Het Oorlogskruis, Frans: Croix de guerre, is een Franse onderscheiding voor moed die op 8 april 1915, in het tweede jaar van de Eerste Wereldoorlog, voor het eerst werd ingesteld. Deze onderscheiding wordt ook aan eenheden van het leger, de vloot en de luchtmacht en aan de in een dagorder individueel vermelde militairen uitgereikt. In 1921 en in de Tweede Wereldoorlog werden er nieuwe Franse Oorlogskruisen gesticht. De onderscheiding is zo beroemd dat men de naam meestal onvertaald laat.
Andere landen hebben het Franse voorbeeld gevolgd, zo heeft het Koninkrijk België een "Oorlogskruis" dat in het drietalige land ook "Croix de Guerre" en "Kriegskreuz" heet. Ook Luxemburg stelde tweemaal een Oorlogskruis in.
right|150px|Drie Franse oorlogskruisen Franse Republiek right|150px|Drie niet meer gedragen Franse oorlogskruisen van Pétain, Giraud en het Oostfront. Het Oorlogskruis 1914 - 1918 (Croix de Guerre) 1915 Het Oorlogskruis 1939 - 1945 (Croix de Guerre) 1939 Het Oorlogskruis voor Krijg buiten Frankrijk (Croix de Guerre des Théâtres d'Opérations Extérieurs) 1921 De Franse Republiek van Vichy Het Oorlogskruis van de Vichy-regering, na de oorlog het "Croix de Guerre de Vichy" genoemd, uit 1941.Opgeheven op 7 januari 1944. Het Oorlogskruis van Generaal Giraud, het "Croix de Guerre Giraud" of "Croix de Guerre d’Alger". 1943 Het Oorlogkruis voor het Franse Vrijwilligerslegioen,Niet te verwarren met het Vreemdelingenlegioen. het "Croix de Guerre des Volontaires Français". 1941?
Geschiedenis De hevige gevechten van 1914 en 1915 maakten dat er behoefte ontstond aan een nieuwe onderscheiding naast het Legioen van Eer en de Medaille Militaire. Ook een draagteken voor de in dagorders genoemde militairen en eenheden ontbrak. right|150px|Fourragère Het parlementslid Maurice Barrès kwam, na een gesprek met generaal Boëlle, commandant van het IVe legerkorps, in de pers met het idee van een nieuwe onderscheiding die "op het slagveld door de bevelhebber aan de dapperste soldaten zou moeten worden uitgereikt".Barrès geciteerd op Op 23 december 1914 werd een initiatiefwetsvoorstel ingediend. De tekst sprak over een "Médaille de la Valeur Militaire" die aan individuele eervolle vermeldingen moest herinneren.
Een lid van de Vaste Kamercommissie voor het Leger, commandant Émile DriantElders, op de Engelse Wiki "Briant". stelde op 4 februari voor om een orde, het "Croix de Guerre" in te stellen dat beslist niet mocht worden gebruikt voor jubilea zoals dat bij de Medaille Militaire en het Erelegioen het geval was.en excluant la faveur et l’ancienneté Dit voorstel werd op 4 februari 1915 unaniem aangenomen en op 8 april 1915 werd het wet.
De wet voorzag in een werking met terugwerkende kracht. Alle eervolle vermeldingen sinds augustus 1914 gaven recht op de decoratie. Ook collectieve vermeldingen van eenheden, ter zee en op het land, gaven recht op het Croix de Guerre dat dan als vaandeldecoratie aan een vaandel werd gebonden. De militairen die in die eenheid dienstdeden, en hun opvolgers, dragen dan een fourragère.De fourragère werd gesticht in een ministeriële kennisgeving, de "circulaire du 21 avril 1916". Militairen die in een eenheid dienden ten tijde van de eervolle vermelding bleven deze nestel dragen, ook wanneer zij overgeplaatst werden.
Twee of drie eervolle vermeldingen herkende men tot 1940 aan een groene-rode gevlochten fourragère, vier of vijf eervolle vermeldingenHet maximum in de jaren tot 1940 was elf eervolle vermeldingen voor het 3e regiment infanterie van het Vreemdelingenlegioen. leverden een gevlochten geel-groen-rode nestel op. Zes tot acht bracht vlechtwerk in de kleuren rood-groen-rood en negen tot elf vermeldingen herkent men aan de kleuren rood en groen met een witte ring.De twee helften zijn gescheiden, niet gevlochten.
Alleen Franse eenheden dragen deze nestel nog op de schouder maar ze zijn ook door 434 Amerikanen, persoonlijk gedecoreerd met het kruis, gedragen. De adjudanten-generaal van de Verenigde Staten en Frankrijk dragen ook de rood-groene nestels.
Amerikaanse eenheden die het Croix de Guerre ontvingen zijn:
5th US Marine Regiment (tweemaal, beiden met palm) 23rd Infantry Regiment Second Division, U.S. A.E.F.(driemaal, steeds met palm)
Het kruis wordt met een vastgesteld ceremonieel, op tien passen van de Franse vlag, uitgereikt met de woorden "Au nom du ministre de la Défense, nous vous décernons la croix de guerre 1914-1918 pour les motifs suivants..." waarop de overweging voor het toekennen wordt voorgelezen. De decoratie wordt dus niet "in naam van de Franse Republiek" uitgereikt maar uit naam van een minister.Op
Nadat een militair tijdens de Eerste Wereldoorlog eervol was vermeld en deze vermelding in de Franse Staatscourant, de "Journal officiel" was afgedrukt werd een diploma opgemaakt met de wapenfeiten en de personalia. Deze diploma's werden vaak nog voordat de decoratie zelf werd uitgereikt aan de gedecoreerde militairen opgestuurd. Ook de nabestaanden kregen, wanneer de militair sneuvelde of stierf, een diploma. De gedecoreerde steden en regimenten kregen ook diploma's. Er zijn tal van modellen, allen naar de smaak van die tijd met vlaggen en nationale symbolen versierd, bekend. right|150px|Twee diploma's uit de Eerste Wereldoorlog In de Tweede Wereldoorlog en voor latere conflicten werden ook diploma's gedrukt.
De onderscheiding wordt niet postuum verleend, mocht een gedecoreerde militair sneuvelen of sterven voordat het kruis uitgereikt kon worden dan krijgen zijn oudste zoon of dochter, zijn weduwe, vader, moeder, oudste broer of zus, in die precieze volgorde,Wet van 8 april 1915 het kruis uitgereikt.
Wanneer men zich nog voor de uitreiking oneervol gedragen heeft, wordt het kruis niet uitgereikt. Wie zijn Franse nationaliteit verliest of een zware dan wel onterende straf waaronder degradatie krijgt opgelegd, verliest zijn kruis.
Toen de sinds de zomer van 1917 in Frankrijk vechtende Amerikaanse troepen in 1918 een doorbraak aan het Westelijk front forceerden was er nog geen passende Amerikaanse onderscheiding beschikbaar.Het Amerikaanse Distinguished Service Cross en de Silver Star werden op 2 januari 1918 en 9 juli 1918 ingesteld. Velen van hen ontvingen daarom een Croix de Guerre.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog en in de periode tot 18 oktober 1921 werden 2 065 000 Croix' de Guerre verleend. Men kreeg het kruis om een van de volgende redenenLimitatieve opsomming in de wet.:
Franse en geallieerde militairen ontvingen het kruis wanneer zij voor krijgsdaden ("pour fait de guerre") individueel eervol vermeld werden door hun commandant.De wet geeft precies aan welke rang deze commandant moet hebben, het betreft opper- en vlagofficieren. Burgers en militair personeel, eveneens wanneer zij individueel eervol vermeld werden door hun commandant Wanneer het Legioen van Eer of de Medaille Militaire voor een heldendaaden même temps que la Légion d’honneur ou la Médaille Militaire, aux militaires ou aux civils, non cités à l’ordre, dont la décoration aura été accompagnée au Journal officiel, de motifs équivalent à une citation à l’ordre de l’armée pour action d’éclat wordt toegekend. Dan is er immers ook sprake van een, eervolle, vermelding in de Franse Staatscourant. Franse en geallieerde militairen ontvingen het kruis als collectief of als bemanning wanneer eenheid of schip eervol vermeld werd door hun commandant. De martelaar-steden en -dorpen, in het Frans "villes et villages martyrs" geheten, konden vanwege hun verwoesting, plundering of beschieting een Croix de Guerre ontvangen. Een kruis krijgt dan een plaats in het gemeentewapen. 2952 verwoeste steden en dorpen in Frankrijk en België ontvingen het Franse Oorlogskruis. In alle gevallen met de palm op het lint.
Anders dan het parlement in 1915 beoogde is het Croix de Guerre geen ridderorde geworden. Het heeft geen kanselier of "grote raad" zoals de Franse orden en de dragers zijn geen "Chevaliers" of ridders maar enkel "Décoré de la Croix de Guerre 1914-1918".l’instruction générale, du 21 septembre 1955, relative à l’état civil. Frankrijk maakt een scherp onderscheid tussen ridderorden, kruisen, decoraties en medailles. Zo wordt de bijzondere status van het Legioen van Eer onderstreept. Voor de later ingestelde oorlogskruisen geldt op basis van dezelfde bepaling dat men "Décoré de la Croix de Guerre 1939-1945" of "Décoré de la Croix de Guerre des T.O.E." is. Het zonder recht dragen van kruisen, insignes die daarop lijken of het gebruiken van deze titel is strafbaar.Code Pénal, Section IX - De l’usurpation de titres; Article 433-17. L’usage, sans droit, d’un titre attaché à une profession réglementée par l’autorité publique ou d’un diplôme officiel ou d’une qualité dont les conditions d’attribution sont fixées par l’autorité publique est puni d’un an d’emprisonnement et de 15 000 € d’amende.
Over de precieze schrijfwijze van de decoratie is men het nooit eens geworden. De wet van 1915 spreekt van "la Croix de Guerre" maar "Croix de guerre" komt voor. Internationaal is het gebruikelijk om bij decoraties alle zelfstandige naamwoorden in de naam met een hoofdletter te schrijven.
Kenmerken De sterren en palmen op het lint right|125px|Sterren en palmen Op het lint worden sterren en palmen bevestigd om aan te duidden wie de eervolle vermelding heeft opgesteld.
De bronzen ster laat zien dat men door de bevelhebber van zijn regiment is vermeld. De zilveren ster laat zien dat men door de bevelhebber van zijn divisie is vermeld. De verguld zilveren ster laat zien dat men door de bevelhebber van zijn legerkorps is vermeld. De bronzen palm laat zien dat men door de bevelhebber van het leger is vermeld. Vijf bronzen palmen worden maar alleen op het Oorlogskruis 1919 - 1945, vervangen door een zilveren palm.Op Vergulde palmen stammen uit de Tweede Wereldoorlog.Uitgereikt door de Vrije Fransen onder Charles de Gaulle Uit deze regel blijkt dat alleen de hoogste officieren een eervolle vermelding konden laten opnemen in de Staatscourant. Zij moeten ook daadwerkelijk het bevel over een legermacht voeren. De Franse wet spreekt bij de marine over de volgende bevoegdheden:
Een viceadmiraal tevens chef-staf van de marine, de minister van Marine, een viceadmiraal als bevelhebber van een eskader en de minister van Marine als hoofd van het departement voor het daar werkende en niet onder een militaire bevelhebber gestelde personeel kunnen een ondergeschikte eervol vermelden. Als teken daarvan wordt een bronzen palm op het lint vastgehecht. Een schout-bij-nacht, tevens bevelhebber van een eskader en vlagofficieren die aan het hoofd van een militair district, de "préfets maritimes", staan kunnen een van hun ondergeschikten eervol vermelden. Dan komt er een gouden, dat wil zeggen verguld zilveren, ster op het lint. Een schout-bij-nacht, tevens bevelhebber van een zelfstandig opererend eskader kan een dagorder en een zilveren ster bewerken. Een schout-bij-nacht, bevelhebber van een subaltern eskader en een kapitein-ter-zee die het commando op een groot oorlogsschip voert, een vlagofficier aan het hoofd van een strook kustverdediging kan iemand eervol laten vermelden. Dan komt op het lint een zilveren ster. Kapiteins-ter-zee der Eerste Klasse in hun hoedanigheid als bevelhebber van een oorlogsbodem of eenheid buiten het Ministerie van Marine en buiten de "métropole", waarmee Parijs zal zijn bedoeld, kan een eervolle vermelding tekenen die in een bronzen ster resulteert. right|100px|Croix de Guerre met 24 palmen. right|100px|Vier batons Voordrachten voor opname in dagorders worden aan een hogere officier zoals de militair bevelhebber in een kolonie of een binnen de hiërarchie van de strijdkrachten superieure officier voorgelegd. Bij de palmen is dat uiteraard niet mogelijk.