Als asielaanvraag in Nederland wordt aangemerkt het verzoek dat een asielzoeker indient bij de Nederlandse autoriteiten om een verblijfsvergunning te krijgen omdat hij in eigen land vervolging vreest en meent te voldoen aan de daarvoor geldende criteria op grond van het Verdrag betreffende de status van vluchtelingen. Ook zijn er beperkte mogelijkheden bij een diplomatieke post van Nederland in een ander land asiel te vragen. Asielaanvragen worden behandeld door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het Ministerie van Asiel en Migratie. De procedure is wettelijk geregeld in de Nederlandse Vreemdelingenwet 2000 en de Vreemdelingencirculaire.
De begrippen asielverzoek en asielaanvraag worden vaak door elkaar gebruikt. De Vreemdelingencirculaire (Vc) van het ministerie van Justitie maakt echter een onderscheid tussen beide begrippen, aan de hand van de terminologie van de Dublinverordening en de vreemdelingenwetgeving.
Een asielverzoek omvat volgens deze terminologie elk verzoek van een vreemdeling om internationale bescherming door de (in dit geval dan de Nederlandse) autoriteiten. Dit kan dus ook een mondeling verzoek zijn. Een asielaanvraag is de schriftelijke aanvraag van een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd asiel.
De EU-Definitierichtlijn gebruikt de term verzoek om internationale bescherming voor een verzoek om bescherming van een EU-lidstaat door een onderdaan van een niet EU-land of een staatloze die kennelijk de vluchtelingenstatus of subsidiaire beschermingsstatus wenst. De richtlijn stelt geen voorwaarden voor de vorm van dit verzoek, zodat mondelinge verzoeken ook hieronder vallen.
Asielaanvraag in Nederland Een vreemdeling die een asielverzoek wil indienen in Nederland moet een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd asiel aanvragen. Voor deze aanvraag is een formulier vastgesteld, dat door de asielzoeker zelf of door zijn wettelijk vertegenwoordiger moet worden ondertekend. Een eventuele gemachtigde, zoals een advocaat, kan niet namens een asielzoeker een asielaanvraag indienen. Bij wettelijk vertegenwoordiger kan worden gedacht aan de ouders van een minderjarig kind.
De Vreemdelingencirculaire en de tekst van het aanvraagformulier gaan ervan uit dat ouders ook namens hun kinderen beneden de leeftijd van 15 jaar een aanvraag ondertekenen, maar kinderen van 12 jaar en ouder kunnen ook zelf een asielaanvraag indienen. Asielaanvragen van Alleenstaande Minderjarige Asielzoekers (ama's) beneden de 12 jaar dienen door een voogd of zaakwaarnemer te worden ondertekend.
Asielzoekers dienen hun asielaanvraag in het Aanmeldcentrum (AC) in. Aanmeldcentra zijn er in Ter Apel (Asielzoekerscentrum Ter Apel), Zevenaar, 's-Hertogenbosch en Luchthaven Schiphol. Asielzoekers die zich aan een Nederlandse buitengrens (zee- of luchthaven) melden en aan wie de toegang tot Nederland is geweigerd, moeten de aanvraag indienen in het AC Schiphol. Vreemdelingen die asiel willen vragen, terwijl zij zich in vreemdelingendetentie bevinden, moeten een asielaanvraag indienen op de plaats van hun detentie.
Na hun aanvraag komen asielzoekers terecht in de asielprocedure.
Asielprocedure in Nederland Wie asiel aanvraagt in Nederland, komt terecht in een aanmeldcentrum van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Daar wordt de aanvraag opgenomen in de zogenaamde Algemene Asielprocedure. Binnen acht dagen wordt een beslissing genomen op de asielaanvraag. Wanneer het niet mogelijk is binnen dit tijdsbestek een beslissing te nemen, wordt de asielzoeker in een asielzoekerscentrum geplaatst. Dit heet de Verlengde Asielprocedure. Op grond van de Algemene wet bestuursrecht moet de IND dan binnen zes maanden een besluit nemen.
De procedure bestaat in beide gevallen uit een aantal stappen. In de Algemene Procedure zien deze er als volgt uit. De asielzoeker krijgt een 'eerste gehoor' met de IND waarin hij informatie kan geven over zijn identiteit, verblijf in het land van herkomst en reisroute (dag 1). Het rapport van dit gehoor kan de asielzoeker nabespreken met een advocaat, die hem tevens voorbereidt op het 'nader gehoor' (dag 2). In het nader gehoor kan de asielzoeker zijn asielmotieven toelichten (dag 3). Ook het rapport van dit gehoor kan de asielzoeker nabespreken met een advocaat (dag 4). Op dag 5 neemt de IND een eerste beslissing, het 'voornemen'. Wanneer dit eerste oordeel negatief is, dan kan de asielzoeker hierop zijn zienswijze geven (dag 6). Op dag 7 neemt de IND een definitief besluit.
Wanneer de asielaanvraag wordt afgewezen, dan kan de asielzoeker bij de rechtbank in beroep gaan. Verklaart de rechter dit beroep ongegrond, dan kan de asielzoeker nog in hoger beroep gaan bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De uitslag hiervan mag hij echter niet in Nederland afwachten.
De asielprocedure wordt verlengd wanneer de IND nader onderzoek wenselijk acht. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om een aanvullend gehoor, documentonderzoek, taalanalyse of onderzoek in het land van herkomst.
De IND maakt gebruik van ambtsberichten van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Een algemeen ambtsbericht behandelt de algemene veiligheid in het betreffende land. In sommige gevallen wordt een individueel ambtsbericht opgesteld met betrekking tot de persoon van de asielaanvrager en hetgeen deze heeft verklaard bij zijn of haar asielaanvraag. Daarnaast bestaan er deelambtsberichten over specifieke onderwerpen, bijvoorbeeld over mensenrechtenschendingen door buitenlandse organisaties, zoals in Afghanistan in de communistische periode (1980-1992) de toenmalige staatsveiligheidsdienst KhAD/WAD. De informatie uit deze ambtsberichten wegen mee bij de beslissing op een asielaanvraag.
Een bijzondere vorm van aanvullend onderzoek vindt plaats bij asielzoekers op wie de uitsluitingsgrond '1f' (vermoedelijke eigen betrokkenheid bij oorlogsmisdrijven of schending van mensenrechten) van toepassing is (Verdrag betreffende de status van vluchtelingen).
De asielprocedure nader uitgewerkt
Bij binnenkomst via landsgrenzen: onverwijld (onmiddellijk en uiterlijk binnen 2 dagen) melden in Centrale Opvanglocatie (COL) Ter Apel.
Bij binnenkomst via Schiphol of zeehaven (Rotterdam): onverwijld (onmiddellijk en uiterlijk binnen 2 dagen) melden in Aanmeldcentrum (AC) Schiphol.
Bij de COL worden de asielzoekers geregistreerd: persoonsgegevens genoteerd, vingerafdrukken afgenomen en daar wordt gecheckt of de asielzoeker in het opsporingsregister staat.
Hier start de 'rust- en voorbereidingstermijn' (RVT) van minimaal zes dagen, die op AC Schiphol maximaal 2 dagen duurt. Het verblijf in de COL duurt een tot maximaal drie dagen. In de COL krijgen asielzoekers een folder van de vreemdelingenpolitie. Vanuit de COL gaan asielzoekers door naar de Procesopvanglocatie (POL), waar ze verblijven tijdens hun asielprocedure.
De rust- en voorbereidingstermijn wordt voortgezet in de POL met de volgende activiteiten:
De Vreemdelingenpolitie (VP) doet onderzoek naar vingerafdrukken (dactylo) en documenten. VluchtelingenWerk biedt hulpt en begint zo nodig aan een vluchtverhaal analyse. De Forensisch Medische Maatschappij Utrecht (FMMU) doet medisch onderzoek. De asielzoeker heeft hier al contact met zijn/haar advocaat. De advocaat is op AC Schiphol ter plekke aanwezig.
De Proces Opvanglocatie (POL) wordt beheerd door het COA. Bij elk aanmeldcentrum zitten een of meer Proces Opvanglocaties. En de asielprocedure vindt plaats op het aanmeldcentrum (AC).
AC Schiphol is tevens een POL.
Na de rust- en voorbereidingstermijn gaan de asielzoekers naar het aanmeldcentrum (AC) elders in Nederland. Nu begint de feitelijke asielprocedure met de asielaanvraag in het AC. Er zijn vier aanmeldcentra in Nederland: in Ter Apel, Zevenaar, Den Bosch en op Schiphol. De asielzoekers reizen dagelijks heen en weer tussen POL en het AC.
Dan vinden het eerste gehoor en het nader gehoor plaats door de IND. Na correcties op het nader gehoor door de asieladvocaat, wordt beslist of de procedure wordt afgedaan met de Algemene Asielprocedure (AA) in het Aanmeldcentrum of de Verlengde Asielprocedure (VA) in het Asielzoekerscentrum (AZC).
Het criterium is of binnen de Algemene Asielprocedure een zorgvuldige beslissing op het asielverzoek kan worden genomen.
De IND kan al tijdens de aanvraag asiel voor bepaalde tijd (vbt) een ander land verantwoordelijk stellen op grond van de Dublinverordening.
De Dublinverordening is ondertekend door alle landen van de Europese Unie + IJsland en Noorwegen.
Nederland kan een verzoek tot overdracht indienen bij een andere lidstaat, waar bijvoorbeeld al familieleden van de asielzoeker wonen, waar hij eerder een visum heeft gekregen of waar hij de EU is binnengekomen.
De Algemene Asielprocedure (AA)
Deze bestaat uit 8 dagen. Deze mag door de IND met maximaal 6 dagen worden verlengd. De even dagen zijn voor de asielzoeker de oneven dagen voor de IND. Er wordt hier getoetst of mensen recht hebben op bescherming tegen terugkeer naar hun land van herkomst en of ze in Nederland mogen blijven.
Vluchtelingenwerk mag op eigen initiatief of op advies van de rechtshulpverlener steeds bij de gehoren aanwezig zijn. Als Vluchtelingenwerk de gehoren bijwoont, maakt zij hiervan ook een verslag. Verder bewaakt ze de procedure en bekijkt ze hoe de asielzoeker eraan toe is en geeft morele ondersteuning. Aan het eind van het gehoor mag Vluchtelingenwerk ook opmerkingen maken.
Dag 1: Eerste gehoor: door contactambtenaar IND samen met tolk. Identiteit, nationaliteit en reisroute staan centraal. Eventueel nationaliteitscheck, taalanalyse en leeftijdsonderzoek.
Dag 2: Bespreking eerste gehoor en voorbereiding nader gehoor: Dit gebeurt samen met de advocaat.
Dag 3: Nader gehoor: hier komen het vluchtverhaal en de asielmotieven aan de orde. Aan het eind wordt er een rapport nader gehoor opgemaakt die de advocaat en de asielzoeker ontvangen.
Dag 4: Correcties en aanvullingen: Dit is een schriftelijke reactie van de advocaat op het nader gehoor bij de IND.
Hierna beslist de IND of de asielzoeker verdergaat in de Algemene Asielprocedure of verder in de Verlengde Asielprocedure. Wanneer de asielzoeker in de Algemene Asielprocedure verdergaat, gaat het verder zoals hieronder beschreven.
Dag 5 of dag 6: Kennisgeving voor voornemen tot afwijzing. Dit is een rapport waarin de plannen van de IND staan om het asielverzoek af te wijzen. Dit is nog geen beschikking waartegen bezwaar en beroep openstaat.
Dag 6: Zienswijze op het voornemen tot afwijzing: De advocaat schrijft verweer tegen de plannen van de IND om het asielverzoek af te wijzen. Hierin staan de feiten die de IND ten onrechte heeft weggelaten of niet heeft meegewogen, het vluchtverhaal en/of de toelatingsgronden en een goede onderbouwing waarom hij het niet eens is met de IND. Een voorbeeld van een afwijzingsgrond is art. 31 lid 1 van de Vreemdelingenwet waarin staat dat een asielverzoek wordt afgewezen wanneer de asielzoeker onvoldoende aannemelijk heeft gemaakt dat hij gegronde vrees voor vervolging heeft in het land van herkomst.
Dag 7 + 8: Beslissing op het asielverzoek: Positieve beslissing > verlenen van verblijfsvergunning voor bepaalde tijd asiel (vbt-asiel): 5 jaren. De asielzoeker gaat vervolgens naar het AZC in afwachting van permanente huisvesting.
Negatieve beslissing > afwijzing verblijfsvergunning: binnen vier weken (28 dagen) het land verlaten. De asielzoeker is nu niet meer rechtmatig in Nederland, de verstrekkingen eindigen en hij kan zo nodig met de sterke arm uit Nederland worden gezet. Ook kan er een inreisverbod worden opgelegd. De asielzoeker wordt overgeplaatst naar een terugkeerlocatie, maar kan nog wel beroep tegen de negatieve beschikking instellen.
De Verlengde Asielprocedure (VA)
Deze vindt plaats in het Asielzoekerscentrum (AZC).
Naar de verlengde asielprocedure gaan: Asielzoekers op basis van medisch adviseur doorgestuurd naar Verlengde Asielprocedure