Vrije schoolboeken, of open schoolboeken, zijn leerboeken waarvan de digitale versies door hun licentie een aantal vrijheden verschaffen: Je mag de inhoud kopiëren, zodat het zo veel mogelijk mensen en instanties dient Je mag de inhoud veranderen - je wordt zelfs aangemoedigd dat te doen Je mag het verkopen, zodat een bron van inkomsten ontstaat Om die vrijheden te kunnen garanderen is er een speciale voorwaarde Je mag niet de licentie eraf halen, waarmee bereikt wordt dat de informatie ook effectief vrij blijft.
Vrije schoolboeken kunnen een revolutie in het onderwijs teweegbrengen: De boeken zijn zonder beperkingen en kosten te downloaden Toegang tot een schoolboekproject is laagdrempelig, waardoor niet alleen leerkrachten, maar ook leerlingen, ouders en bedrijven kunnen samenwerken aan zo'n project Veel werk wordt onbetaald door vrijwilligers gedaan, maar dit is geen doel. Ook is het geen doel dat het gratis is (het is wel een prettig bijkomend effect dat het bronmateriaal vrij beschikbaar is). Overheden en andere instanties met belangen kunnen een stimulerende rol spelen bij het tot stand komen van vrije schoolboeken. Op dit moment zijn er weinig boeken die kwalitatief goed genoeg zijn voor gebruik binnen het onderwijs, al zijn er uitzonderingen - in het bijzonder voor ICT-onderwijs.
Status Hoewel al vele jaren op vrije leermiddelen aangedrongen wordt kan het adviesZet in op meer open leermiddelen persbericht van de Onderwijsraad van de Onderwijsraad aan de Tweede Kamer om open schoolboeken te stimuleren gezien worden als een belangrijk moment in de acceptatie. De VO-raadDigitalisering leermiddelen: scholen aan zet, artikel VO-raad en VrijschriftVrijschrift-blog-artikel over het advies van de Onderwijsraad scharen zich grotendeels achter dit advies. Na de presentatie van VrijschriftPresentatie voor de Tweede Kamer van Vrijschrift aan de Tweede Kamer bleek er een Kamermeerderheid voor vrije schoolboeken te zijn ontstaan.Een Kamermeerderheid van CDA, PvdA en SP wil de weg vrij maken voor vrije leermiddelen, artikel in Trouw Als de regering het goed oppakt, dan is een groei en doorbraak van vrije schoolboeken mogelijk. In Californië worden door universiteiten diverse initiatieven ondersteund voor vrij online materiaal en er is al een vrij schoolboek economie-analyse uitgekomen. LA times: Vrije digitale teksten winnen terrein ten opzichte van dure schoolboeken in California Op 3 december 2008 heeft minister Plasterk WikiwijsToespraak Wikiwijs, introductie van het concept door OCW geïntroduceerd als concept. Wikiwijs komt overeen met vrije schoolboeken, echter publicatie van de werken was in eerste instantie in het publiek domein en de toegang is beperkt tot leerkrachten.
Licenties De licentie van een vrij schoolboek is vergelijkbaar met de licentie van artikelen op Wikipedia of Wikibooks. De twee meest geschikte licentievormen zijn: De GNU-licentie voor vrije documentatieEen vertaling van de GNU-licentie voor vrije documentatie (niet officieel) De Creative Commons (CC) Naamsvermelding-Gelijk delen-licentie (CC By SA)De Creative Commons Naamsvermelding-Gelijk delen-licentie Vrijschrift adviseert bij vrije schoolboeken uitsluitend de Creative Commons Naamsvermelding-Gelijk delen-licentie (CC By SA)Kernpunten over vrije schoolboeken van Vrijschrift toe te passen, zowel op teksten als ook op afbeeldingen en geluids- en videofragmenten.
Trivia In het voorbeeld van de presentatiePresentatie advies leermiddelen van de Onderwijsraad aan de Tweede Kamer werd een Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk delenlicentie gebruikt. Door de uitsluiting van commerciële doeleinden kan het voorbeeld niet vrij genoemd worden. Vrije schoolboeken kunnen immers door iedereen, ook door commerciële partijen, gebruikt worden. Hoewel angst voor commercieel misbruik van de inspanningen van schrijvers begrijpelijk is, blijkt de licentie in de praktijk voldoende waarborgen te bieden om misbruik uit te sluiten.
Wikiwijs In november 2008 kondigde minister Plasterk Wikiwijs aan. Dit project zou een rol kunnen spelen in het ontwikkelen van vrije schoolboeken.
Zie ook Wikibooks
Referenties
Categorie:Leermiddel