Nikolaus Joseph Freiherr von Jacquin (ook wel Baron Nikolaus von Jacquin en Jacquin Miklós József) (Leiden, 16 februari 1727 - Wenen, 26 oktober 1817) was een Nederlands-Oostenrijkse geneeskundige, scheikundige en plantkundige.
Afkomst en opleiding Von Jacquin was de kleinzoon van een Fransman die in de tweede helft van de zeventiende eeuw naar Nederland was geëmigreerd. Zijn moeder kwam uit een adellijke Nederlandse familie. Zijn vader, een vooraanstaand laken- en fluweelfabrikant, was een bewonderaar van de grote schrijvers uit de oudheid en zorgde ervoor dat zijn zoon een gedegen klassieke opleiding kreeg.Beschrijving op de internationale Encyclopedia.com (geraadpleegd 19 juli 2024).
Na het gymnasium besloot Von Jacquin aanvankelijk theologie te gaan studeren in Leiden. Hij stapte echter al snel over naar geneeskunde. Door de dood van zijn vader kwam hij in geldnood, waarna hij een goede vriend van zijn vader, Gerard van Swieten, om hulp vroeg. Van Swieten was een vooraanstaand medicus in Wenen, en nodigde Von Jacquin uit om zijn studie aan de Universiteit van Wenen te voltooien.
Tussen 1754 en 1759 werd Von Jacquin naar de Caraïben en Zuid-Amerika gestuurd door keizer Frans I Stefan, met als doel de keizerlijke natuurhistorische collecties op Schloss Schönbrunn uit te breiden. Hij kwam terug met een grote verzameling balgen, gedroogde planten en monsters van mineralen.
Wetenschappelijke carrière Von Jacquin werd in 1763 hoogleraar mineralogie en mijnbouw aan de Mijnacademie in Schemnitz (Selmec, toen gelegen in Hongarije, nu bekend als Banská Štiavnica in Slowakije). In 1768 werd hij benoemd tot hoogleraar plantkunde en chemie aan de Medische Faculteit van de Universiteit van Wenen. Tevens werd hij directeur van de hortus botanicus aldaar. Hij was hoogleraar tot 1796, en in 1809 werd hij benoemd tot rector van de universiteit. Zijn huis, waar Mozart een frequente bezoeker was, speelde een niet onbelangrijke rol in het Weense wetenschappelijke en sociale leven. In 1774 werd hij in de adelstand verheven en in 1806 werd hij tot baron benoemd. De Royal Society in Londen, de Académie des sciences in Parijs en de Nederlandse Academie van Wetenschappen in Amsterdam onderscheidden hem met een buitengewoon lidmaatschap. Von Jacquin schreef ook een scheikundeleerboek voor apothekers en artsen, later uitgebreid door zijn zoon Josef Franz. Het werd een algemeen bekend leerboek, en werd vertaald in het Engels en Nederlands.
Von Jacquin werd later bij de Weense universiteit opgevolgd door zijn zoon Joseph Franz von Jacquin.
Vriendschap met Mozart De familie Von Jacquin raakte in Wenen intiem bevriend met Mozart. Zoon Gottfried moet een bijzonder innemende jongeman zijn geweest, omdat Mozart hem enkele werken ten geschenke deed die Gottfried vervolgens voor zijn eigen werk mocht laten doorgaan.H.C. Robbins Landon, Het Mozart Compendium, Tirion 1990, pag.149. Waaronder de aria Das Traumbild (KV 530). Uit Mozarts brieven blijkt een opvallend grote waardering voor de persoonlijkheid van Gottfried, evenals voor diens "goede ouders".Mozart in zijn Brieven, Lucas Bunge, Arbeiderspers 1989, . Mozart droeg verscheidene werken op aan de gehele familie Von Jacquin, waaronder het Kegelstatt Trio (KV498), dat bij de familie ten huize in première ging.
Publicaties Enumeratio systematica plantarum (1760) Enumeratio Stirpium Plerarumque (1762) Selectarum Stirpium Americanarum (1763) Observationum Botanicarum (part 1 1764, part 2 1767, part 3 1768, part 4 1771) Hortus Botanicus Vindobonensis (3 volumes, 1770–1776) with plates by Franz Anton von Scheidel Florae Austriacae (5 volumes, 1773–1778) Icones Plantarum Rariorum (3 volumes, 1781–1793) Plantarum Rariorum Horti Caesarei Schoenbrunnensis (4 volumes, 1797–1804) Fragmenta Botanica 1804–1809 (1809) Nicolai Josephi Jacquin collectaneorum supplementum ... Oxalis :Monographia iconibus illustrata Dreyhundert auserlesene amerikanische Gewächse nach linneischer Ordnung (with Zorn, Johannes) Nikolaus Joseph Edlen von Jacquin's Anfangsgründe der medicinisch-practischen Chymie : zum Gebrauche seiner Vorlesungen . Wappler, Wien 1783 Digital edition by the University and State Library Düsseldorf Nikolaus Joseph Edlen von Jacquin's Anfangsgründe der medicinisch-practischen Chymie : zum Gebrauche seiner Vorlesungen . Wappler, Wien 2. Aufl. 1785 Digital edition by the University and State Library Düsseldorf
Nagedachtenis Von Jacquins naam leeft voort in de geslachten Jacquinia (Theophrastaceae) en Jacquiniella (Orchidaceae).
Categorie:Nederlands mycoloog Categorie:Nederlands botanicus Categorie:Nederlands hoogleraar Categorie:Nederlands medicus Categorie:Persoon in de 18e eeuw