Zemo Nikozi (Georgisch:, Opper-Nikozi) is een dorp in centraal-Georgië met ruim 600 inwoners (2024), gelegen in de gemeente Gori van de bestuurlijke regio Sjida Kartli. Het dorp ligt aan de grens van de door Rusland bezette afscheidingsrepubliek Zuid-Ossetië, op twee kilometer ten zuiden van diens hoofdstad Tschinvali en honderd kilometer ten noordwesten van Tbilisi.
Geschiedenis De geschiedenis van de nederzetting gaat minimaal terug naar de 5e eeuw toen de Georgische koning Vachtang I hier een kerk liet bouwen, de Nikozi kathedraal, tevens zetel van de bisschop. De kerk is diverse keren in de geschiedenis herbouwd. Op het omheinde terrein staat een aparte klokkentoren, een klooster en het bisschoppelijk paleis. Iets ten zuiden van dit complex staat de 10e-eeuwse Aartsengel kerk. Deze gebouwen zijn allen tot nationaal cultureel erfgoed bestempeld.
Conflict Zuid-Ossetië miniatuur|Polikliniek in Nikozi Zemo Nikozi ligt direct naast de feitelijke grens met de afscheidingsrepubliek Zuid-Ossetië en merkt daar de gevolgen van. Het dorp was in aanloop naar en gedurende de Russisch-Georgische Oorlog in 2008 een mikpunt van Zuid-Osseetse beschietingen op burgerdoelen. Het dorp lag op 8 augustus 2008 op een van de invalsroutes van de Georgische troepen naar de Zuid-Osseetse hoofdstad Tschinvali.
Het historische bisschoppelijk paleis raakte tijdens de oorlog zwaar beschadigd. Het onderging een restauratieprogramma vanuit de Raad van Europa gericht op het herstel van cultureel erfgoed en de sociaal-economische perspectieven van de lokale gemeenschap.
Na de oorlog kregen de dorpelingen te maken met het door Russische en Zuid-Osseetse troepen afsluiten van de grens vlak langs het dorp door onder meer hekken en prikkeldraad. Het was in 2010 samen met Choervaleti een van de eerste plekken langs de grens waar dit gebeurde. Door het handhaven van een eenzijdige en door Georgië niet erkende "staatsgrens" worden geregeld bewoners gearresteerd die zich in de buurt van de grens bevinden door Russisch (gecontroleerde) troepen.
Ter ondersteuning van de lokale noden, werd met internationale steun tussen Zemo en Kvemo Nikozi een polikliniek ingericht. Het ziekenhuis in Tschinvali was onbereikbaar geworden en Gori te ver weg voor eenvoudige diagnostiek en eerste hulp. De polikliniek is door de jaren heen door buitenlandse sponsoren voorzien van extra diagnostische apparatuur en een mini-laboratorium.
Demografie Volgens de volkstelling van 2024 had Zemo Nikozi 607 inwoners. Volgens de eerdere volkstelling van 2014 had het dorp had het dorp een vrijwel geheel Georgische samenstelling met een kleine en Ossetische minderheid.
Zemo Nikozi kende al vóór de vorming van de Zuid-Ossetische Autonome Oblast in 1922 een geheel etnisch Georgische bevolking, en bleef onder gezamenlijke druk van enkele tientallen dorpen buiten de autonome oblast. Bevolking van Zemo Nikozi Jaar 1917 1923 1989 2002 2014 2024 Aantal 692 717 1.074 1.053 643 607 Georgiërs 692 714 624 Osseten 0 3 14 Verantwoording data: 1917, 1923, 1989, 2002, 2014 en 2024.
Bestuurlijke indeling Zemo Nikozi is het grootste dorp binnen de administratieve gemeenschap (, ) Nikozi, waar ook Kvemo Nikozi en Zemo Chviti toe behoren.
Vervoer Het dorp is het eindpunt van de Georgische nationale route Sh24 die vanuit Gori de dorpen langs de Didi Liachvi ontsluit.
De spoorlijn Gori - Tschinvali was sinds de burgeroorlog in de jaren 1990 slechts in gebruik tot de halte Nikozi, net buiten de dorpen Zemo en Kvemo Nikozi, het laatste station vóór Tschinvali en de Zuid-Osseetse grens. Sinds de openbaar vervoersstop tijdens de coronapandemie is de lijn buiten gebruik gebleven.
Zie ook Gemeente Gori Russisch-Georgische Oorlog (2008)
Referenties
Nikozi Categorie:Sjida Kartli