Prof.dr.ir. Theo Spek (Rhenen, 26 april 1963) is hoogleraar Landschapsgeschiedenis en hoofd van het Kenniscentrum Landschap aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Studie en promotie Na zijn studie bodemkunde en historische geografie aan de Wageningen Universiteit werkte Spek als onderzoeker en projectleider bij de Afdeling Landschap van de Stichting voor Bodemkartering, DLO-Staring Centrum en Alterra in Wageningen. In 2004 promoveerde hij aan de Wageningen Universiteit bij historisch geograaf Jelle Vervloet op het proefschrift Het Drentse Esdorpenlandschap; een historisch-geografische studie. https://research.wur.nl/en/publications/het-drentse-esdorpenlandschap-een-historisch-geografische-studie/ Het werd met 1100 pagina's in twee banden het grootste proefschrift ooit aan de Wageningen Universiteit. In 2005 ontving hij voor deze publicatie de Prof. Van Winterprijs voor het beste Nederlandse boek op het gebied van de regionale en lokale geschiedenis. Kenmerkend voor zijn onderzoek is een sterk interdisciplinaire aanpak waarin fysisch-geografische, historisch-geografische, historisch-ecologische en toponymische bronnen en methoden worden gecombineerd tot een samenhangende biografie van het landschap. Een belangrijke rol is in zijn werk ook weggelegd voor de toepassing van wetenschappelijke resultaten in natuur- en landschapsbeheer, erfgoedzorg, ruimtelijke ordening en waterbeheer.
Loopbaan en nevenfuncties Theo Spek werkte van 1995 tot 2003 als landschapsonderzoeker en projectleider bij bovengenoemde instituten in Wageningen en van 2003 tot 2010 bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, waar hij programmaleider Landschap was en projectleider van grote interdisciplinaire landschapsprojecten, zoals het Miedenproject in de Noordelijke Friese Wouden, de landschapsbiografie van de Drentse Aa en het Noordwest-Veluwe project.
Op internationaal gebied was hij tussen 2000 en 2007 secretaris-generaal van PECSRL, het grootste Europese netwerk van landschapsonderzoekers. Sinds 2010 werkt hij jaarlijks ook voor de Europese Commissie als expert op het terrein van cultureel erfgoed en als evaluator van Europese onderzoeksprogramma's. Hij is lid van de Advisory Board van het wetenschappelijk tijdschrift Rural Landscapes: Society-Environment, History, waarvan hij ook een van de oprichters is.
In de Nederlandse landschaps- en erfgoedwereld vervulde Spek de afgelopen jaren vele bestuurs- en adviesfuncties. Hij was onder meer lid van de Raad van Toezicht van Het Groninger Landschap, de Raad van Toezicht van het Nationaal Park De Hoge Veluwe, de Adviescommissie Nationale Parken, de Adviescommissie Nationale Landschapsparken Vlaanderen, de Wetenschappelijke Adviesraad van de Waddenacademie, het Comite van Aanbeveling Gebiedsfonds Drentsche Aa, de Raad van Advies van de Stichting Nationaal Landschap Middag-Humsterland, het Gebiedsplatform Oude Riet, de Adviescommissie Gronings Vuur, en bestuurslid van de Stichting Verdronken Geschiedenis, de Koninklijke Nederlandse Botanische Vereniging, de Stichting Netwerk Historisch Cultuurlandschap en de werkgroep Harry de Vroome.
Kenniscentrum Landschap Sinds 2006 is Theo Spek werkzaam als hoogleraar Landschapsgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, ondergebracht bij de Faculteit Letteren, eerst als bijzonder hoogleraar, vanaf 2010 als gewoon hoogleraar. Samen met Anne Wolff en Jeroen Zomer richtte hij op 1 september 2010 het Kenniscentrum Landschap (RUG-KCL) op. Dit interdisciplinaire universitaire centrum is sindsdien met zes stafleden, ca vijftien promovendi en jaarlijks 20-30 masterstudenten uitgegroeid tot een van de belangrijkste wetenschappelijke onderzoeks- en opleidingscentra op het terrein van het Nederlandse cultuurlandschap. Als enige in Nederland biedt de RUG een masteropleiding aan die zich exclusief richt op verleden, heden en toekomst van het Nederlandse en Europese cultuurlandschap. Het Kenniscentrum Landschap voert naast fundamenteel onderzoek ook veel opdrachtprojecten uit voor overheden, natuur- en erfgoedorganisaties. Daarnaast organiseert RUG-KCL landschapscursussen, excursies, symposia en congressen voor het werkveld.
Promotieprojecten onder supervisie van Theo Spek (tot 2026) Onder supervisie van Theo Spek zijn vanaf 2015 (tot 2026) vijftien proefschriften afgerond, doorgaans over de landschapsgeschiedenis van Nederland, maar soms van andere landen, zoals Duitsland, Indonesië en India. De meeste van deze promoties vonden plaats aan de RUG. https://research.rug.nl/en/persons/theo-spek/supervised/ Met succes verdedigd werden onder meer de proefschriften van Martin van den Broeke, Jeroen Zomer, Rowin van Lanen, Jan Huiting, Diana Spiekhout, Harm Smeenge, Yftinus van Popta, Rita Radetzky, Henk van Blerck, Gerrit van Oosterom, Willemieke Ottens, Maurice Paulissen, Willem Vletter, Vera Damayanti en Henk Schaftenaar.
Lijst van publicaties (selectie)
Theo Spek heeft ruim 100 publicaties op zijn naam staan, uiteenlopend van boeken en wetenschappelijke artikelen tot meer populair wetenschappelijke publicaties in lokale media en adviesrapporten.https://research.rug.nl/en/persons/theo-spek/publications/ Hieronder volgt een selectie (chronologisch). Cordemans, K., J. Bastiaens, E. Hofkens, Th. Spek & S. Van Damme (2025) Landscape parks in Flanders (Belgium): a new and innovative instrument for landscape care. Journal of European Landscapes 6(3) 1-8. Special issue on European Landscape Convention. Brussels. Janssen, A., Th. Spek, G. Verstraeten, L. Vervoort & P. Willems (2025) Een academische visienota natuur voor de alluviale Demervallei (België). Uitgave Agentschap Natuur en Bos, Brussel. Smeenge, H., Th. Spek & J. Schaminée (2025) Essentie van het watermolenlandschap in het Mosbeekdal. Dynamiek in het samenspel tussen aarde, mens en natuur toegelicht.Tijdschrift voor Historische Geografie 10(4) 338-359. Spek, Th. (2025) Kraamkamers van de middeleeuwse waterstaat. Veenontginning en bodemdaling. In: P. Brood & P. van Dam (red.) Historische Waterschapsatlas. Acht eeuwen omgang met het water. WBooks. Zwolle. p. 10-11. Spek Th. (red.) (2025) Landschappen van Nederland. Handboek voor de geschiedenis van onze leefomgeving. Uitgeverij Matrijs. Utrecht. Fuchs, J., J. Haverkate & & Th. Spek (2024) Landgoedbiografie van Twickel. Rapport RUG Kenniscentrum Landschap. Groningen. Spek, Th. & M. Kosian (2024) Een nieuwe landschappenkaart van Nederland: voorgeschiedenis en uitgangspunten. Tijdschrift voor Historische Geografie 9 (2) 89-100. Groenewoudt, B., G. Eijgenraam, Th. Spek & M. Kosian (2022) Mapping lost woodland. A modeling experiment based on place names and historical references aimed at inspiring reforestation. Rural Landscapes: Society, Environment, History 9(1-3) 1–17. Quik, C., J.H.J. Candel, B. Makaske, R. van Beek, M. Paulissen, G.J. Maas, M. Verplak, Th. Spek & J. Wallinga (2020) Anthropogenic drivers for large meander formation during the Late Holocene. A case study at the river Vecht (Eastern Netherlands). The Anthropocene 32. Spek, Th. (2018) Zonder boeren geen landschap. Fryslân Historisch Tijdschrift 24(3) 20-21. Spek, Th. (2017) The future of the past. Towards a better integration of cultural heritage in landscape management. In: Bieling, C. & T. Plieninger (eds) The Science and Practice of Landscape Stewardship. Cambridge University Press. Cambridge. pp. 148-163. Elerie, H. & Th. Spek (2015) Scenes uit een huwelijk. Vijftig jaar natuurbeheer en erfgoedzorg in het Drentsche Aa-gebied. De Levende Natuur 116(3) 131-136. Spek, Th (2010) Obe Postma (1868-1963): pionier van de landbouw- en landschapsgeschiedenis in Nederland. Wjerklank. Tydskrift fan it Obe Postma Selskip 4(8) 18-22. Molema, J., M. Dosker, J.N.H. Elerie, Th. Spek, H.W. Veenstra & H.T. Waterbolk (2004) Cultuurhistorische inventarisatie ten behoeve van de Landschapsvisie Drentsche Aa. Onderzoek in het kader van het Nationaal Beek- en Esdorpenlandschap Drentsche Aa. Rapport 969 RAAP Archeologisch Adviesbureau. Amsterdam. Spek, Th. (2000) Landschap en culturele identiteit: dynamiek van Brabant. In: Brabant dichterlijk belicht; bloemlezing (poëziebundel). Uitgave Stichting Achterland, Zeist. pp 7-23. Spek, Th. (1995) De cultuurhistorische waarde van de essen in Drenthe. Vijf argumenten voor een gericht beschermingsbeleid. In: Elerie, J.N.H. (red.) De teloorgang van het Drentse esdorp. Uitgave Keuningcongres/RegioPRojekt. Groningen. p. 20-27.
Categorie:Nederlands geograaf Categorie:Hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen Categorie:Historisch-geograaf