De Lethe (Gronings: Laite of Laaide) is een buurt in de gemeente Westerwolde in het oosten van de provincie Groningen. De buurt ligt ten oosten van Bellingwolde, tussen het B.L. Tijdenskanaal en de grens met Duitsland. Het gehucht wordt tegenwoordig omgeven door een natuurgebied. Op 1 juni 2022 werd het B.L. Tijdenskanaal verbonden met de Duitse Brualersloot, waardoor een uitwisseling moet ontstaan van vissen en andere waterdieren over de grens.https://www.rtvnoord.nl/nieuws/927973/duits-gronings-natuurgebied-geopend-grensgebied-wordt-hiermee-verrijkt Naamgeving en geschiedenis
Waterloop De buurtschap is genoemd naar het veenriviertje De Leet (1590), Leete ofte Moersloote (1605), Leethesloot of Maersloot (1617), Dunebroeker Leetze (1620) of de Lethe fluvius (c. 1635), een waterloop op de grens van Groningen en Oost-Friesland. Het vond zijn oorsprong in het Bellingwoldermeer, dat in de 18e eeuw zou drooggevallen, en mondde uit in het Dünebroeker Sieltief dat bij Hamdijk naar zee stroomde. Oorspronkelijk zal De Lethe verder naar het noorden hebben doorgelopen, wellicht – zoals een 17e-eeuwse kaart suggereert – aan de oostkant langs het huidige Bad Nieuweschans en nog verder noordelijk uitmondend in de Reider Ae.Een kaart door Pieter van der Mersch uit 1616/17 toont een rechte lijn vanaf de Maersloot alhier de Leethesloot genoemt naar de Maersloot scheijding tusschen Oostvrieslant, ten oosten van het huidige Nieuweschans. Het riviertje gaf zijn naam aan de hoge kwelders van het schiereiland Lietsland (ook wel Leidsland, Ließland, of Letsland) waarop de vesting in 1628 werd gesticht.
In zijn geheel werd de Lethe ook wel Moersloot genoemd, hoewel deze naam eigenlijk alleen was bedoeld voor de grenssloot langs de Moerwal tussen Groningen en Oost-Friesland. Toen in 1635/37 een nieuwe afwatering langs de dijk van Bunderneuland richting Nieuweschans werd gegraven, kreeg die eveneens de naam Moersloot of Hoholtsmaar. Dat laatste kennlijk vanwege een hoge brug. De Dünebroeksterzijl kwam toen te vervallen.
De naam Lethe hangt mogelijk samen met lede of liede 'gegraven of vergraven waterloop'; de dialectvorm Laaide past hierbij, maar de eenduidige spelling met -t- wijkt af van het gangbare patroon.G. van Berkel & K. Samplonius, Nederlandse plaatsnamen verklaard, 2018, trefwoord: De Lethe.Wobbe de Vries, Groninger plaatsnamen, Groningen 1946, p. 124. Het is niet ontkenbaar dat het riviertje zijn naam aan enkele verdwenen nederzettingen heeft gegeven. Een lijst van verdronken dorpen uit de 16e eeuw noemt een plaats Dunelee, die we wellicht in de omgeving van Dünebroek moeten zoeken. Een gedrukte kaart van omstreeks 1580 vermeldt verder de buurtschap Leebrouck, waarmee kennelijk Boen of de Broekster buurt te Bunde werd bedoeld.
Een alternatieve verklarting kan aanknopen bij de waternaam Lits of Leetse, afkomstig uit de Proto-Germaanse stam *leka of *lako. Deze vorm komt ook elders in de regio voor. Een document uit 1391 maakt melding van de Letze off die Zyp ... gelegen tusschen die Westerlee ende de Medum. Verwant zijn de waternamen De Leest bij Zuidbroek, Oude Leesk bij Delfzijl, Leets bij Laskwerd, De Lits bij Rottevalle, de Leke in het Westerkwartier en Oosterleek in West-Friesland. Ook toponiemen op -elde en -lee bevatten dit bestanddeel.
Buurtschap De nederzetting in de Liete wordt in 1692 of 1693 door de predikant Johannes Cypriani vermeld als de woonplaats van een handvol gemeenteleden.Ledematen provincie Groningen:Bellingwolde, zie ook brondocument (pag. 2, rechter kolom). Gearchiveerd op 21 mei 2022. De plaatsnaam komt daarna voor als in de Leete (1757), de Lyete (1781), de Leete (1828), Lete, Lethe, de Leyte of de Leite (1846) en de Leete (1867). Het was een arme en afgelegen streek; de bewoners woonden aanvankelijk in plaggenhutten.
In de Franse tijd werden in De Lethe in 1797 twee verdedigingswerken aangelegd: een redoute (een kleine veldschans) en iets noordelijker een redanvormige flèche (een open veldwerk met uitspringende hoeken). Beide schansen waren door middel van een dijk verbonden (de Soldatendijk). In de praktijk zijn deze werken voornamelijk gebruikt bij de bestrijding van smokkelarij in de grensstreek met Duitsland. Toen in 1870 bij Koninklijk Besluit de vestingen in Nederland werden opgeheven verloren ook deze verdedigingswerken hun oorspronkelijke functie. In het kader van een ruilverkavelingsproject zijn in 1984/1985 de oude verdedigingswerken weer zichtbaar gemaakt in het landschap. thumb|left|De rechthoekige redoute van de Lethe
Zie ook Lietsland
Externe link De Lethe
Categorie:Geografie van Westerwolde Categorie:Rivier in Groningen Categorie:Buurtschap in Groningen