Borgo Mezzanone is een frazione van de Italiaanse gemeente Manfredonia, in de provincie Foggia in de regio Apulië. De nederzetting ligt in de Tavoliere delle Puglie, ten zuidoosten van de stad Foggia. Het dorp ontstond in de jaren 1930 in het kader van de landontginning en agrarische kolonisatie tijdens het Italiaanse fascisme.
De naam Borgo Mezzanone wordt daarnaast gebruikt voor een omvangrijke informele nederzetting van voornamelijk buitenlandse landarbeiders bij de voormalige militaire landingsbaan nabij het dorp, doorgaans aangeduid als La Pista. Deze nederzetting ontwikkelde zich naast een opvangcentrum voor asielzoekers en is onderwerp geweest van wetenschappelijk onderzoek, overheidsbeleid en internationale berichtgeving vanwege de slechte woonomstandigheden en de verwevenheid met seizoensarbeid en arbeidsuitbuiting in de landbouw van de provincie Foggia.
Geschiedenis Borgo Mezzanone werd aangelegd als een landelijke nederzetting tijdens de bonifica integrale, het programma waarmee de fascistische regering landbouwgebieden wilde ontginnen en herstructureren. Het project begon in juli 1934 en de eerste bouwfase werd in april 1935 voltooid. Het dorp droeg aanvankelijk de naam Borgo La Serpe (ook geschreven als La Serpa), naar de fascistische activist Raffaele La Serpe. Na de val van het fascistische regime werd de historische plaatsnaam Mezzanone opnieuw in gebruik genomen.
Het stedenbouwkundige plan werd ontworpen door architect Domenico Sandri en ingenieur Giovanbattista Canevari. Tot de oorspronkelijke voorzieningen behoorden woningen voor landbouwkolonisten en verschillende openbare gebouwen. De nederzetting maakte deel uit van een omvangrijker plan voor de agrarische ontwikkeling van de Capitanata, waarvan uiteindelijk slechts een beperkt deel werd uitgevoerd.
Opvangcentrum en La Pista In de omgeving van Borgo Mezzanone lag een voormalig militair vliegveld. Op het terrein werd in de jaren 2000 een Centro di accoglienza per richiedenti asilo (CARA), een opvangcentrum voor asielzoekers, gevestigd. Buiten het omheinde opvangcentrum ontstond langs de voormalige landingsbaan geleidelijk een niet-officiële nederzetting, die bekend werd als La Pista.
De Regionale Regering van Apulië omschreef La Pista in 2021 als een omvangrijke spontane nederzetting op staatseigendom, bestaande uit illegaal gebouwde barakken, oudere stenen constructies en containers. De regio stelde tevens vast dat de locatie herhaaldelijk door branden en andere incidenten was getroffen en kondigde de omvorming van het voormalige CARA tot huisvesting voor buitenlandse seizoenarbeiders aan.
Het aantal bewoners is niet exact bekend en varieert gedurende het jaar. INTERSOS schatte in 2024 dat de informele nederzetting tijdens het zomerse landbouwseizoen ongeveer 3.000 inwoners telde. In 2026 verschenen in de media hogere schattingen: El País meldde maximaal ongeveer 4.000 inwoners in de zomer, terwijl het Italiaanse persbureau ANSA in augustus van dat jaar sprak van ongeveer 5.000. Door de informele aard van de nederzetting en de sterke seizoenfluctuaties zijn deze cijfers schattingen en niet rechtstreeks vergelijkbaar.
Leefomstandigheden De bebouwing van La Pista bestaat grotendeels uit zelfgebouwde constructies van onder meer hout, metaal, kunststof en hergebruikt bouwmateriaal. Verschillende onderzoeken en hulporganisaties melden tekortkomingen op het gebied van drinkwater, elektriciteit, riolering, afvalverwerking en toegang tot gezondheidszorg. De nederzetting is tegelijkertijd uitgegroeid tot een eigen sociaal en economisch milieu, met onder andere winkels, eetgelegenheden, kappers en andere informele diensten.
Boano en andere onderzoekers beschrijven La Pista niet alleen als een plaats van precaire huisvesting en uitsluiting, maar ook als een woonomgeving waarin bewoners sociale netwerken en vormen van onderlinge ondersteuning hebben ontwikkeld. Zij plaatsen de nederzetting in de bredere context van migratiebeleid, huisvestingsproblematiek en de afhankelijkheid van migrantenarbeid in de landbouw van de Capitanata.
INTERSOS is sinds 2018 in de informele nederzettingen rond Foggia actief met mobiele medische en sociaal-juridische dienstverlening.
Landbouwarbeid en caporalato Veel bewoners van La Pista werken tijdelijk of langdurig in de landbouw in de provincie Foggia, onder meer bij de oogst van tomaten en andere groenten en fruit. De combinatie van informele huisvesting, beperkte vervoersmogelijkheden en afhankelijkheid van tijdelijk werk maakt sommige arbeiders kwetsbaar voor illegale arbeidsbemiddeling en uitbuiting, in Italië doorgaans aangeduid als caporalato.
In februari 2023 berichtte La Repubblica over een justitieel onderzoek naar een netwerk dat arbeiders uit Borgo Mezzanone naar landbouwbedrijven vervoerde. Zeven personen werden aangehouden op verdenking van onder meer illegale arbeidsbemiddeling en arbeidsuitbuiting. Volgens het onderzoek moesten arbeiders betalen voor vervoer naar de velden en zouden zij onder streng gecontroleerde arbeidsomstandigheden hebben gewerkt.
De relatie tussen de nederzetting en het regionale landbouwsysteem kreeg ook internationale media-aandacht. El País beschreef Borgo Mezzanone in 2026 als een belangrijke woonplaats van goedkope arbeidskrachten voor de landbouw van de Tavoliere en besteedde daarbij aandacht aan informeel en zwart werk. Ook de Vlaamse openbare omroep VRT NWS maakte in 2026 een reportage in de nederzetting over migrantenarbeid en de arbeidsomstandigheden in de Zuid-Italiaanse landbouw.
Beleid en herontwikkeling De Italiaanse en regionale autoriteiten hebben verschillende plannen ontwikkeld om de informele nederzetting af te bouwen en alternatieve huisvesting te creëren. In mei 2021 sloten de regio Apulië en het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken een overeenkomst over de omvorming van het voormalige CARA tot regionale huisvesting voor buitenlandse landbouwarbeiders. Het toenmalige plan voorzag in ongeveer 1.300 plaatsen en in voorzieningen voor arbeidsbemiddeling en sociale integratie.
In maart 2026 presenteerde de regio Apulië een verder uitgewerkt project onder de naam Villaggio dell'Accoglienza. Voor de renovatie en herbestemming van het voormalige CARA werd 13,7 miljoen euro uit het Italiaanse programma POC Legalità 2014–2020 voorzien. Het plan omvat woningen, medische en sociale voorzieningen, opleidingsruimten en gemeenschappelijke voorzieningen.
Wetenschappelijke onderzoekers hebben erop gewezen dat beleid dat uitsluitend op de fysieke ontmanteling van informele nederzettingen is gericht onvoldoende rekening kan houden met de economische en sociale functies die dergelijke locaties voor migrantenarbeiders vervullen. In hun studie naar Borgo Mezzanone stellen Boano en collega's daarom dat huisvestingsmaatregelen moeten worden bezien in samenhang met arbeidsverhoudingen, migratiestatus, mobiliteit en toegang tot publieke diensten.
In de media Borgo Mezzanone is herhaaldelijk beschreven in Italiaanse en internationale media. ANSA noemde de nederzetting in augustus 2026 een van de grootste baraccopoli van Europa. El País omschreef La Pista enkele maanden eerder als de grootste illegale migrantennederzetting van Europa. Dergelijke aanduidingen zijn journalistieke kwalificaties; er bestaat geen algemeen aanvaarde officiële Europese rangschikking van informele nederzettingen.
In september 2026 vormde Borgo Mezzanone een van de locaties in de VRT NWS-documentaire Italië voorbij de droom, waarin historische Italiaanse emigratie naar België werd vergeleken met hedendaagse migratie naar Italië en waarin onder meer aandacht werd besteed aan migranten die in de landbouw rond Foggia werken.
Literatuur
Externe links Borgo Mezzanone in CartApulia, het erfgoedportaal van de regio Apulië Wie plukt onze tomaten? VRT NWS trekt naar het grootste getto van Europa
Categorie:Plaats in Foggia Categorie:Sloppenwijk