De Wit bedenkt dat een horizontale doornsnijding van het Middenscherm, met een balk op vijf meter hoogte, de oplossing kan zijn voor de fundering en de doorgangen voor wegen die gemaakt moeten worden. Het ritme van halve cirkels blijft dan intact aan de bovenkant van de balk en onder de balk komen op meerdere plekken openingen voor wegen. Regelmaat en onregelmaat worden zo verenigd in het scherm. Om een twinkeling van licht te krijgen in de geometrische opbouw bevestigt De Wit aan de zijkanten van de balk roestvrijstalen platen.
In 2018 is er vanwege het verleggen van het treinspoor een vierde scherm geplaatst. De opbouw hiervan is gelijk aan het middenscherm van Frans de Wit.
Klimwand en Dubbele schijf met trap in grofpuinheuvel, Spaarnwoude, 1986-1992 'Het ging mij om de samenwerking van tegendelen. Om de geometrie én de natuur. Het kunstwerk is er een deel van.' Frans de WitTussen 1986 en 1992 werd in het recreatiegebied Spaarnwoude, tussen Haarlemmerliede en Spaarnwoude, een klimwand- en schijvenproject aangelegd, naar een ontwerp van Frans de Wit. Het project ligt in kunstmatige heuvels en bestaat uit twee delen: klimwand: bestaande uit 178 betonblokken van 1,20 x 1,20 m; schijven: een grove puinstapeling in het midden gescheiden door twee enorme schijven met een trap.'Rotswanden maken is een hels karweiFrans de Wit deinst er niet voor terug onmogelijk lijkende constructies te verzinnen en die vervolgens ook uit te voeren, ook al kost het jaren van inspanning.
‘Ik maak altijd eindeloos veel modellen’ vertelt hij. ‘Want die constructies zijn net zo ingewikkeld als een gebouw. Beeldend leg ik het helemaal vast. Dan pas ga ik kijken wat er constructief en bouwtechnisch moet gebeuren.’
De Wit raadpleegt bergsporters, zodat de opbouw van de klimwand voldoet aan diverse klimwensen en om rotsformaties met de juiste structuur uit te kiezen in België. Van delen van de rotswanden maakt hij mallen die gebruikt worden voor het afgieten in beton. Industrieel ontwerper Frans Schrofer assisteert hem bij dit grote project.
Het geheel doet kunstcriticus Wouter Welling denken aan een tempelcomplex uit archaïsche culturen. ‘Het zou een Azteken-tempel kunnen zijn, waarbij de trap naar het altaar leidt waar de hogepriester een offer aan een van de natuurgoden gaat brengen.”
Kees van Kooten en Wim de Bie gebruikten de ‘Dubbele schijf in grofpuinheuvel’ in Spaarnwoude in de leader van hun tv-programma Krasse Knarren. Voor de laatste aflevering op 17 april 1994 maakten ze een item over het kunstwerk.
Vierkant eiland in de plas, Prinsenland, Rotterdam, 1993-1996 Vierkant eiland in de plas is een kunstwerk in een waterpartij in het Prinsenpark van de Rotterdamse deelgemeente Prins Alexander. In het midden van een betonnen constructie bevindt zich een vierkant. Dit gat symboliseert het laagste punt van Nederland: zeven meter beneden NAP. De constructie, van vierkant en cirkel, vormt een schaal met oplopende balken en meet 55 x 55 meter.
‘Ik wil dat je in het materiaal alles ziet, alles wat er gebeurd is, alles wat bijna fout is gegaan. Kiertjes, zandspoortjes, je kunt ze wegpoetsen, maar dat mag van mij niet. Want zij zijn de taal van het beton, van het beeld, je moet kunnen zien dat het gemáákt is.’ Frans de Wit‘Meedogenloze schraapmachine’'
Potloodschetsjes tonen dat de stand van de zon op twaalf uur bepalend is voor de stand van de schaal, die schuin omhoog op het vierkant eiland geplaatst is. Water en zonlicht komen zo samen in de meest primaire vorm van menselijke ordening: cirkel en vierkant. Het diepste punt, het watergat, komt door de kanteling iets naast het middelpunt van de schaal te liggen. Het hoogste punt van de schaal steekt oorspronkelijk zeven meter boven de waterspiegel uit en is daarmee gelijk aan het NAP. In de uiteindelijke versie is dit 7,15 meter. ‘Als de dijken doorbreken’, zegt De Wit tegen landschapsarchitect Ad Koolen, ‘kunnen wij hier nog samen staan met droge voeten’
Een betonnen schaal van 28,5 meter doorsnee is nooit eerder gemaakt. Bovendien wil De Wit aan de binnen- en buitenzijde van de schaal profielen aanbrengen om een draaiende beweging te suggereren. Hij ontwerpt daartoe, samen met zijn zoon Justus, een ‘meedogenloze schraapmachine’ die bestaat uit een acht meter hoge stalen kolom met daaraan een verstelbare ijzeren giek van vijftien meter lengte. Hieraan zijn schraapijzers bevestigd die in een ronddraaiende beweging over het beton getrokken kunnen worden. Ongeveer zes man zijn ervoor nodig om de giek voort te duwen om zo sporen te schrapen in de betonhuid. ‘Ik werk niet met dunne lijntjes,’ zegt De Wit, ‘mijn werk komt voort uit weerstand’
Citaat "Back to basics" zou als motto bij het werk van Frans de Wit gebruikt kunnen worden. Als beeldhouwer refereert hij voortdurend aan basisvormen en -principes. Geometrische kernwaarden – vierkant, driehoek, cirkel – zijn evenzeer uitgangspunten als de tegenstellingsparen gesloten-open, horizontaal-verticaal, hol-bol, organoïde-abstract. Het tarten van de zwaartekracht zodanig dat de spanning voelbaar is, maar ook werken met krachten die inherent zijn aan de gekozen materialen: het zoeken naar evenwicht. Metaal, steen, hout en beton worden in hun waarde gelaten; de identiteit van het materiaal is onderdeel van het werk. Het woord ‘werk’ in dubbele betekenis, niet alleen het eindresultaat telt, maar ook het aan dat resultaat afleesbare werkproces. De vormentaal van Frans de Wit is archaïsch, basaal en met die taal formuleert hij een universeel verhaal. Een verhaal van alle tijden en culturen, van mens en natuur. Zijn monumentale sculpturen – in Spaarnwoude en in Prins Alexander – zijn als prehistorische sites: ze hebben een functie die ons vreemd vertrouwd voorkomt. Wouter Welling, 2008.
Werken (selectie) 1965-1968 Samenspraak, hoek Churchilllaan en Vijf Mei laan, Leiden 1969 Massieven - rvs - vanaf 2020 te zien in Beeldentuin Frans de Wit, Ankerpark, Leiden, daarvoor getoond in 1972 in de Keukenhof. 1971 Fontein in Ommen - beton 1971 Elementen vanaf 2020 te zien in Beeldentuin Frans de Wit, Ankerpark, Leiden. Voorheen stond het beeld in Voorschoten en daarvoor werd het getoond op de 11e Biennale Middelheim in Antwerpen in 1971. 1972-1974 Elementen in Zutphen - cortenstaal 1972-1981 Luchtig gebaar, Merenwijk Leiden 1974 Plastiek, De la Salle Mavo, Sportlaan, Baarle Nassau 1974-1975 Zt. of Groei - cortenstaal- Het Midden, Bant 1975 Balk en Kei - rvs - Westerdreef, Lisse 1977 Plastiek - beton - Roc Mondriaan, Vondellaan 33, Leiden 1978 Stalen beeld - plaatstaal - Aardammerbrug Ter Aar. Het beeld staat links op de foto. 1982 Wenkgebaar, Middenweg/Reuzenpandasingel (stond eerst voor het gemeentehuis) in Heerhugowaard - staal 1982 Zonder titel, stalen balk, Albeda College, Buys Ballotlaan 25, Vlaardingen 1983-1995 Middenscherm, Windscherm Calandkanaal in Rotterdam - beton, in samenwerking met architect Maarten Struijs 1985 Zonder titel, Sculptuur in Dordrecht - brons/staal, moet herplaatst worden. 1985/86 Doorgaande beweging, Einsteinweg in Leiden - cortenstaal/r.v.s. momenteel in Gemeenteopslag. 1986 - 1992 Klimwand- en Dubbele schijf met trap in grofpuinheuvel in Recreatiegebied Spaarnwoude - beton 1988 Land en Water, onderdeel van kunstroute 'Beelden langs de kust van Hoorn' Plaquette Gerard Noodt - brons- Pieterskerkhof 40, Leiden 1989 Herdenkingsplaquette voormalig Joods Weeshuis in Leiden - brons 1994 Reuvens-monument Rijksmuseum van Oudheden in Leiden - brons 1993 - 1996 Vierkant Eiland in de Plas in Rotterdam-Prins Alexander - beton 1995 Huizinga plaquette - brons - Doelensteeg 16, Leiden 1996 Het stalen huis - huid van cortenstaal rondom Filmhuis Lumen, Schutterstraat, Delft. 1996 Stalen tafels en dijk, Bemmel. In samenwerking met landschapsarchitect Ad Koolen. 1996 - 2002 "5 beelden op 1 kromme" in Leiden, Naturalis - geperst scheepsstaal 1998 2 Bloembeelden, nu te zien in Beeldentuin Frans de Wit, Ankerpark, Leiden. 1999-2000 Dubbelring. Staat nu in Beeldentuin Frans de Wit, Ankerpark, Leiden - staal 2000 Ringen - cortenstaal Grote Belt, Delfzijl 2000-2001 Dubbel-elips, Openbare achtertuin TU Delft 2002 4 Wachters. Staan nu in Beeldentuin Frans de Wit, Ankerpark, Leiden - geperst scheepsstaal 2020 Beeldentuin Frans de Wit, Ankerpark, Leiden, 2020, ontwerp beeldentuin Frans Schrofer.
Literatuur Elsje Drewes, met een voorwoord van Meta Knol, ‘Frans de Wit. Landmarks’, Primavera Pers, Leiden, 2021, isbn 9 789059 973251. Wouter Welling, Frans de Wit: "De samenwerking van tegendelen" (1991). . Jean Leering: Vier constructies voor een plek, Uitg. Het Oude Slot Heemstede (1994). . Wouter Welling e.a.: "Vierkant Eiland in de Plas" Uitg. Centrum beeldende kunst Rotterdam (1996). . De Klimwand, Wouter Welling, uitgave recreatiegebied Spaarnwoude (1992). J.L.A. van Rijckevorsel: Van afstand bekeken. Tekeningen van Frans de Wit''. Leiden, CBK, 1994. Geen ISBN
Fotogalerij
Externe links Website Stichting beeldhouwer Frans de Wit
Website klimmuur Spaarnwoude
Categorie:Nederlands beeldhouwer Categorie:Nieuwe Haagse School