thumb|Een kaart uit 1883 van de Oude Stad met de vier wijken Oost-Jeruzalem, (Arabisch: القدس الشرقية, Hebreeuws: מזרח ירושלים), bestaat uit de Oude Stad Jeruzalem (Arabisch: Al-Quds) samen met de ten oosten ervan gelegen Palestijnse wijken en dorpen, gelegen op de Westelijke Jordaanoever van Palestina. De Oude Stad bestond oorspronkelijk uit vijf, maar sinds 1967 nog uit vier etno-religieuze wijken: de islamitische, de Joodse, de christelijke en de Armeense wijk. Binnen de muren van de Oude Stad bevinden zich onder meer de Tempelberg met daarop de Al-Aqsamoskee en de Rotskoepel, de Klaagmuur en de Heilig Grafkerk. Oost-Jeruzalem ligt in het Palestijnse Gouvernement Jeruzalem, dat 30 lokaliteiten omvat.PCBS (Palestijns Centraal Bureau Statistieken), Census 2007 Final Results (p. 124-125)
Volgens het VN-verdelingsplan voor Palestina van de Verenigde Naties zou geheel Jeruzalem onder internationaal bestuur komen. De verdeling werd door de Joden aanvaard, maar door Arabieren verworpen. Hierna werd in mei 1948 eenzijdig de staat Israël uitgeroepen. Oost-Jerzualem werd door Jordanië bezet (Jordaanse bezetting van de Westelijke Jordaanoever).
In de Zesdaagse Oorlog van 1967, veroverde en bezette Israël de Westelijke Jordaanoever van Palestina inclusief de Oude Stad Oost-Jeruzalem. Vervolgens annexeerde Israël Oost-Jeruzalem met zijn omliggende Palestijnse wijken, voegde deze onder Israëlisch gemeentelijk bestuur bij West-Jeruzalem en riep dit tezamen in 1980 bij wet uit tot hoofdstad van Israël. Het land wijst op de lange Joodse geschiedenis in het land en de stad die terug gaat tot voor het begin van de jaartelling.
De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeelde met resolutie 478 zowel de annexatie van Oost-Jeruzalem als het tot hoofdstad van Israël uitroepen van de stad. Israël heeft sindsdien het grondgebied van de gemeente Jeruzalem verder uitgebreid op bezet gebied met Palestijnse wijken en dorpen die voorheen buiten Jeruzalem lagen, alsmede de op Palestijns grondgebied gebouwde Israëlische nederzettingen, die volgens internationaal recht illegaal zijn en door de Verenigde Naties niet erkend worden.Irene Salenson (2005) Jerusalem and the border, evolutive aspects in Estudios fronterizos, vol.6 no.11 jun. 2005Jerusalem on the Map o.a. kaartje 13 ipcc-jerusalem.org, 2007
Status thumb|Het Orient House in Jerusalem De status van Jeruzalem is sinds 1948 omstreden: De Oude stad Jeruzalem, gelegen in de regio Palestina maakte na de Eerste Wereldoorlog vanaf 1922 deel uit van het Mandaatgebied Palestina. In het Verdelingsplan van de Verenigde Naties van 1947 voor het Mandaatgebied werd aan Jeruzalem als geheel een aparte internationale status Corpus Separatum toegekend onder bestuur van de Verenigde Naties. Kaart van Verdelingsplan Verenigde Naties, 1947
Israël, dat in de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 West-Jeruzalem al had veroverd, veroverde met de Zesdaagse Oorlog in 1967 nog de Westelijke Jordaanoever en de Oude Stad (Oost-)Jeruzalem op Jordanië en bezette dat gebied. Vervolgens annexeerde Israël Oost-Jeruzalem dat sinds 1948 door een muur en een hek van West-Jeruzalem was gescheiden. In 1980 werd door de Israëlische Knesset de Jeruzalemwet aangenomen, die stelde dat "Jeruzalem de eeuwige en ondeelbare hoofdstad van Israël is". Zowel de annexatie als de Jeruzalemwet zijn door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeeld en verworpen als een schending van het volkenrecht, onder andere in de resoluties 476 en 478, ten aanzien van de status van Jeruzalem.
De Palestijnse Autoriteit eist Oost-Jeruzalem op als hoofdstad van een onafhankelijke Palestijnse Staat, zoals in de Oslo-akkoorden van 1993 in het vooruitzicht was gesteld, maar niet gerealiseerd is. Het Oriënt House van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) had hier diplomatieke, economische en sociale functies, en werd gezien als zetel van een toekomstige regering van de Palestijnse staat. Maar, nadat in november 1988 de PLO de onafhankelijke Staat Palestina had uitgeroepen, viel Israël het Oriënt Huis binnen en sloot het af. In oktober 1992 werd het heropend als officieel politiek en diplomatiek adres in Jeruzalem, en speelde een rol in het Israëlisch-Palestijns vredesproces. In 2001, tijdens de tweede Intifada, sloot Israël het Huis na een inval opnieuw af waarbij onder andere alle computers met bestanden en data in beslag werden genomen evenals vertrouwelijke informatie over Jeruzalem die bestemd was voor onderhandelingen met de Israëlische regering.Orient House jerusalemstory.com
Voorgeschiedenis In 1948 hadden de zionistische Joodse leiders de staat Israël uitgeroepen. In de daaropvolgende oorlog, veroverde Israël een groot deel van het mandaatgebied Palestina en West-Jeruzalem, en werden de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem door Transjordanië veroverd. Tussen koning Abdoellah I en het Jewish Agency was daarvóór een geheime overeenkomst gesloten over de verdeling van het Britse Mandaatgebied. Het Jordaanse leger, onder leiding van de Britse commandant John Bagot Glubb, kon vrijwel ongehinderd de Westelijke Jordaanoever bezetten. Jeruzalem was felomstreden, aangezien er zich zowel joodse als christelijke als islamitische heilige plaatsen bevinden. Tijdens deze oorlog slaagde geen van beide partijen erin Jeruzalem in zijn geheel te veroveren. Oost-Jeruzalem bleef in Jordaanse handen. Volgens Israël werden de bewoners van de Joodse wijk verdreven, werden hun huizen onbewoonbaar gemaakt en werden van de 35 synagogen er 34 verwoest.Letter dated 5 March 1968 from the Permanent Representative of Israël to the United Nations, adressed to the Secretary-General unispal.un.org, 1968 Na deze oorlog annexeerde Transjordanië de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem, reden waarom het zijn naam veranderde in Jordanië. Deze annexatie werd erkend door Pakistan, Irak en Groot-Brittannië. De Arabische Liga erkende de annexatie niet.Eyāl Benveniśtî. The international law of occupation, Princeton University Press, 2004. pg. 108. . "This purported annexation was, however, widely regarded as illegal and void, by the Arab League and others, and was recognized only by Britain, Iraq and Pakistan."
Bezetting door Israël sinds 1967 Annexatie en bouw van nederzettingen thumb|Westoeverbarrière in Jeruzalem, geplande route thumb|Oost-Jeruzalem (2008) met de Israëlische Westoeverbarrière op de achtergrond thumb|Oost-Jerusalem met toegankelijkheidsbeperkingen, 2015 Met de Zesdaagse Oorlog van juni 1967 werden de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem door Israël op Jordanië veroverd en bezet. Kort na deze oorlog annexeerde Israël Oost-Jeruzalem plus enkele tientallen Arabische/Palestijnse dorpen in de omgeving. De oude stad, de Jordaanse gemeente Jeruzalem ("Al-Quds"), die 6 km² groot was en de omliggende Palestijnse dorpen werden door Israël bestuurlijk samengevoegd met het al in 1949 door Israël geannexeerde West-Jeruzalem, dat 38 km² omvatte,Palestijns Centraal Bureau Statistieken p. 140: "Om zuiver statistische redenen werd het Gouvernement Jeruzalem in twee delen verdeeld. Het eerste deel (J1) omvat dat deel van Jeruzalem dat door Israël met dwang werd geannexeerd nadat het in 1967 de Westelijke Jordaanoever bezet had. Dit deel omvat de volgende localiteiten: Beit Hanina, Shu’fat Refugees Camp, Shu’fat, Al’Isawiya, Jeruzalem “Al-Quds”(Sheikh Jarrah, Wadi Al-Joz, Bab Al-Sahira, As Suwwana, At-Tur, Ash-Shayyah, Ras Al-Amud), Silwan, Ath–Thuri, Jabal Al–Mukabbir, As–Sawahira Al–Gharbiya, Beit Safafa, Sharafat, Sur Bahir, en Um Tuba, Kufr A’qab." en uitgebreid met Israëlische nederzettingen. Met deze annexatie omvatte de nieuwe Israëlische gemeente Jeruzalem een oppervlakte van 108 km². De Joodse wijk werd gerestaureerd en de oude Marokkaanse wijk (Harat al-Maghariba) van 135 woningen werd drie dagen na de verovering van de Oude Stad gesloopt om plaats te maken voor een groot plein voor de Klaagmuur.On Saturday night, June 10, 1967, Israeli authorities informed more than 100 families living in the Mughrabi quarter of Jerusalem's Old City that they had three hours to evacuate their homes, where some had lived for generations. As Teddy Kollek, mayor of the western half of the city since 1965, recalled in his 1978 autobiograph Hierbij werd ook een oude moskee verwoest.rare photograph reveals ancient jerusalem mosque destroyed in 1967 Haaretz, 15 juni 2012Proof found that in 1967 Israel destroyed centuries old jerusalem mosque wrmea.com, september 2012] Het beheer van de Tempelberg bleef in handen van de Jordaanse Waqf, een islamitische religieuze instelling.
Bouw van de Afscheidingsmuur In 2002 begon Israël met de bouw van de Israëlische Afscheidingslinie. Een groot deel van de stad en omgeving werd daardoor afgesloten en vrijwel ontoegankelijk gemaakt voor de Palestijnse bevolking van de Westelijke Jordaanoever. Palestijnse dorpen en grond werden erdoor van elkaar geïsoleerd.Route of the barrier around Jeruzalem Btselem.org Israël stelde dat de bouw noodzakelijk was om terreuraanslagen te voorkomen, dat het een tijdelijke constructie is en niet bedoeld om Palestijnse gebieden te annexeren.Saving Lives: Israel's anti-terrorist fence-Answers to Questions mfa.gov.il Een rapport over de bezette Palestijnse gebieden in 2004 van de Rapporteur van de Verenigde Naties van de Mensenrechten Commissie wijst echter anders uit. Door middel van de Barrière: - worden kolonisten ingelijfd bij Israël, - wordt Palestijns grondgebied in beslag genomen, - worden Palestijnen aangemoedigd hun land en huizen te verlaten door hen het leven onmogelijk te maken. Palestijnen worden door de Israëlische muur belemmerd in economisch en religieus opzicht, voorzieningen als gezondheidszorg en onderwijs zijn moeilijk toegankelijk en voor de inwoners van Oost-Jeruzalem gelden allerlei restricties.Israel has not complied with the advisory opinion of the International Court of Justice. Instead, it has continued with the construction of the Wall. First, it threatens to deprive some 60,000 Palestinians with Jerusalem residence rights of such rights if they happen to find themselves on the West Bank side of the Wall. Secondly, it will make contact between Palestinians and Palestinian institutions situated on different sides of the Wall hazardous and complicated. Thirdly, it will prohibit over 100,000 Palestinians in neighbourhoods in the West Bank who depend on facilities in East Jerusalem, including hospitals, universities, schools, employment and markets for agricultural goods, from entering East Jerusalem. unispal, 2004De humanitaire uitwerking van de Afscheidingslinie op Palestijnse gemeenschappen in Oost-Jeruzalem unispal.un.org, 2007
Israëls Masterplan voor Jeruzalem 1988-2019 thumb|UN-kaart van de ring van Israëlische nederzettingen binnen en rond Jeruzalem.(rode kruizen met clusters in de Oude Stad, en Beit Hazofe ('Stad van David')) (2018) Israël betrekt sindsdien Oost-Jeruzalem, de buiten de Israëlische Gemeente Jeruzalem gelegen wijken en Israëlische nederzettingen-blokken, zoals Ma'ale Adumim, bij zijn plannen voor een "Groter Jeruzalem" (Greater Jeruzalem) 1998-2019.Map of Metropolitan Jerusalem jewishvirtuallibrary.orgMap of the E1 Corridor JWL"Greater"Jerusalem JWL