De witbandkruisbek (Loxia leucoptera) is een vogel die behoort tot de familie van de vinkachtigen (Fringillidae). Hij is nauw verwant aan de kruisbek, grote kruisbek en in mindere mate aan de haakbek.
Kenmerken De vogel is 14,5 tot 16 cm lang. et al., 2010. ANWB Vogelgids van Europa, Tirion, Baarn. Het mannetje is te herkennen aan de karmijnrode kleur van kop en onderdelen en twee duidelijke witte banden op de vleugel. De snavel is vanzelfsprekend gekruist. Het vrouwtje is veel onopvallender van kleurstelling en overwegend bruingrijs met een gelige borstpartij.
Leefwijze De soort voedt zich vooral met lariksappels, maar ook wel met sparrenappels.
Voortplanting Het legsel bestaat meestal uit vier eieren.
Verspreiding en leefgebied De soort komt vooral voor in de noordelijke naaldwoudgordel vanaf Oost-Finland, door Siberië tot en met Noord-Amerika. In koude winters met voedselgebrek komen grote invasies voor naar het zuiden.
De soort telt twee ondersoorten:Gill F, D Donsker & P Rasmussen (Eds). 2025. IOC World Bird List (v15.2).Avilist: The Global Avian Checklist, v2025. L. l. bifasciata: van noordelijk Europa tot oostelijk Siberië en noordoostelijk China. L. l. leucoptera: Alaska, Canada en de noordelijke Verenigde Staten.
Voorkomen in West-Europa De vogel is dwaalgast in tal van Europese landen, waaronder Nederland. Tussen 1884 en 2000 zijn 40 bevestigde waarnemingen van witbandkruisbekken (vaak in groepjes van meerdere individuen) en tussen 2001 en 2013 zijn er 25 van dat soort waarnemingen.
Status De witbandkruisbek heeft een groot verspreidingsgebied en daardoor is de kans op de status kwetsbaar (voor uitsterven) gering. De grootte van de populatie is in 2024 geschat op 79 miljoen volwassen vogels en de trend is stabiel. Om deze redenen staat de witbandkruisbek als niet bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN.
Witbandkruisbek Categorie:Dier uit het Nearctisch gebied Categorie:IUCN-status niet bedreigd