thumb|Wapenschild van de Koning der Belgen alt="De Belgische troon "Thronus Belgarum" is een krachtig symbool van de volkssoevereiniteit. Het feit dat deze troon zich in het parlement bevindt en niet in het Koninklijk Paleis, onderstreept dat de koning zijn macht ontleent aan het volk en niet andersom. Vandaar ook de titel ‘Koning der Belgen’ en niet ‘Koning van België’: de Belgische monarch krijgt zijn constitutionele macht door het volk en niet door God, in tegenstelling tot vele andere monarchieën."|miniatuur|Troon der Belgen (Latijn : Thronus Belgarum), anno 2023. miniatuur|Zijne Majesteit Koning Leopold I, de stamvader van de Belgische dynastie thumb|Koning Leopold met de constitutie en de Kroon miniatuur|Het Koninklijk Paleis van Brussel De Belgische monarchie ontstond in 1831, toen België, na de op de Verenigde Nederlanden bevochten onafhankelijkheid, een eigen staat vormde. De koningstitel werd toebedeeld aan Leopold van Saksen-Coburg en Gotha, die – naar het idee van de volksmonarchie – Koning der Belgen werd. Na hem regeerden Leopold II, Albert I, Leopold III, Boudewijn, Albert II en Filip. Met uitzondering van Leopold I, die luthers bleef, zijn de Belgische vorsten rooms-katholiek.
Ontstaan van het Belgische koninkrijk De Zuidelijke Nederlanden maakten deel uit van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Na de Belgische onafhankelijkheid werd voor een constitutionele monarchie gekozen. Het nieuwe bewind trachtte een staatshoofd te vinden dat aanvaardbaar was voor de grote mogendheden in Europa. Het Nationaal Congres wees op 3 februari 1831 de zestienjarige Lodewijk Karel van Orléans aan als troonopvolger. In de stemming haalde die het van de twintigjarige August van Leuchtenberg, zoon van Napoleons stiefzoon Eugène de Beauharnais; Karel van Oostenrijk-Teschen eindigde als derde. Geen van deze drie kandidaten viel in de smaak bij de internationale mogendheden, die nauw betrokken waren bij de vormgeving van het Belgisch koninkrijk. Ook in beeld was de Nederlandse kroonprins Willem, die het Nationaal Congres vooral bekoorde vanwege zijn vermeende liberale opvattingen.
Op 24 november 1830 werd in het Nationaal Congres evenwel het Decreet betreffende de eeuwige uitsluiting van de familie Oranje-Nassau van enige macht in België aangenomen. Dit 'grondwettelijk' decreet is nog steeds van kracht.
Uiteindelijk wist Joseph Lebeau met succes de kandidatuur te bepleiten van prins Leopold van Saksen-Coburg-Saalfeld, weduwnaar aan het Britse hof. Niet zonder aarzelingen, die vooral betrekking hadden op het - in zijn ogen - verfoeilijke democratische gehalte van de grondwet, aanvaardde deze de Belgische kroon. Hij legde op 21 juli 1831 de eed af als eerste Koning der Belgen onder de naam Leopold I. De nieuwe koning kreeg al gauw te maken met zijn noorderbuur: koning Willem I der Nederlanden erkende de secessie niet en stuurde troepen onder aanvoering van zijn zoon, de latere Willem II. Bij die Tiendaagse Veldtocht werden de Belgische verdedigingstroepen in slechts tien dagen verslagen. De Belgen konden echter rekenen op de steun van de Britse regering en van de Franse koning Lodewijk Filips I. Een Frans leger kwam België te hulp en de prins van Oranje wilde gevechten met de Fransen vermijden. Na een interventie van een Britse minister werd op 12 augustus 1831 een wapenstilstand gesloten. In 1832 volgde nog een Franse aanval op Antwerpen. Bij de opstand had het Nederlandse leger nog de Citadel van Antwerpen in handen gehouden, samen met Maastricht en Luxemburg. Uiteindelijk werd Willem I, onder zware diplomatieke druk, verplicht België als onafhankelijk koninkrijk te erkennen. Het Verdrag van Londen (1839) bezegelde de onafhankelijkheid van België. In dit verdrag werd ook de Belgische neutraliteit vastgelegd. Daarenboven liet Groot-Brittannië optekenen dat als de neutraliteit van de bufferstaat België zou worden geschonden, Groot-Brittannië België zou verdedigen.
Duits koninklijk bloed Het Belgische vorstenhuis is oorspronkelijk afkomstig uit het Duitse Saksen-Coburg-Saalfeld, later Saksen-Coburg en Gotha. Deze dynastie was populair na het Congres van Wenen; leden ervan belandden op de tronen van Groot-Brittannië, Bulgarije, Portugal en België. De door het Saksen-Coburg en Gotha-huis geweigerde kronen van Griekenland en Roemenië gingen naar het huis Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg-Oldenburg voor Griekenland en het huis Hohenzollern-Sigmaringen voor Roemenië.
In 1920 besloot koning Albert I deze Duitse familienaam niet langer te gebruiken. Ook het wapen van Saksen werd uit het Belgische koningswapen verwijderd. Reden hiervoor waren de in België gepleegde wandaden door de Duitse troepen tijdens de Eerste Wereldoorlog.
De familienaam werd gewijzigd in Van België, en zoals het betaamt voor het staatshoofd van een meertalig land heeft deze naam tegenwoordig een officiële variant in elk van de drie landstalen: in het Frans de Belgique en in het Duits von Belgien.
De echtgenoot van prinses Astrid van België, Lorenz, aartshertog van Oostenrijk-Este, kreeg in 1995 de titel Prins van België, waardoor hun kinderen ook deze titel dragen. De kinderen van koning Filip van België en van prins Laurent van België dragen logischerwijs ook deze titel.
Hoewel de naam in 1920/1921 officieus werd veranderd naar "Van België" vanwege de Eerste Wereldoorlog, werd de naamsverandering nooit officieel vastgelegd in de Belgische grondwet. Sommige familieleden, zoals prins Laurent en zijn kinderen, moesten in 2023 hun achternaam van "Van België" naar "Van Saksen-Coburg" wijzigen.
Huwelijkspolitiek De huwelijkspolitiek van de Coburgers getuigde van de mogelijkheid om politieke kwesties via huwelijken op te lossen. Leopold I was namelijk verbonden met alle grote mogendheden in Europa: hij was oom van koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk en koning Ferdinand II van Portugal, schoonzoon van Lodewijk Filips I van Frankrijk en schoonbroer van Constantijn Pavlovitsj van Rusland.
Later werd Leopold de schoonvader van de Mexicaanse keizer. Al gauw waren de jonge prinsen en prinsessen allen uitgehuwelijkt en was het jonge koninklijke Belgische bloed een mix van koninklijke en keizerlijke dynastieën. De leden van de Belgische familie zijn door hun huwelijken, net als de andere (regerende) vorstenhuizen, verbonden met vele andere koninklijke en prinselijke geslachten.
Koning der Belgen miniatuur|Gouden Koets België (Leopold I)
Plichten Leopold was de eerste Koning der Belgen, in het Latijn BELGARUM REX, omdat zij hem zelf hun kroon hadden aangeboden. Een andere reden is dat de titel Koning van België, REX BELGICAE, door de Koning der Nederlanden gevoerd werd. De koning der Belgen wordt dus koning bij de gratie van zijn landgenoten, niet bij de gratie Gods. De koning staat daarmee niet boven België, vandaar dat de koning spreekt over landgenoten en niet over onderdanen. De koning neemt de troon in bezit nadat hij de Belgen heeft beloofd dat hij de onafhankelijkheid zal handhaven.Eed op Belgium.be Maar de troon is van de Belgen en niet van de koning in persoon; hij mag de troon van de Belgen gebruiken in ruil voor zijn eed. De koning moet aan zijn landgenoten, vertegenwoordigd in het parlement, verantwoording afleggen (deze verantwoording legt de koning nooit zelf af, maar in de persoon van een minister; dit noemt men de ministeriële verantwoordelijkheid). De macht is namelijk van het volk en niet omgekeerd. Uiteraard moet de koning neutraal zijn; hij fungeert als een soort scheidsrechter. Hij kan geen contracten afsluiten in zijn naam, zelfs niet privé.
Rechten miniatuur|De koning kan zijn Hoge Bescherming verlenen aan een manifestatie, zoals een wereldtentoonstelling, hier in Antwerpen. De koning heeft ook rechten. Hij verschijnt op postzegels en op muntstukken (zie regaal voorrecht). Als staatshoofd heeft hij recht op een civiele lijst om zijn kosten te dekken. Hoewel zijn politieke macht de facto ingeperkt is, kan hij in principe ministers benoemen en ontslaan en het parlement laten ontbinden. Hij staat aan de wieg van elke nieuwe regering en tekent alle wetten en koninklijke besluiten. Tijdens regeringsvormingen kan hij zijn invloed uitoefenen, door de garantie van het colloque singulier: tijdens audiënties speelt hij zijn rol met discretie.
Mensen worden in naam van de Koning veroordeeld of krijgen gratie dankzij hem. Krachtens de Grondwet stelt de koning als hoofd van de krijgsmacht de oorlog of het einde van de vijandelijkheden vast. Ook hoge magistraten en militaire graden worden door de vorst benoemd en verleend, evenals de nationale orden. Hij is hoofd van de drie machten, die elk verantwoording moeten afleggen. De koning is ten slotte onschendbaar (zowel privé als publiek) en kan nooit gearresteerd of beschuldigd worden, aangezien hij de Belgische staat belichaamt. Deze regeling is in strijd met artikel 27 van het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof.
Traditioneel heeft de koning ook het voorrecht, als de ouders het wensen, het peterschap van de zevende zoon in een gezin waar te nemen en de koningin het meterschap van een zevende dochter. De koning kan zijn hoge bescherming verlenen aan een activiteit.
Prins van België Tot 1891 droeg de Belgische vorst de titel Koning der Belgen samen met alle andere persoonlijke, buitenlandse, adellijke titels die hij bezat. Er bestond echter geen officiële generieke Belgische titel of naam voor de nakomelingen van Leopold I. Titels als Hertog van Brabant of Graaf van Vlaanderen werden individueel toegekend. Officieuze titels en benamingen kwamen sporadisch voor.
De titel Prins van België en de familienaam Van België werden ingevoerd bij Koninklijk Besluit van 14 maart 1891. Vanaf dat moment zou hij van toepassing zijn op alle directe nakomelingen van de regerende vorst in de mannelijke lijn, en op de echtgenotes van prinsen van België. Hiermee wilde men de identiteit van vorstenhuis en vorstendom versterken:
Art. 1er. Dans les actes publics et privés qui les concernent, les princes et les princesses issus de la descendance masculine et directe de feu Sa Majesté Léopold Ier, seront qualifiés de princes et princesses de Belgique, à la suite de leurs prénoms et avant la mention de leur titre originaire de duc ou duchesse de Saxe. Les princesses unies par mariage aux princes de notre maison royale seront qualifiées de la même manière à la suite des noms et titres qui leur sont propres.
Deze dragers van deze titels zijn ofwel bloedverwanten van de Belgische koning, of worden bekrachtigd door een koninklijk besluit. Hierdoor verschilt dit van de dynastieke titel.
Dynastieke titels Hertog van Brabant en Graaf van Vlaanderen De titels Hertog van Brabant en Graaf van Vlaanderen werden als individuele dynastieke titels ingevoerd bij Koninklijk Besluit van 16 december 1840. Aldus werd een tussenoplossing gevonden voor het gebrek aan Belgische titulatuur voor de nakomelingen van de koning. Beide historische titels waren tot 1795 rechtskrachtig in de Zuidelijke Nederlanden en behoorden toe aan de aartshertog van Oostenrijk.
De titel Hertog van Brabant werd dynastiek voorbehouden voor de oudste zoon en troonopvolger van de vorst, in navolging van buitenlandse voorbeelden, zoals de Prince of Wales of dauphin. De titel Graaf van Vlaanderen werd individueel voorbehouden voor de tweede oudste zoon van de vorst:
Art 1er. Notre fils bien-aimé le prince Léopold ... prendra le titre de Duc de Brabant. Ce titre sera toujours à l'avenir, porté par le prince fils aîné du roi, et, à son défaut, par le prince petit-fils aîné du roi. Art. 2. Notre fils bien-aimé le prince Philippe ... prendra le titre de comte de Flandre.
De titel Graaf van Vlaanderen werd afgeschaft bij Koninklijk Besluit van 16 oktober 2001.Belgisch Staatsblad (17.10.2001): 36172.
Graaf van Henegouwen