thumb|220px|Gedenktegel 60 jaar supportersvereniging Sparta Rotterdam, 1985(collectie Museum Rotterdam) De Rotterdamse Voetbal en Atletiek Vereniging "Sparta" is een Nederlandse omnisportvereniging, waarvan onder andere de betaaldvoetbalclub Sparta Rotterdam deel uitmaakt.
Sporten voetbal: Sparta Rotterdam; opgericht: 1888 cricket: Sparta Cricket 1888; opgericht: 1888 tennis: van 1921 tot 1944 jeu de boules: Sparta Jeu de Boules; opgericht: 2006 rugby: Sparta Rugby; opgericht: 2006 atletiek: van 1889 tot 1926 honkbal: Sparta; opgericht: 1942 softbal: Sparta; opgericht: dames 1972, heren 1988
De honk- en softbalafdeling zijn in 1997 gefuseerd met Feyenoord. Sindsdien maken ze geen deel meer uit van de R.V. & A.V. Sparta.
Wortels De officiële geschiedenis van de Rotterdamsche Cricket & Football Club Sparta begint op zondagmiddag 1 april 1888. Tussen de ochtenddiensten en de middagdiensten op deze Eerste Paasdag van de Nederlands-hervormde kerk aan de Hoogstraat en de rooms-katholieke kerk aan de voormalige HouttuinDe Houttuin lag tussen de nog bestaande Nieuwe Haven en de Burgemeester van Walsumweg wordt in de tuin van het huis van de eerste penningmeester, een pand gelegen aan het voormalige Oostvestplein,Het Oostvestplein bevond zich ter hoogte van de Goudsewagenstraat op wat tegenwoordig de Goudsesingel heet. Sparta opgericht.
De club werd opgericht door acht leerlingen in de leeftijd van 13 tot 16 jaar. Vijf van hen waren leerlingen van de voormalige H.B.S. aan het Van Alkemadeplein.Op de plek van het voormalige Van Alkemadeplein ligt tegenwoordig de kruising van de Jonker Fransstraat en de Admiraal de Ruyterweg. De resterende drie waren leerlingen van het Erasmiaans Gymnasium aan de Coolvest. De voorloper van de in 1888 niet gedempte Coolsingel. Alle oprichters en de overige eerste leden van Sparta woonden in vier voor-twintigste-eeuwse Rotterdamse wijken, te weten de Stadsdriehoek, Cool, Rubroek en Crooswijk.
De club begon als cricketclub maar nadat de jongens een geschikte bal geschonken kregen, hielden ze zich vanaf juli 1888Artikel van René Schouten op itwm.nl ook bezig met de recentelijk uit Groot-Brittannië overgewaaide voetbalsport.
In het eerste jaar speelden de leden van Sparta in hoofdzaak onderlinge wedstrijden. Deze werden tussen de 35-urige lesweek en de hierbij komende 20-urige werkweek in verschillende samenstelling gespeeld bij de Delftsche Poort,Verklaring van Jan Wolff in het gedenkboekje ter gelegenheid van het behalen van het afdelingskampioenschap in 1925 bij de brouwerij van HeinekenVerklaring van mede-oprichter H.C. Dupont in De Spartaan of op het plein van de Grote of Sint-Laurenskerk.Zie dagrapportages politie Rotterdam jaargang 1888 uit Gemeentearchief Rotterdam
In 1888 bestond de KNVB nog niet. Van een overkoepelende organisatie was geen sprake wat resulteerde in onderlinge uitdagingen die door de clubs naar elkaar verzonden werden. Enkele van deze uitdagingen zijn bewaard gebleven.Schrift bevattende ontvangen brieven en briefkaarten uit de periode 1888-1891 De eerste uitdaging om een voetbalwedstrijd te komen spelen die Sparta ontving is gedateerd op 28 december 1888, ruim 38 weken na de oprichtingsdatum. De wedstrijd gepland voor 30 december 1888 werd niet gespeeld door onbespeelbaarheid van het veld van de tegenstander.
Vanaf april 1889 vonden de wedstrijden en de oefeningen plaats op een officieel door de wethouder aangewezen terrein ten westen van De Heuvel in Rotterdam-West.Op de plek van De Heuvel bevindt zich tegenwoordig de ingang van de Maastunnel. In deze periode kreeg Sparta ook het eerste clublokaal, op de Delfshavensedijk, ter beschikking.
Anno 2008 is de vereniging op elf amateurclubs na de oudste voetbalvereniging van Nederland.
Oprichters De oprichters van Sparta J.H.M. Claus H.F.B. Cokart H.C. Dupont C.W. van den Ende J. Harteveld Hoos A.Th. La Verge B. Visser J.F. de Vogel
R.C. & F.C. De in de oprichtingsakte genoemde naam Rotterdamsche Cricketclub “Sparta” geeft aan dat de vereniging naast het voetbal vanaf het begin een zomersport beoefend heeft.
Men speelde zoals uit de naam blijkt eerder cricket dan voetbal. Toen de vereniging in juli 1888 een voetbal kreeg geschonken, werd de naam van de vereniging direct veranderd in de Rotterdamsche Cricket & Football Club “Sparta”.
Sparta richtte in 1894 de Rotterdamse Voetbalbond op. Sparta wilde in navolging van eerdere ontwikkelingen in Engeland in 1896 beginnen met het aanbieden van de voetbalsport aan dames. Een ontwikkeling die in slechte aarde viel bij het toenmalige bestuur van de bond. Zij verboden de georganiseerde wedstrijd tegen de English Ladies Footballclub.
R.V. & A.V. De afdelingen voetbal voor senioren, junioren en veteranen zijn vanaf de statutaire naamswijziging op 16 januari 1897 samen met de afdeling Atletiek en de afdeling Cricket onderdeel geweest van de opvolgende rechtspersoon Rotterdamsche Voetbal & Atletiek Vereniging “Sparta”.
Atletiek heeft de vereniging, met een pauze van enkele jaren, beoefend vanaf 1889 tot 1926. Sinds 1972 kent de vereniging een afdeling zaalvoetbal. De afdeling betaald voetbal splitst zich onder de naam Stichting Sparta Rotterdam af op de ledenvergadering van 14 juni 1976.
Sporten uit de latere tijd De tennissport is door Spartanen beoefend vanaf het jaar 1921. Sparta is in 1942 begonnen met het spelen van honkbal, gevolgd door de zustersport softbal voor dames in 1972 en het softbal voor heren in 1988.
In 2006 zijn onder de namen “Sparta Cricket 1888”, “Sparta Rugby” en “Sparta Jeu de Boules” drie aparte rechtspersonen opgericht voor de momenteel op het sportpark Couwenhoek in Capelle aan den IJssel spelende takken van sport.
In 2008 zal op Nieuw-Terbregge worden begonnen met het bieden van de mogelijkheid tot het spelen van het voetbalspel aan meisjes.
Atletiek Sparta heeft zich vanaf 1889 beziggehouden met de atletieksport. In 1890 doet de vereniging mee aan landelijke atletiekwedstrijden van de Haagsche Cricket Club. Louis Weinthal wint de strijd op de 100 meter en is de beste bij het verspringen.
In 1894 organiseerde de toenmalige speler en voorzitter Jan Stok de eerste internationale atletiekwedstrijden op het Exercitieterrein in Crooswijk. Hierbij vestigde Jan Stok persoonlijk een nieuw Nederlands record in de clubrace.
Korte tijd later organiseert Sparta internationale atletiekwedstrijden ter ere van de opening op 13 augustus van het terrein aan de Binnenweg nabij de Schietbaan. Belgen, Engelsen, Duitsers en Nederlanders betwisten elkaar om de eerste prijs. Jan Stok blinkt weer uit namens Sparta.
Atletiek voor voetballers De overkoepelende N.V.A.B. hield in 1895 op te bestaan. Er werd besloten tot een splitsing. De voetbalsport (N.V.B.) en de atletieksport (N.A.B.) gingen in de verdere toekomst ieder in een aparte bond verder. Hierdoor liep het aantal beoefenaars van beide sporten sterk terug.
Ondanks de scheiding bleef door het toedoen van de heer J. Buskop een band tussen het voetbal en de atletiek bestaan. Hij was vanaf 1900 de voorzitter van de N.A.B., secretaris van Sparta en bestuurslid van de N.V.B. Ondanks de bestuurlijke veranderingen gingen de wedstrijden door.
In 1896 werden Herman de Bij, Willem Reidt en Jan Lorentzen winnaar van het goud, zilver en brons bij wedstrijden in Antwerpen. Het zou niet de laatste keer blijken dat Herman de Bij zich mocht kronen tot regionaal, provinciaal, landelijk en internationaal kampioen.
Atletiekunie De N.A.B. heeft slechts kort bestaan. Zij ging in 1901 op in de door Spartaan Willem Hartmann opgerichte Nederlandsche Atletiek Unie. De N.A.U. hield er strengere regels op na dan de N.A.B. Wie wilde meedoen aan de wedstrijden moest medisch gekeurd worden. Ook diende je een geldige wedstrijdlicentie te hebben.
De aandacht voor de atletieksport loopt door de strenge regels sterk terug. Sparta begint in 1913 onder leiding van Kees van den Ende aan de landelijke opleving van de atletieksport. Met medewerking van kranten en de N.V.B. krijgt hij het voor elkaar. Het blijkt voor de club het begin van zes zeer succesvolle atletiekzomers waarin ruim 100 prijzen zullen worden behaald.
Gouden jaren Een groot deel is behaald door het legendarische estafetteteam bestaande uit Piet Borgh, Tonny van Aken, Piet van den Elburg en Rein van den Heuvel. Atleten die ook individueel veel prijzen wonnen.
Andere namen uit de afdeling atletiek zijn die van Huug de Groot, Frans van der Meulen, Bart Groosjohan, Leen van den Berg, Willem Blonk, Henk Schoonheim, Gijs Maasbommel en Rinus van den Berge. Alle uitslagen werden in deze periode bijgehouden en opgetekend door Kees van den Ende.
Met de komst van Het Kasteel kreeg de atletiek een mooie locatie ter beschikking. De band tussen de N.A.U. en Sparta was in die tijd erg goed. Het bestuurslid Vincent Hendriks deed bijvoorbeeld administratief werk voor de N.A.U.
Nationale kampioenschappen In 1921 organiseerde de N.A.U. samen met de N.V.B. het nationale kampioenschap op Het Kasteel. Sparta, dat in 1917 en 191 landskampioen in de atletiek was geworden, werd tweede achter H.B.S. In 1916 werd Sparta, ondanks een gelijk aantal punten, tweede achter U.D.
Sinds de jaren twintig neemt de atletieksport af. De ouderen beëindigen hun loopbaan en de instroom van jongeren stagneert. Anderen stappen over naar andere clubs. Vanaf 1926 neemt Sparta geen deel meer aan de competitie van de N.A.U. Hierna worden door Sparta en Pro Patria vriendschappelijke atletiekwedstrijden gehouden op Spangen.
Voetbal Zaalvoetbal De Rotterdamse Voetbal & Atletiek Vereniging “Sparta” is sinds 1972 in het bezit van een afdeling Zaalvoetbal. Het zaalvoetbal wordt gespeeld door veteranen. In de loop der jaren zijn de diverse zaalvoetbalelftallen met enige regelmaat kampioen van hun afdeling geworden.
Damesvoetbal In 1896 werden H.V.V. en Sparta door een Londense damesvoetbalclub benaderd voor het spelen van een wedstrijd. Sparta nam de uitnodiging aan en begon met de voorbereiding. Het bondsbestuur was in die tijd echter minder enthousiast over damesvoetbal en de wedstrijd werd verboden.
Ook een proef bij de afdeling Cricket mislukt na korte tijd. Het duurt vervolgens tot in de jaren zeventig voor de dames bij Sparta actief kunnen gaan sporten. Nu Sparta bijna 120 jaar bestaat is het de planning vanaf het seizoen 2008/2009 te beginnen met het aanbieden van het spelen van voetbal aan dames.
Voetbal (AV)
De organisatorische afsplitsing van het betaald voetbal van de moedervereniging leidde per 14 juni 1976 tot het ontstaan van een amateurvereniging. Het voormalige derde elftal ging verder als het eerste elftal van de moedervereniging. Zoals te doen gebruikelijk diende dit nieuwe team, spelend op Nieuw-Vreelust, binnen de regionale afdeling van de K.N.V.B. te beginnen in de vierde klasse.
Veteranen Veteranen kent de vereniging Sparta sinds de ledenvergadering van 1894. Volgens de definitie uit die tijd was ieder lid boven de 23 jaren een veteraan. Bij Sparta behoren enkele van de oprichters in 1894 tot het eerste veteranenelftal. Het duurt nog tot 1900 voor de eerste veteranen een officiële voetbalwedstrijd spelen in Rotterdam. In voorgaande jaren werden de wedstrijden geregeld volgens het bekende Houtje-touwtjessysteem.
De veteranen van Sparta gaan vanaf 1913 spelen onder de naam Sparta Bronbeek. Voordien werd het veteranenelftal binnen de vereniging betiteld als de Sparta Ruïne. Onder de nieuwe naam spelen de veteranen tal van toernooien en wedstrijden. In de latere jaren gaat Sparta jaarlijks deelnemen aan een van de reguliere competities van de regionale bond.
De Landelijke Veteranen Voetbal Competitie Sinds 2005 maakt het veteranenteam van Sparta officieel deel uit van de Landelijke Veteranen Voetbal Competitie. Vanaf ongeveer 1930 spelen in deze ‘wilde’ competitie uitsluitend teams van de oudste verenigingen van het land hun wedstrijden.