miniatuur|Uitwisseling van kationen aan het oppervlak van een negatief geladen bodemdeeltje De kationenomwisselingscapaciteit of kationenuitwisselcapaciteit, veelal aangeduid als de CEC (van het Engels: cation-exchange capacity), is de capaciteit van een bodem om positief geladen ionen uit te wisselen met de bodemoplossing.SoilCare (2022). Kationenuitwisselingscapaciteit (CEC)Canadian Soil Information Service, Government of Canada (2021) Glossary of terms in soil science De CEC wordt meestal uitgedrukt in cmol(charge)/kg, in oude literatuur vaak in meq/kg. Kleimineralen en organische stof hebben een negatief geladen oppervlak dat positief geladen ionen (als Ca2+, Mg2+, K+ en Na+) aantrekt. Een bodem met een hoge CEC kan meer kationen aantrekken en heeft zo een potentieel hogere vruchtbaarheid dan een bodem met een lage CEC. In zandgronden wordt de CEC vrijwel volledig bepaald door de aanwezige organische stof.
Omdat bodems met een hogere CEC nutriënten beter vast kunnen houden en ze geleidelijk beschikbaar kunnen maken, bieden ze stabielere chemische omstandigheden dan bodems met een lage CEC. Bodems met een hoge CEC zijn daarom minder gevoelig voor processen als verzuring en uitspoeling van nutriënten.
miniatuur|Invloed van de pH op de kationenomwisselingscapaciteit Bij een lage pH van de bodem, wat inhoudt dat er meer H+ kationen zijn, kunnen minder positief geladen ionen worden aangetrokken, De CEC zal daarom lager zijn, zodat zure bodems een lagere potentiële vruchtbaarheid hebben.
In Nederlandse bodems ligt de CEC van humus in de A-horizont bij een pH van 6,5 ongeveer 1,0–1,5 mol/kg organische stof. In podzolen ligt bij een pH van 8,2 de CEC van humus voor de A-horizont op ca. 2 mol/kg en voor de B-horizont op ca. 4 mol/kg. Normaal heeft jonge organische stof een lagere CEC dan oudere organische stof die verder gehumificeerd is.
De CEC van de lutumfractie van afzettingen van rivierklei varieert van 0,45–0,75 mol/kg en die van zeekleiafzettingen van 0,05–0,45 mol/kg.
De CEC van een uit de bodem genomen monster ligt lager wanneer het is samengesteld uit lutum, zand, silt en organisch materiaal. Zo zal bijvoorbeeld een bodemmonster met 70% zand, met een CEC van 0 mmol/kg, en 30% lutum, met een CEC van 250 mmol/kg, een CEC hebben van 75 mmol/kg.
Zie ook Basenverzadiging Bodemvruchtbaarheid Trofiegraad
Categorie:Bodemkunde Categorie:Geochemie