Wijlre was een heerlijkheid binnen het Heilige Roomse Rijk, gelegen in de huidige Nederlandse provincie Limburg. De heerlijkheid was niet bij een kreits ingedeeld.
Wijlre, nu een deel van Gulpen-Wittem, wordt omstreeks 1040 vermeld. Sinds de twaalfde eeuw zijn er heren van Wijlre bekend. Omstreeks 1350 komt de halve heerlijkheid in het bezit van Frederik van Millendonk. Omstreeks 1400 is Hendrik Scheiffart van Merode de bezitter.
Gerard Scheiffart van Merode verkocht de heerlijkheid in 1489 aan Hendrik van Nesselrode, die in 1492 werd opgevolgd door Adriaan van Nesselrode. Vervolgens kwam de heerlijkheid aan Werner van Binsfeld (overleden in 1557). In 1652 stierf de familie Binsfeld met Willem Arnold uit, waarna Johan Arnold van Wachtendonk de heerlijkheid erft.
Johan Arnold werd opgevolgd door zijn zoon Willem Adolf Bertram, die regeerde van 1682 tot 1731. Vervolgens kwam diens dochter aan het bewind, Anna Catharina Elizabeth (1731-1735).
Anna werd opgevolgd door haar zoon Johan Hendrik van Bodden. De opvolging werd aangevochten door Herman Arnold van Wachtendonk, die door het rijkskamergerecht de heerlijkheid in 1755 kreeg toegewezen, waarna de macht moest worden overgedragen. Herman Arnold werd in 1768 opgevolgd door de zoon van zijn zuster: Lodewijk Antoon Joseph van Blanckart.
In 1781 komt de definitieve uitspraak van het rijkskamergerecht. De heerlijkheid werd nu toegewezen aan de erfgenamen van Johan Hendrik van Bodden, Christina de Bounam en haar tante Theodora van Bodden. De beide dames regeerden gemeenschappelijk tot de dood van Theodora in 1786. Christina regeerde nog door tot 1790 en verkocht de heerlijkheid toen aan Jacobus Josephus van Klein onder voorbehoud van het vruchtgebruik gedurende haar leven. Jacobus Josephus heeft de heerlijkheid nooit ten volle in bezit gekregen, want in 1795 werd de heerlijkheid bij Frankrijk ingelijfd.
Het Congres van Wenen voegde de voormalige heerlijkheid bij het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
In de 20e eeuw waren heerlijkheid en kasteel eigendom van het echtpaar jhr. George Louis van der Maesen de Sombreff (1885-1955), diplomaat en Hubertine Josefine Johanna Albertine Maria Cassalette, vrouwe van Wijlre (1886-1978).
Heren en vrouwen van Wijlre Naam Periode Opmerkingen (onbenoemde) heren van Wijlre, geslacht Van Moreel, later Van Wylre genoemd 12e eeuw oudst bekende heren, vóór de vrije heerlijkheid ontstond "Frederik van Millendonk" ca. 1350 (bron: Wikipedia) niet onafhankelijk bevestigd; mogelijk verwarring met de huwelijksband Scheiffart van Merode – Van Reifferscheid-Millendonk uit dezelfde periode Friedrich Scheiffart van Merode ca. 1390 – 1429 heer van Wijlre, Bornheim en Neurath; huwde 1415 met Iburge van Merode-Vlatten Gerard Scheiffart van Merode tot 1489 verkocht de heerlijkheid in 1489 aan Hendrik van Nesselrode Hendrik van Nesselrode vanaf 1489 – 1492 Adriaan van Nesselrode vanaf 1492 Geslacht Van Binsfeld (o.a. Werner van Binsfeld, † 1557) 15e/16e eeuw – 1652 familie stierf in 1652 uit met Willem Arnold van Binsfeld Johan Arnold van Wachtendonk vanaf 1652 bouwde het huidige kasteel Wijlre Willem Adolf Bertram van Wachtendonk 1682 – 1731 zoon van Johan Arnold; na zijn dood ontstond een successiestrijd Familie Van Bodden (o.a. Johan Hendrik van Bodden) 1731 – 1755 (betwist) opvolging aangevochten door Herman Arnold van Wachtendonk Christina de Bounam & Theodora van Bodden vanaf 1781 (definitieve uitspraak rijkskamergerecht) – 1790/1795 regeerden gezamenlijk; Theodora † 1786, Christina tot 1790; verkocht toen aan Jacobus Josephus van Klein met voorbehoud vruchtgebruik
Rond 1794/1795 werd de vrije rijksheerlijkheid Wijlre bij Frankrijk ingelijfd en daarmee opgeheven. Het kasteel bleef daarna bestaan als particulier landgoed, met achtereenvolgens onder meer de families Von Klein-Fabri, Maessen, Kerens, Van der Vrencken, de gezusters Cassalette (vanaf 1909), het echtpaar Van der Maesen de Sombreff–Cassalette, Heymeyer van Heemstede (1953) en het echtpaar Eyck (1981) als eigenaars — maar zonder de heerlijke titel, die met de Franse tijd definitief kwam te vervallen.
Noten
Zie ook Kasteel Wijlre
Wijlre Wijlre Categorie:Geschiedenis van Limburg Categorie:Geschiedenis van Gulpen-Wittem Categorie:Wijlre