Een regionaal landschap is in Vlaanderen zowel een landschappelijk gebied met een eigen identiteit als een organisatievorm (vereniging zonder winstoogmerk) die gericht is op het behouden, versterken en ontwikkelen van die landschapskwaliteit. Regionale landschappen combineren aandacht voor natuur, erfgoed, landbouw, water en recreatie binnen een geïntegreerde landschapsbenadering. De teams begeleiden processen en projecten van idee tot en met terreinrealisatie.
Begrip en afbakening
Het begrip regionaal landschap verwijst naar een gebied met een herkenbaar landschappelijk karakter en een hoge cultuurhistorische en/of natuurwaarde. De afbakening van een regionaal landschap gebeurt op basis van volledige en aaneensluitende gemeenten, bij voorkeur binnen éénzelfde provincie. Naast het geografische gebied omvat de term ook de vzw-structuur die instaat voor samenwerking, coördinatie en uitvoering van projecten binnen dat gebied.
De eerste regionale landschappen in Vlaanderen zijn ontstaan naar analogie met de Nationale Landschappen in Nederland en de parcs naturels in Wallonië. Waar zij aanvankelijk vooral werden opgericht in landschappelijk meest waardevolle regio’s, functioneren regionale landschappen vandaag als gebiedsdekkende samenwerkingsverbanden op het snijvlak van verschillende sectoren.
Ontwikkeling in Vlaanderen
In Vlaanderen bestaan momenteel 18 regionale landschappen, elk georganiseerd als een zelfstandige vereniging zonder winstoogmerk (vzw). In de bestuursorganen zetelen zowel overheden als middenveldorganisaties, waaronder vertegenwoordigers uit de natuur-, landbouw- en erfgoedsector.
Sinds de zesde staatshervorming (2014) vallen regionale landschappen onder de voogdij van de provincies. De erkenning verliep tot 2024 via het Vlaamse Natuurdecreet. In 2024 werden regionale landschappen samen met de Vlaamse Parken opgenomen in het decreet ‘Vlaamse Parken en Algemene Landschapszorg’, dat een geïntegreerde aanpak van landschap centraal stelt.
Werking en doelstellingen
Regionale landschappen werken sectoraal overstijgend en hebben als centrale doelstelling het verbeteren van de landschapskwaliteit in hun werkingsgebied. Zij doen dit door: het versterken van biodiversiteit; het behoud en de ontsluiting van erfgoed; het ondersteunen van duurzame landbouwpraktijken en groenblauwe dooradering van het landbouwgebied; het werken aan natuurlijke valleisystemen en klimaatadaptatie; het bevorderen van recreatie en beleving in het landschap, incl. groenblauwe dooradering van de bebouwde omgeving.
Hoewel alle regionale landschappen volgens gelijkaardige principes werken, stemmen zij hun acties af op maat van de streek en werken zij nauw samen met lokale besturen, landbouwers, natuurverenigingen en andere open ruimteactoren. Hierdoor creëren zij bij alle actoren draagvlak voor landschapskwaliteit.
Overkoepelende samenwerking
Naast streekgebonden projecten zetten regionale landschappen ook Vlaamsbrede initiatieven op. Voorbeelden hiervan zijn gezamenlijke samenaankoopacties van bloemenzaden en streekeigen plantgoed (Behaag je tuin) en netwerkprojecten rond landschapsbeheer en streekgebonden groen, zoals projecten rond hagen, knotbomen, hoogstamfruit en schaduwvoorziening voor vee.
Deze overkoepelende samenwerking versterkt kennisdeling, efficiëntie en samenhang in het Vlaamse landschapsbeleid.
De Regionale Landschappen in de provincies West-Vlaanderen Regionaal Landschap Houtland & Polders, erkend in 2002, 41.351 ha Regionaal Landschap Westhoek, (sinds 2018 als fusie van Regionaal Landschap IJzer en Polder (opgericht in 2008) en Regionaal landschap West-Vlaamse Heuvels (opgericht in 1992)) Regionaal Landschap West-Vlaamse Hart (sinds 2024, daarvoor Stadlandschap West-Vlaamse Hart) Regionaal Landschap Leie en Schelde (sinds 2024, daarvoor Stadlandschap Leie en Schelde)
Oost-Vlaanderen Regionaal Landschap Meetjesland en Leievallei, gestart in 1998 (tot 2021: Regionaal Landschap Meetjesland) Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender, sinds 1992 (tot 2025: Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen) Regionaal Landschap Schelde-Durme sinds 1996 (ook deels in de provincie Antwerpen)
Antwerpen Regionaal Landschap de Voorkempen, sinds 2008 Regionaal Landschap Rivierenland, sinds 2008 Regionaal Landschap Kleine en Grote Nete, sinds 2009
Vlaams-Brabant Regionaal Landschap Brabantse Kouters, (voorheen Regionaal Landschap Groene Corridor), 32.453 ha Regionaal Landschap Pajottenland en Zennevallei (voorheen Regionaal Landschap Zenne, Zuun en Zoniën) Regionaal Landschap Dijleland Regionaal Landschap Noord-Hageland, sinds 1997 Regionaal Landschap Zuid-Hageland, sinds 2008
Limburg Regionaal Landschap Lage Kempen, erkend sinds 2005 Regionaal Landschap Kempen en Maasland, sinds 1990. Regionaal Landschap Haspengouw en Voeren, bestaat sinds 1999
Zie ook Vlaamse regio's Lijst van Belgische streken Landschapsmonument Landschapspark Nationaal Landschap (Nederland)
Externe link Regionale Landschappen
Categorie:Cultureel erfgoed in Vlaanderen
Categorie:Ruimtelijke ordening Categorie:Natuurbescherming Categorie:Natuurbeheer Categorie:Historische geografie