thumb|Nederlands Hervormde Kerk (1801) thumb|Vriezenveense synagoge (1977)
Vriezenveen (Nedersaksisch: 't Vjenne, Venne, Vreeznven of Vreeinvenne) is een plaats in regio Twente, in de gemeente Twenterand in de Nederlandse provincie Overijssel. Het inwonertal bedroeg op 1 januari 2025 13.935.
Tot 1 januari 2001 was er een gemeente Vriezenveen die werd gevormd uit het gelijknamige dorp samen met de dorpen De Pollen, Westerhaar-Vriezenveensewijk, Aadorp en de buurtschappen Bruinehaar, Weitemanslanden en De Westerhoeve. Deze gemeente fuseerde op die datum met de gemeente Den Ham, waaronder de plaatsen Den Ham, Vroomshoop en Geerdijk vielen. Samen vormden ze een nieuwe gemeente Vriezenveen, die in jun 2002 Twenterand ging heten.Ad van der Meer en Onno Boonstra, "Repertorium van Nederlandse gemeenten", KNAW, 2006/2011. Online download (archive.org) Het gemeentehuis van Twenterand staat in Vriezenveen.
Geschiedenis De oudste vermelding van Vriezenveen stamt uit 1364, toen Evert van Hekeren, heer van Almelo, een privilege brief schreef voor de vrije Friezen, hun erfgenamen en alle mensen die op het veen woonden, van de Wierdense Weuste tot de Bawesbeek. De mensen die op het veen woonden werden verplicht om jaarlijks één emmer boter Zwolse maat te voldoen op Sint-Maarten op Huis Almelo. Dit betrof een boterpacht en werd betaald in natura; de pacht was niet af te kopen. De heer van Almelo had vrije Friezen toegelaten om het veen te koloniseren. Het Almelervene zoals Vriezenveen voor de 15e eeuw werd genoemd was ontstaan uit veertig boerderijen, die zich in de breedte uitstrekten, van de huidige Schipsloot tot het later gegraven Overijssels kanaal. Elke boerderij had een breedte van zestien akker, dus van 16 x 7 is 112 meter. Ten oosten van dit, tot aan de Bawesbeek, bleef een terrein liggen, de zogenaamde Oosterhoeven. Dit was niet verdeeld en mogelijk het gezamenlijk bezit van de bewoners. Ook aan de westkant lag vanaf de Boerstege tot aan de Stouwe een dergelijk terrein onverdeelde grond. Dit waren De Westerhoeven en Woesten. Waarschijnlijk waren ook deze gronden gemeenschappelijk bezit. De nederzetting Almelervene groeide; in het midden van de 15e eeuw was het dorp al zo veranderd, dat de verschillende boerderijen niet meer zestien akker breed waren maar gereduceerd waren tot tien of zelfs acht akker breed.
De Duitse bisschop uit Münster Bernhard von Galen, bijgenaamd Bommen Berend, plunderde en roofde rond 1665 Twente leeg. Tot aan 1665 bleef Vriezenveen gespaard, omdat het omringd was door moeras en veen. Er was maar een weg naar Vriezenveen en deze werd bewaakt door Staatse troepen. Maar in 1666 was het een strenge winter, waardoor het veen en het moeras bevroor. Vriezenveen lag open en in januari 1666 denderden 1500 ruiters van de bisschop Bernhard von Galen Vriezenveen binnen. Het dorp werd geplunderd en huizen en kerk werden in brand gestoken. Een groot aantal mensen werd gedood en de rest werd gevangengenomen.
Het oude Vriezenveen werd niet herbouwd aan de Buterweg. Dit gebeurde aan de noordelijker gelegen zandweg, de tegenwoordige dorpsstraat. Deze herbouw ging in een snel tempo en aan het begin van de 18e eeuw was het oude Vriezenveen aan de Buterweg geheel verleden tijd. Van dit oude Vriezenveen bleef enkel het oude kerkhof bewaard. Ook de latere korenmolen uit 1862 van Hendrik Leemans. Nu kenmerkt het dorp zich door een 6,2 kilometer lange bebouwde dorpsstraat (van west naar oost: Hammerweg, Westeinde en Oosteinde) met karakteristieke gevels aan de huizen. Het bijzondere, deels nog levende hoogveencomplex Engbertsdijksvenen met zijn zeldzame flora en fauna herinnert hier nog aan hoe de omgeving eruit heeft gezien. Van de laatste schout en eerste burgemeester van Vriezenveen, Jan Kruys, is vrij veel bekend omdat zijn gedetailleerde dagboeken uit de periode 1817-1830 bewaard zijn gebleven.
Religie Tijdens de Reformatie die ook in Twente doordrong gingen de meeste Vriezenveners "over" naar het protestantisme. In de 19e eeuw waren de bevindelijk gereformeerden in de meerderheid. In die tijd ontstond de Grote Kerk aan het Westeinde. In 1946 nam de Vriezenveense lijsttrekker Jan Machiel Krijger (1874-1951) namens de Protestantse Unie deel aan de Tweede Kamerverkiezingen 1946. De oud-CHU'er behaalde 32.020 stemmen. Tot op de dag van vandaag zijn de meeste Vriezenveners Nederlands-hervormd of gereformeerd; te zien aan de aanhang van SGP en de voorgangers van de ChristenUnie; RPF en GPV. Evenwel bleef aan de oostzijde van het dorpsgebied een sterke katholieke minderheid. Deze R.K.-gemeenschap kon begin 20e eeuw haar eigen parochiekerk inwijden. De kerk en parochie zijn toegewijd aan de H. Antonius Abt.
Tot de Tweede Wereldoorlog was er in Vriezenveen een Joodse gemeenschap. In 1878 werd de Vriezenveense synagoge mikdasj me'at (klein heiligdom) gebouwd nadat op 28 december 1876 door Commissaris der Koning P.C. Nahuijs bij Koninklijk Besluit van 2 december 1876 aan de Israëlitische Gemeente een rijkssubsidie werd toegekend van fl. 850,- voor de bouw. In de loop van 1879 was de synagoge klaar. De gemeenschap omvatte toen 27 personen. In 1906 werd de Joodse gemeente onderdeel van Almelo en in 1923 werd het gebouw verkocht. Het gebouw is nog steeds intact en staat sinds 1996 op de gemeentelijke monumentenlijst. Vanaf 1973 was de voormalige synagoge een opslagruimte van een particuliere onderneming."Synagoge Vriezenveen blijft de aandacht vragen" Nieuwsbank, 19 april 1999 In augustus 2019 werd een aanvraag voor de sloop van de synagoge gedaan, die echter na protestDe Goeijen, F. (2019, 12 oktober). Joodse Richard de Haas verzet zich tegen sloop oude synagoge in Vriezenveen. Tubantia. https://www.tubantia.nl/twenterand/joodse-richard-de-haas-verzet-zich-tegen-sloop-oude-synagoge-in-vriezenveen~a18676a6/ werd geweigerd door het college van Burgemeester en Wethouders.Sloopvergunning Synagoge geweigerd] op de website van Weekblad de Toren, 13 november 2019 Op 11 juli 2020 werd bekendgemaakt dat de synagoge was verkocht aan een projectontwikkelaar,De Goeijen, F. (2020b, 11 juli). Synagoge in Vriezenveen na reddingsactie van 21 jaar verkocht. Tubantia. https://www.tubantia.nl/twenterand/synagoge-in-vriezenveen-na-reddingsactie-van-21-jaar-verkocht~a5c7b73d/ en in juli 2021 werd bekendgemaakt dat de synagoge behouden blijft door het te integreren in een appartementengebouw.De Goeijen, F. (2021, 31 juli). Synagoge in Vriezenveen blijft overeind na een strijd van 22 jaar: ‘Mijn vader applaudisseert, daar boven...’ Tubantia. https://www.tubantia.nl/twenterand/synagoge-in-vriezenveen-blijft-overeind-na-een-strijd-van-22-jaar-mijn-vader-applaudisseert-daar-boven~ad03835bf/
Handel thumb|Historisch Museum De inwoners van Vriezenveen (Rusluie) dreven een levendige handel met Sint-Petersburg in de periode 1720-1917. In de loop der tijd werden er door de verschillende Vriezenveense compagnieën zelfs handelshuizen en winkels gesticht aan de Nevski Prospekt en de Gostinny Dvor. Hendrik Kruys was eigenaar van handelshuis 'Java' aan de Grosse Morskaya 38 in Sint-Petersburg. Hoewel men zich een vaste plek wist te verwerven in de stad aan de Neva keerden veel Vriezenveners uiteindelijk toch weer terug naar het moederdorp.
Op 16 mei 1905 was er een grote brand in Vriezenveen. Na de brand kwamen Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik de inwoners van Vriezenveen persoonlijk een hart onder de riem steken. Zij deden daarbij een persoonlijke gift van liefst duizend gulden bestemd voor de wederopbouw. De brand werd in 2005 herdacht met een optocht van historische brandweervoertuigen.
De firma Jansen & Tilanus bleef tijdens de grote brand gespaard. De textielfabriek was destijds de grootste werkgever van het dorp en de brand eindigde aan het Westeinde bij de fabriek. Door de droogte en de harde oostenwind was er geen houden aan en gingen er 228 huizen, merendeels in de houten en of hout-stenen boerenstijl, in vlammen op. De rijkere boerderijen en Rusluie-huizen uit baksteen en met grotere tuinafstand van overige huizen bleken beter bestand tegen het vuur en staan tot op de dag van vandaag nog. De bekendste is de boerderij Peddemors. Het Historisch Museum behandelt de historie van de gemeente Vriezenveen. Er is onder andere een afdeling over de textielgeschiedenis van Vriezenveen en documentatie over de grote brand. Daarnaast wordt er een oude huiskamer, een boerenkeuken en een schoolklas van lang geleden getoond.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Vriezenveen het tijdelijke onderkomen van vele Rotterdamse kinderen. Via de Vriezenveense katholieke pastoor Van Rhijn, afkomstig uit Rotterdam, werd contact gelegd en werden de kinderen opgevangen in Vriezenveense pleeggezinnen. Op 1 mei 2004 organiseerde de vereniging Oud Vriezenveen een reünie waar zo'n honderd oorlogskinderen, veelal afkomstig uit Rotterdam bijeen kwamen. De oorlogskinderen, toentertijd aangeduid als bleekneusjes werden gevraagd hun verhalen op papier te zetten wat resulteerde in het boek Bleekneusjes oorlogskinderen. April 2006 werd het eerste exemplaar van dit boek, onder grote belangstelling van vele oorlogskinderen, overhandigd aan gedeputeerde Gert Ranter door initiatiefneemster José Bosch-Höfte.
Tot aan de jaren 1960 kende het dorp geen zogenoemde bejaardenzorg, die werd uitgevoerd volgens de normen van de noaberschap. In 1960 werd de protestants-christelijke stichting De Vriezenhof opgericht. De bouw van het bejaardenhuis op de plek waar eerder een pastorie stond nam vervolgens vijf jaar in beslag.
Bezienswaardigheden thumb|Leemansmolen (1862) thumb|Kachelmuseum
Musea Historisch Museum Vriezenveen Kachelmuseum Fini's Hoeve Veenmuseum
Monumenten en gebouwen Leemansmolen Watertoren Vriezenveen Grote Kerk Gemeentehuis Twenterand
Sport en ontspanning Er zijn twee voetbalverenigingen, DETO (Door Eendracht Tot Overwinning) en DOS '37 (Door Oefening Sterk). Verder zijn er de korfbalvereniging Amicitia, basketbalvereniging Peatminers, volleybalvereniging Vrivo, zwem- en waterpolovereniging VZPC, atletiekvereniging AV Twenterand, schietvereniging SV Vriezenveen, tennisclub tcv, schaatsvereniging Centrale Schaatstraining Vriezenveen en skeelervereniging De Eendracht Vriezenveen, schaakvereniging Vrimot, gymvereniging KEV (Kracht En Vriendschap), judovereniging Judokwai Vriezenveen, touwtrekvereniging TTV Vriezenveen, en de scouting Admiraal Kruys.
Vriezenveen beschikt over twee natuurijsbanen. Een daarvan is gevestigd aan de Geesterenseweg en eigendom van IJsclub de Eendracht. De andere ijsbaan is gelegen op het sportpark in Vriezenveen en eigendom van IJsclub Vooruit.
De stichting Sportpromotie Twenterand organiseert een keer per jaar de Twenterandrun en een keer per jaar de Nacht van Twenterand. De Twenterandrun is een semi-professionele hardloopwedstrijd, die wordt omschreven als de "Van Dam tot Dam-loop" van het oosten. In 2002 werd de hardloopwedstrijd voor het eerst georganiseerd en in 2007 werd het eerste lustrum gevierd met een optreden van zanger Jannes.
Tot en met 2006 werd er ook ieder jaar een wielerronde gehouden onder de naam Ronde van Vriezenveen. Wegens geringe belangstelling en de zeer ongunstige ligging van het parcours, is deze Ronde van Vriezenveen veranderd in een ATB-koppelkoers door het centrum van Vriezenveen en verdergegaan onder de naam "Nacht van Twenterand". Deze koers wordt ook georganiseerd door de stichting Sportpromotie Twenterand.
Er is ook een harmonieorkest dat meervoudig landskampioen is, de Vriezenveense Harmonie. Voor verdere ontspanning is er het Herman Jansen-Park.