miniatuur|453x453px|Zweedse trouwkleding, 1830 Trouwkleding is de kleding die een bruidspaar draagt tijdens de huwelijksceremonie en het huwelijksfeest. Dat het bruidspaar bijzondere kleding draagt hoort wereldwijd bij de rituelen rondom het huwelijk. Er is grote variatie in trouwkleding tussen verschillende culturen en religies; binnen een cultuur en binnen religies zijn er vaak weer regionale verschillen en verschillen tussen sociale klassen. Bijna overal zijn er meer voorschriften en tradities rondom de kleding van de bruid dan die van de bruidegom.
In sommige culturen lijkt trouwkleding in niets op de gangbare hedendaagse feestkleding; het gaat dan om kledingtradities die eeuwen oud kunnen zijn en vooral in de trouwkleding nog voortleven. In andere culturen is trouwkleding een versie van 'normale' feestelijke kleding, die door het gebruik van bepaalde kleuren en accessoires het karakter van trouwkleding krijgt.
De witte jurk met sluier werd begin 19e eeuw de standaard trouwkleding van welvarende Europese vrouwen uit de hogere klassen. Door kolonialisme en globalisering werd de witte bruidsjurk in de loop van de twintigste eeuw een wereldwijd fenomeen dat oudere lokale tradities soms verdrong. In veel niet-westerse landen is er in de 21e eeuw echter sprake van een groeiende belangstelling voor de eigen tradities rondom trouwkleding.
Inleiding Het huwelijk als instelling komt in nagenoeg alle culturen en samenlevingen voor. Verreweg de meeste daarvan kennen rituelen, ceremonies en feestelijkheden rondom het sluiten van een huwelijk (de bruiloft); tradities met betrekking tot de kleding van het bruidspaar horen daarbij. Hierop zijn wel uitzonderingen: de in Alaska levende Inupiaq kenden geen ceremoniële bruiloft, en dus ook geen trouwkleding, totdat zij in de 19e eeuw in contact kwamen met Europeanen.
Er is een grote variatie in trouwkleding tussen verschillende culturen, en binnen die culturen weer tussen verschillende klassen, regio’s en groepen. Meestal zijn er binnen een cultuur meer tradities en voorschriften rondom de kleding van de bruid dan die van de bruidegom. Tradities en gebruiken kunnen in de loop der tijd veranderen. Deze veranderingen weerspiegelen technologische, sociale en economische ontwikkelingen in de samenleving, maar ook veranderende opvattingen over het huwelijk. Kolonialisme, de emancipatie van de vrouw, de ontwikkeling van kunstvezels en globalisering hebben ieder op hun manier impact gehad op trouwkleding.
Karakteristieken miniatuur|Traditionele Koreaanse bruidskleding|229x229px|links In sommige culturen verwijst de trouwkleding naar (zeer) oude tradities en lijkt weinig op de kleren die normaliter bij feestelijke of plechtige gelegenheden worden gedragen. Zulke trouwkleding kan zeer complex zijn. De traditionele Koreaanse Hanbok bruidskleding bestaat bijvoorbeeld uit verschillende soorten ondergoed, een aantal onderrokken met daarover een rode rok, drie gele of groene jasjes en een groene of rode mantel.
In andere culturen, waaronder de westerse, is trouwkleding een bijzondere versie van gangbare feestelijke of chique kleding. De moderne westerse bruidsjurk is qua model meestal een vrij normale avond- of baljapon, die door gebruik van de kleur wit, het verwerken van kant en tule, en door bepaalde accessoires (b.v. een sluier) het karakter van een bruidsjurk krijgt. Het trouwpak van de meeste bruidegommen is een normaal net pak. De westerse trouwkleding verandert ook mee met de mode. Toch is het ook in de westerse cultuur in de 21 eeuw in de hogere sociale klassen niet ongebruikelijk dat de bruidegom een jacquet draagt, een kostuum dat halverwege de negentiende eeuw voor mannen gebruikelijk was.
Hoewel de trouwkleding van verschillende culturen sterk van elkaar verschilt, zijn er ook overeenkomsten: trouwkleding bevat overal ter wereld elementen die tot doel hebben om het boze oog af te weren (bijvoorbeeld de blauwe kraal die nog steeds aan Griekse bruidsjurken wordt bevestigd), het gezicht van de bruid - en soms ook van de bruidegom - wordt door sluiers verborgen, en er wordt in accessoires en patronen gebruik gemaakt van vruchtbaarheidssymbolen.
Er is wereldwijd geen standaardkleur voor trouwkleding, al komen wit en rood regelmatig voor. In het westen wordt de kleur wit voor bruidskleding geassocieerd met zuiverheid en maagdelijkheid. Het gebruik van witte kleding bij belangrijke overgangsrites is echter al ouder dan de witte bruidsjurk; ook doopkleding is van oudsher wit. In Nederlandse klederdrachten, zoals die van Volendam, is de bruidskleding echter niet wit, maar juist kleuriger dan de dagelijkse dracht.
Kleding voor verschillende onderdelen van de huwelijksplechtigheden Met trouwkleding worden meestal de kleren bedoeld die het bruidspaar tijdens de religieuze of burgerlijke huwelijksceremonie draagt. Het is echter niet ongebruikelijk dat een bruidspaar - en zeker de bruid - voor de verschillende ceremonies en feestelijke bijeenkomsten die bij de bruiloft horen ook verschillende sets kleding heeft. Dit is zeker het geval als de bruiloft meerdere dagen duurt. Op het Nederlandse eiland Marken duurde het hele huwelijksritueel 14 dagen en omvatte een aantal ceremonies. Bij elke ceremonie hoorde zowel voor bruidegom als bruid een ander kostuum; zo was er bijvoorbeeld een speciaal kostuum voor de ceremonie van het 'aantekenen' (de ondertrouw).
Het wisselen van kleding heeft soms een symbolische betekenis. In de Indiase deelstaat Gujarat draagt de bruid eerst een panetarsari (een witte sari van zijde met een rode rand). Dit is het laatste kledingstuk dat ze van haar ouders krijgt. Tijdens de huwelijksceremonie krijgt ze van haar schoonmoeder een rijkversierde geblokdrukte gharcolasari als teken dat haar schoonfamilie nu voor haar zorgt; deze sari heeft als basiskleur rood met witte details.
Tijdens Japanse bruiloften kan de bruid zich een aantal keer verkleden voor verschillende ceremonies en de receptie. Zij draagt dan achtereenvolgens een witte bruidskimono of witte bruidsjurk, een gekleurde bruidskimono en een gekleurde avondjurk. Dit verwijst naar een oudere Japanse traditie waarbij de bruid de eerste en tweede dag van de huwelijksplechtigheden wit droeg, en de derde dag kleur.
In de westerse traditie hoorde behalve de bruidsjurk ook een avondjurk en een reiskostuum tot de trouwkleding voor de rijkere bruid. De bruidsjurk werd gedragen in de kerk, de avondjurk tijdens de feestelijkheden na de ceremonie, en het reiskostuum bij het vertrek op huwelijksreis (in Groot-Brittannië spreekt men van de 'going away dress'). Tot in de 19e eeuw vond men de jurk waarin de bruid zich na het huwelijk voor het eerst als getrouwde vrouw aan de wereld presenteerde belangrijker dan de jurk die zie in de kerk droeg. Ook in de 21e eeuw is het niet ongebruikelijk om voor burgerlijk huwelijk en kerkelijke inzegening verschillende kleding te dragen, zeker als beide plechtigheden niet op dezelfde dag plaatsvinden.
Rol en functie van trouwkleding links|miniatuur|304x304px|Gesluierde Yoruba bruid tijdens een bruiloft in Nigeria Bijna alle kleding zegt iets over de culturele achtergrond en sociale positie van de drager. Trouwkleding wordt gedragen op een moment dat belangrijk is binnen een familie, en dat ook breder binnen de samenleving de aandacht trekt. Via trouwkleding kan men prestige, rijkdom en status bevestigen, als individu en als familie. De kleding van de bruid en haar sieraden zijn soms onderdeel van de bruidsschat of de bruidsprijs; zij laat met haar kleding en accessoires de status en rijkdom van haar familie of schoonfamilie aan de wereld zien. Door te zorgen dat de trouwkleding aan alle traditionele eisen voldoet, kan men ook aantonen dat men weet hoe het hoort. Daarnaast heeft trouwkleding ook de hele praktische functie dat het bruidspaar, en vooral de bruid, te onderscheiden is van de andere gasten op een bruiloft.
Onderdelen van de trouwkleding kunnen ook een rol spelen in de ceremoniën rond het huwelijk. In de Andes is uitwisseling van kleding tussen bruid en bruidegom een onderdeel van het ritueel. De bruidegom doet een sandaal van alpacahaar aan de voet van zijn bruid als ze maagd is; als ze dat niet is is het een sandaal van grasvezels. Op haar beurt geeft de bruid zodra ze in het huis van schoonfamilie is aangekomen aan de bruidegom een door haar gemaakte tuniek en hoofdband; hij doet die direct aan. Een wereldwijd bekend bruiloftsritueel rondom kleding is het verwijderen van de sluier. In veel culturen is de bruid gesluierd en in sommige gevallen de bruidegom ook. Het verwijderen van de sluier gebeurt doorgaans pas als het huwelijk is voltrokken.
Tot in de 18e eeuw was het onder andere in Engeland gebruikelijk dat de bruidsjonkers de kousenbanden van de bruid verwijderden. In de 21e eeuw is er nog steeds een moderne versie van dit ritueel waarbij de bruidegom - al dan niet met zijn tanden - de kousenband van zijn bruid losmaakt. De bruidegom gooit de kousenband dan naar zijn vrijgezelle vrienden; degene die hem vangt zal als volgende trouwen. Eenzelfde ritueel bestaat er rondom het bruidsboeket, dat de bruid opgooit voor haar ongetrouwde vriendinnen.
Genderrollen miniatuur|Bruid en bruidegom in Singapore, 1939|228x228px In de meeste culturen zijn er meer voorschriften en regels rondom de trouwkleding van vrouwen dan die van mannen. Ook is de kleding van de bruid vaak complexer en rijker versierd dan die van de bruidegom. Dit heeft te maken met het feit dat het huwelijk traditioneel voor vrouwen een grotere verandering in maatschappelijke rol en positie betekende dan voor mannen. De sociale druk op bruiden om zich gepast te kleden was en is doorgaans groot. Een voorbeeld hiervan is het feit dat tot ver in de 20e eeuw veel vrouwen in het westen voor hun bruidsjurk geen andere kleur dan wit durfden te kiezen omdat dat tot roddels zou kunnen leiden: in de westerse traditie wordt de witte bruidsjurk geassocieerd met maagdelijkheid. Vrouwen blijven in allerlei culturen ook langer de traditionele trouwkleding dragen dan mannen.
Maar ook mannen hebben bij het huwelijk te maken met hun genderrol. In de klederdracht van Staphorst droeg de bruidegom tijdens het huwelijk twee zilveren broeksknopen die een afbeelding dragen van Jozef, die de verleidingskunsten van de vrouw van Potifar ontvlucht. De knopen zijn een waarschuwing voor de jonge bruidegom om deze verleidingen te weerstaan.
In veel culturen zijn er rituelen rondom de kleding van de bruid die de overgang van meisje naar getrouwde vrouw symboliseren. Vaak dragen vrouwen tijdens de bruiloft voor het eerst een bepaald kledingstuk dat in hun samenleving alleen door getrouwde vrouwen wordt gedragen. In Slavische landen is dit bijvoorbeeld een hoofdkapje; dit wordt de bruid aan het eind van de bruiloft door een oudere vrouw opgezet. Bij Berber-bruiloften is het aankleden van de bruid door oudere vrouwen een belangrijk ritueel. De bruid wordt zo als het ware klaargemaakt voor haar nieuwe rol.
Soms wordt van de bruid verwacht dat ze de in haar bruidskleding gebruikte stoffen zelf weeft, of in ieder geval haar kleding zelf maakt. Jonge vrouwen werken soms vele jaren aan dit deel van hun uitzet. In samenlevingen waar het maken en bewerken van textiel belangrijk is, laat de bruid zo zien dat ze een waardevolle aanvulling zal zijn voor de familie waarvan ze deel gaat uitmaken.
Na de bruiloft