Iğdır (Azerbeidzjaans: İğdir; Koerdisch: Îdir; Armeens: Իգդիր) is een stad in het uiterste oosten van Turkije en de hoofdstad van de gelijknamige provincie. De stad ligt in de nabijheid van de grenzen met Armenië, Iran en Nachitsjevan, een autonome republiek van Azerbeidzjan. Iğdır ligt in de vlakte van de Aras, ten noorden van de Ararat.
Iğdır vormt het bestuurlijke en economische centrum van de provincie Iğdır. De omgeving wordt gekenmerkt door een relatief vlak en vruchtbaar landschap, waar landbouw en veeteelt een belangrijke rol spelen.
Etymologie Het gebied is vernoemd naar de Iğdıroğlu, een van de 24 hoofdtakken van de Oğuzenstam. Iğdır was de oudste zoon van Deniz Han, de jongste zoon van Oghuz Khagan, die volgens de legende de aartsvader is van de Oğuzen. Volgens de legende zijn Iğdır en zijn stam gemigreerd naar Azerbeidzjan en het gebied rondom de rivier Aras.
Geschiedenis De geschiedenis van het gebied rond Iğdır gaat terug tot de prehistorie. Archeologische vondsten wijzen op bewoning vanaf het Paleolithicum, terwijl het gebied ook tijdens het neolithicum, de kopertijd en de bronstijd bewoond was. In het eerste millennium v.Chr. kwam de regio onder invloed van onder meer Urartu, waarna verschillende volkeren en rijken in het gebied actief waren.https://igdir.ktb.gov.tr/TR-55669/genel-bilgiler.html
In de daaropvolgende eeuwen kwam de regio achtereenvolgens onder invloed of bestuur van onder meer het Perzische Rijk, het rijk van Alexander de Grote, de Seleuciden, het Romeinse Rijk en het Byzantijnse Rijk. Vanaf de 7e eeuw werd het gebied een strijdtoneel tussen Arabische machthebbers en het Byzantijnse Rijk.
In 1064 kwam het gebied onder het gezag van de Seltsjoeken. In de daaropvolgende eeuwen wisselde de regio meerdere malen van machthebber en kwam zij onder invloed van onder meer Georgische heersers, de Mongolen, de Kara Koyunlu en de Ak Koyunlu. Na de Slag bij Chaldiran in 1514 kwam Iğdır onder Ottomaanse invloed. Het gebied bleef vervolgens onderwerp van conflicten tussen het Ottomaanse Rijk en het Safawidische Perzië.https://igdir.ktb.gov.tr/TR-55672/tarihce.html
In de 18e en het begin van de 19e eeuw maakte het gebied deel uit van het Kanaat van Jerevan, dat onder Perzische invloed stond. Tijdens de Russisch-Perzische Oorlog (1826-1828) veroverde het Russische Rijk het gebied. Bij het Verdrag van Turkmenchay van 1828 stond Perzië onder meer het Kanaat van Jerevan aan Rusland af, waarna Iğdır onder Russisch bestuur kwam.
Na de Russische Revolutie en het uiteenvallen van het Russische gezag in de Kaukasus werd Iğdır onderdeel van de Democratische Republiek Armenië. Tijdens de Turks-Armeense Oorlog van 1920 rukten Turkse troepen onder bevel van Kâzım Karabekir op in de regio.
Met het Verdrag van Alexandropol van december 1920 kwam Iğdır onder Turks gezag. De grens werd vervolgens internationaal vastgelegd in het Verdrag van Moskou van maart 1921 en het Verdrag van Kars van oktober 1921. Iğdır werd daarna onderdeel van de Turkse Republiek en behoorde lange tijd tot de provincie Kars. In 1992 werd Iğdır
Bevolking Door zijn ligging tussen Anatolië, de Kaukasus en Iran heeft de regio rond Iğdır door de eeuwen heen een etnisch en cultureel diverse bevolking gekend. Onder meer Azerbeidzjanen, Armeniërs, Koerden en andere bevolkingsgroepen hebben in het gebied gewoond.
Tijdens het Russische bestuur maakte Iğdır deel uit van de Surmalu-oejezd (Russisch: Сурмалинский уезд), een bestuurlijk district dat een groter gebied omvatte dan de huidige stad Iğdır. Volgens Russische bevolkingsgegevens uit 1886 telde het district 71.066 inwoners. Daarvan werden 34.351 personen (48,3%) geregistreerd als "Tataren", 22.096 (31,1%) als Armeniërs en 14.619 (20,6%) als Koerden. De destijds door de Russische autoriteiten gebruikte aanduiding "Tataren" werd gebruikt voor de Turkstalige moslimbevolking van de zuidelijke Kaukasus die tegenwoordig doorgaans als Azerbeidzjanen wordt aangeduid.
Bij de Russische volkstelling van 1897 telde de Surmalu-oejezd 89.055 inwoners. Naar moedertaal bestond de bevolking uit 41.417 Tataarstaligen (46,5%), 27.075 Armeenssprekenden (30,4%) en 19.099 Koerdischsprekenden (21,4%). De stad Iğdır zelf had volgens dezelfde volkstelling 4.680 inwoners, waarvan 3.934 (84,1%) Armeenssprekend waren.
De bevolkingssamenstelling van de regio veranderde sterk tijdens de Eerste Wereldoorlog en de daaropvolgende conflicten in de zuidelijke Kaukasus.
Na de Russische Revolutie kwam Iğdır korte tijd onder het gezag van de Democratische Republiek Armenië. Na de Turks-Armeense oorlog van 1920 en de verdragen van Moskou en Kars van 1921 werd Surmalu, waaronder Iğdır, onderdeel van Turkije. In de daaropvolgende periode veranderde de bevolkingssamenstelling verder als gevolg van migratie en het vertrek van een groot deel van de Armeense bevolking.
Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw vond vanuit Iğdır tevens aanzienlijke binnenlandse en buitenlandse migratie plaats, onder meer naar grotere Turkse steden en naar West-Europa.
De bevolkingsontwikkeling van het district is weergegeven in onderstaande tabel. 1886 1997 2000 2007202171.066 84.133 102.648 119.432203.159
Cultuur thumb|Traditionele kledij thumb|Muziek De lokale bevolking is voor een groot gedeelte etnisch Azerbeidzjaans en is nog altijd sterk verbonden daarmee. Daarnaast zijn er goede contacten en banden met naburige Azerbeidzjan. In 1990 was er een massademonstratie na het Januaribloedbad in Bakoe. In 2020 ging men de straten op vanwege de herovering van Şuşa door Azerbeidzjaanse troepen in de oorlog in Nagorno-Karabach.
Noroez wordt uitgebreid gevierd. Voorafgaand aan het lentefeest worden de doden massaal bezocht en herdacht.
Religie De meeste inwoners zijn aanhangers van het Sjiisme, een van de twee grote ideologische stromingen binnen de islam waarvan de andere het Soennisme is, de dominante stroming in Turkije.
Jaarlijks, tijdens de islamitische maand Muharram, worden grote rouwprocessies gehouden in het centrum van de stad, net als in andere steden met een grote sjiitische bevolking. Er worden grote zwarte vlaggen opgehangen ter nagedachtenis aan de Slag bij Karbala en er heerst een de facto maand van rouw, waarbij feestelijkheden grotendeels worden vermeden.
Bestuur Volgende districten vallen onder de agglomeratie Iğdır: Aralık Karakoyunlu Tuzluca Iğdır Politiek Het politieke landschap van Iğdır wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van zowel Turks-nationalistische als pro-Koerdische politieke stromingen. Bij verschillende verkiezingen behaalden de Partij van de Nationalistische Beweging (MHP) en pro-Koerdische partijen een aanzienlijk deel van de stemmen.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2019 werd de kandidaat van de Halkların Demokratik Partisi (HDP), Yaşar Akkuş, tot burgemeester gekozen. Na een hertelling kreeg hij 22.268 stemmen, tegenover 20.733 stemmen voor de kandidaat van de MHP.https://www.aa.com.tr/tr/politika/igdirda-secime-yapilan-itiraz-sonucu-degistirmedi/1442401
Ook bij landelijke verkiezingen zijn de verschillende politieke stromingen in Iğdır zichtbaar. Zo behaalde de HDP bij de parlementsverkiezingen van november 2015 48.850 stemmen in de provincie, tegenover 29.190 voor de AKP en 11.840 voor de MHP.https://www.aa.com.tr/tr/1-kasim-2015-secim-sonuclari/1-kasim-2015-igdir-secim-sonuclari/458575
Economie De economie van Iğdır is van oudsher sterk gericht op landbouw en veeteelt. Dankzij de vruchtbare Iğdır-vlakte worden onder meer graan, suikerbieten, maïs, appels, meloenen, watermeloenen en abrikozen verbouwd. Ook de handel in vee vormt een belangrijke economische activiteit.
Door de ligging nabij de grenzen met Armenië, Iran en de Azerbeidzjaanse autonome republiek Nachitsjevan speelt ook internationale handel en transport een belangrijke rol. Via de Dilucu-grensovergang bestaat een rechtstreekse wegverbinding tussen Iğdır en Nachitsjevan.
Iğdır is via de luchthaven van Iğdır verbonden met andere delen van Turkije. Daarnaast wordt gewerkt aan de Kars–Iğdır–Aralık–Dilucu-spoorlijn, die Kars via Iğdır moet verbinden met de grens bij Nachitsjevan. De aanleg van deze ongeveer 224 kilometer lange spoorverbinding begon in 2025.
De spoorverbinding sluit aan bij bredere plannen voor een nieuwe oost-westverbinding tussen Turkije, Nachitsjevan, Azerbeidzjan en Centraal-Azië. Een belangrijk onderdeel hiervan is de Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP), een geplande multimodale transportverbinding over Armeens grondgebied tussen het westen van Azerbeidzjan en Nachitsjevan. De route werd eerder veelal aangeduid als de Zangezoer-corridor, hoewel deze benaming politiek omstreden is. Armenië en de Verenigde Staten gebruiken officieel de naam TRIPP en benadrukken dat Armenië de soevereiniteit, territoriale integriteit en rechtsmacht over het traject behoudt.https://www.mfa.am/en/press-releases/2026/01/14/TRIPP/13721
Door deze verbindingen kan Iğdır een belangrijkere positie krijgen als vervoers- en logistiek knooppunt tussen Turkije, de Zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië.
Geografie Iğdır ligt in het uiterste oosten van Turkije, in de vallei van de rivier de Aras. De omgeving van de stad bestaat grotendeels uit de relatief vlakke en vruchtbare Iğdır-vlakte, die wordt omgeven door bergachtig terrein.
Ararat De Ararat (Turks: Ağrı Dağı) ligt ten zuiden van Iğdır, nabij de grens met Iran en Armenië. Met een hoogte van 5.137 meter is de Ararat de hoogste berg van Turkije. Een deel van het bergmassief ligt binnen de provincie Iğdır. Door zijn hoogte en geïsoleerde ligging domineert de berg het landschap rond de stad en is hij vanuit grote delen van de Iğdır-vlakte zichtbaar.
De ligging van Iğdır in een laaggelegen vlakte, omgeven door hoger terrein, kan onder bepaalde weersomstandigheden de verspreiding van luchtvervuiling beperken. Vooral tijdens perioden met weinig wind en temperatuurinversie kunnen verontreinigende stoffen zich in de onderste luchtlagen ophopen. Luchtverontreiniging vormt daardoor regelmatig een milieuprobleem in Iğdır.
Aras De Aras stroomt ten noorden van Iğdır en vormt over een deel van zijn loop de natuurlijke grens tussen Turkije en Armenië. De rivier ontspringt in het oosten van Turkije en stroomt verder door de Zuidelijke Kaukasus voordat hij uiteindelijk via de Koera afwatert naar de Kaspische Zee.
De Aras en de omliggende wetlands zijn van belang voor de landbouw, natuur en biodiversiteit van de Iğdır-vlakte. Het gebied ligt bovendien op een belangrijke trekroute voor verschillende soorten trekvogels.
Sport
Voetbal Voetbal is een van de belangrijkste sporten in Iğdır. De stad werd in verschillende perioden vertegenwoordigd in de professionele Turkse voetbalcompetities.
Iğdırspor Iğdırspor was lange tijd de belangrijkste voetbalclub van de stad. De club bereikte in 1990 voor het eerst de professionele Turkse voetbalcompetities en kwam meerdere seizoenen uit in de TFF 3. Lig. Tussen 2001 en 2004 speelde Iğdırspor in de TFF 2. Lig, het derde niveau van het Turkse voetbal. Na degradaties kwam de club uiteindelijk in het amateurvoetbal terecht en werden de activiteiten in 2014 beëindigd.
Iğdır FK Het huidige Iğdır FK vindt zijn oorsprong in 76 Iğdır Belediyespor. De club promoveerde in juli 2021 vanuit de Bölgesel Amatör Lig naar de TFF 3. Lig na een 1–0-overwinning op Diyarbakırspor in de promotiefinale.https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=35551&pageID=982
In de daaropvolgende jaren promoveerde de club verder door de Turkse voetbalpiramide. Op 2 juni 2024 versloeg Iğdır FK in de play-offfinale van de TFF 2. Lig 1461 Trabzon FK met 1–0, waarmee de club promoveerde naar de TFF 1. Lig. Hierdoor kreeg Iğdır voor het eerst een voetbalclub op het tweede niveau van het Turkse profvoetbal.https://www.tff.org/default.aspx?ftxtID=44490&pageID=338