De Vicekanselier van Duitsland (Duits: Vizekanzler), is de plaatsvervanger van de bondskanselier (Bundeskanzler). Wanneer de bondskanselier afwezig is vervult de vicekanselier diens taken, zoals het voorzitten van de kabinetsvergaderingen. De vicekanselier is een van de bondsministers en heeft verder geen speciale rechten.
Geschiedenis Per wet van 17 maart 1878 werd de rijkskanselier gemachtigd om een plaatsvervanger in te zetten: Allgemeiner Stellvertreter des Reichskanzlers. Sinds oktober 1918 had de plaatsvervanger het recht om in het parlement op te treden.
De historisch meest bekende vicekanselier is Franz von Papen, die in 1933 vicekanselier van Adolf Hitler werd. Von Papen dacht dat hij Hitler kon controleren, omdat hij als vicekanselier aan de kabinetszittingen mocht deelnemen, maar vooral omdat hij - zoals hij geloofde - het bijzondere vertrouwen van rijkspresident Hindenburg genoot. Na het aftreden van Von Papen op 1 juli 1934 heeft kanselier Hitler geen nieuwe plaatsvervanger benoemd.
In de Grondwet van 1949 bepaalt artikel 69 lid 1 dat de bondskanselier een van de bondsministers als zijn plaatsvervanger benoemt. Het begrip is officieel Stellvertreter des Bundeskanzlers, maar het taalgebruik is algemeen Vizekanzler.
Recht en praktijk Wanneer de bondskanselier afwezig is vervult de vicekanselier diens taken, zoals het voorzitten van de kabinetsvergaderingen. Wanneer een bondskanselier aftreedt of overlijdt, dan volgt de vicekanselier hem echter niet automatisch op. In zo een geval geeft de bondspresident een van de zittende ministers de opdracht om de taken van bondskanselier commissarisch te vervullen, totdat de Bondsdag een nieuwe Bondskanselier heeft gekozen (artikel 69 lid 3). In de realiteit echter houdt de bondspresident zich gewoon aan de aangewezen vicekanselier.
De titel van vicekanselier is in de praktijk vooral een eretitel. Het is gewoonte dat de kleinere coalitiepartij die titel voor een van haar ministers krijgt. Sinds 1966 eist de kleinere partij meestal de ministerspost van buitenlandse zaken en ook het vicekanselierschap op voor haar voorzitter. In dat jaar werd SPD-voorzitter Willy Brandt minister van buitenlandse zaken en vicekanselier onder de christendemocraat Kurt Georg Kiesinger. Alleen de vicekanseliers Jürgen Möllemann in 1992/93 en Franz Müntefering in 2005/2007 hadden andere ministeries en waren geen partijvoorzitters; Joschka Fischer was minister van buitenlandse zaken, maar nooit voorzitter van zijn partij, alleen de facto de partijleider.
Lijst van vicekanseliers 1878–1933 Persoon periode partijDuitse Keizerrijk 1878-1918 Otto zu Stolberg-Wernigerode 1 juni 1878 - 20 juni 1881 Karl Heinrich von Boettlicher 20 juni 1881 - 1 juli 1897 Arthur von Posadowsky-Wehner 1 juli 1897 - 24 juni 1907 Theobald von Bethmann-Hollweg 24 juni 1907 - 14 juli 1909 Clemens von Delbrück 14 juli 1909 - 22 mei 1916 Karl Hellferich 22 mei 1916 - 9 november 1917 Friedrich von Payer 9 november 1917 - 10 november 1918 FVPWeimarrepubliek 1918-1933 Eugen Schiffer 13 februari 1919 - 19 april 1919 DDP Bernhard Dernburg 30 april 1919 - 20 juni 1919 DDP Matthias Erzberger 21 juni 1919 - 3 oktober 1919 Centrumpartij Eugen Schiffer 3 oktober 1919 - 27 maart 1920 DDP Erich Koch-Weser 27 maart 1920 - 21 juni 1920 DDP Rudolf Heinze 25 juni 1920 - 4 mei 1921 DVP Gustav Bauer 10 mei 1921 - 14 november 1922 SPD Robert Schmidt 13 augustus 1923 - 3 november 1923 SPD Karl Jarres 30 november 1923 - 15 december 1924 DVP Oskar Hergt 28 januari 1927 - 12 juni 1928 DNVP Hermann Dietrich 30 maart 1930 - 30 mei 1932 DDP; DStP
Vicekanseliers van het Derde Rijk (1933–1945) Vicekanselier van het Derde Rijk Stellvertreter des Reichskanzlers Functie(s) Ambtstermijn Partij Rijkskanselier Kabinet(ten) Erbsälzer Franz von Papen (1879–1969) 30 januari 1933 7 augustus 1934 Afgetreden O Onafhankelijk nationaal-conservatief Adolf Hitler (1933–1945) Hitler Vacant Reichsmarschall Hermann Göring (1893–1946) Voorzitter van de Rijksdag (1932–1945) Rijksminister van Luchtvaart (1933–1945) 10 februari 1941 23 april 1945 Uit functie ontheven NSDAP Vacant Joseph Goebbels (1945) Goebbels Lutz Schwerin von Krosigk (1945) Schwerin
Vicekanseliers van de Bondsrepubliek Duitsland (1949–heden) Nr. Vicekanseliers de Bondsrepubliek Duitsland Vizekanzler der Bundesrepublik Deutschland Functie(s) Ambtstermijn Partij(en) Bondskanselier Kabinet(ten) 1 Franz Blücher (1896–1959) Bondsminister voor het Marshallplan 15 september 1949 29 oktober 1957 FDP Konrad Adenauer (1951–1963) Adenauer I Bondsministers voor Financiële Bezittingen Adenauer II 2 Ludwig Erhard (1897–1977) Bondsminister van Economische Zaken 29 oktober 1957 16 oktober 1963 CDU Adenauer III Adenauer IV Adenauer V 3 Erich Mende (1916–1998) Bondsminister voor Oost-Duitse Betrekkingen 16 oktober 1963 28 oktober 1966 Afgetreden FDP Ludwig Erhard (1963–1966) Erhard I Erhard II 4 Hans-Christoph Seebohm (1903–1967) Bondsminister van Verkeer 28 oktober 1966 1 december 1966 CDU 5 Willy Brandt (1913–1992) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 1 december 1966 22 oktober 1969 SPD Kurt Georg Kiesinger (1966–1969) Kiesinger 6 Walter Scheel (1919–2016) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 22 oktober 1969 7 mei 1974 FDP Willy Brandt (1969–1974) Brandt I Brandt II Zichzelf (1974) Waarnemend bondskanselier na het aftreden van Willy Brandt van 7 mei 1974 tot 16 mei 1974 7 Hans-Dietrich Genscher (1927–2016) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 16 mei 1974 17 september 1982 FDP Helmut Schmidt (1974–1982) Schmidt I Schmidt II Schmidt III 8 Egon Franke (1913–1995) Bondsminister voor Oost-Duitse Betrekkingen 17 september 1982 1 oktober 1982 SPD (7) Hans-Dietrich Genscher (1927–2016) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 1 oktober 1982 18 mei 1992 FDP Helmut Kohl (1982–1998) Kohl I Kohl II Kohl III Kohl IV 9 Jürgen Möllemann (1945–2003) Bondsminister van Economische Zaken 18 mei 1992 22 januari 1993 FDP 10 Klaus Kinkel (1936–2019) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 22 januari 1993 27 oktober 1998 FDP Kohl V 11 Joschka Fischer (1948) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 27 oktober 1998 22 november 2005 B'90/DG Gerhard Schröder (1998–2005) Schröder I Schröder II 12 Franz Müntefering (1940) Bondsminister van Arbeid en Sociale Zaken 22 november 2005 22 november 2007 SPD Angela Merkel (2005–2021) Merkel I 13 Frank-Walter Steinmeier (1956) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 22 november 2007 28 oktober 2009 SPD 14 Guido Westerwelle (1961–2016) Bondsminister van Buitenlandse Zaken 28 oktober 2009 16 mei 2011 FDP Merkel II 15 Philipp Rösler (1971) Bondsminister van Economische Zaken 16 mei 2011 17 december 2013 FDP 16 Sigmar Gabriel (1959) Bondsminister van Economische Zaken 17 december 2013 27 januari 2017 SPD Merkel III Bondsminister van Buitenlandse Zaken 27 januari 2017 14 maart 2018 17 Olaf Scholz (1958) Bondsminister van Financiën 14 maart 2018 8 december 2021 SPD Merkel IV 18 Robert Habeck (1969) Bondsminister van Economische Zaken en Klimaat 8 december 2021 6 mei 2025 B'90/DG Olaf Scholz (2021–2025) Scholz 19 Lars Klingbeil (1978) Bondsminister van Financiën 6 mei 2025 heden SPD Friedrich Merz (2025–heden) Merz
Trivia Hans-Dietrich Genscher (1974–1982, 1982–1992) was met ruim 17 jaar de langst dienende vicekanselier.
Zie ook Bondskanselier (Duitsland)
V Categorie:Kanselier