Vliermaal (Limburgs: Vlùrmoil) is een deelgemeente van de Belgische stad Hasselt in de provincie Limburg.
Het was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977. Tot en met 31 december 2024 was het een deelgemeente van de gemeente Kortessem. Sinds 1 januari 2025 is het een deelgemeente van Hasselt.
Op het grondgebied van Vliermaal liggen eveneens het kerkdorp Zammelen en de gehuchten Eggertingen, Grimmertingen en Hullertingen. Tot 1865 behoorde ook Vliermaalroot tot het grondgebied van Vliermaal. Vliermaal is gelegen in Haspengouw.
Etymologie Het achtervoegsel -maal duidt op een plaats van samenkomst voor rechtspraak, terwijl vlier betrekking zou hebben op een vlierstruik waaronder deze samenkomst plaats zou hebben gevonden.
Geschiedenis Reeds in prehistorische tijden was er bewoning in dit gebied.
Dat het grondgebied van Vliermaal een zekere Romeinse activiteit heeft gekend, blijkt uit de aanwezigheid van een aantal Romeinse dakpannen (tegulae) in de kerktoren, en uit opgravingen nabij Zammelen en Hoogveld. De aanwezigheid van Romeinse vondsten valt mede te verklaren uit het feit dat de heerbaan van Tongeren via Hasselt naar Helchteren door dit gebied liep.
In de 10e eeuw was Vliermaal de zetel van een graafschap. Als graven werden genoemd: Werenharous (959-973) en Emmo. Gedurende de 11e eeuw werd Vliermaal een leen van het graafschap Loon.
De eerste schriftelijke vermelding van Vliermaal dateert uit 1297 als 'Fliedermael'.
Het dorp was sinds de 13de eeuw een onderdeel van het graafschap Loon. Er was een schepenbank en een lokale rechtbank in Vliermaal. In 1297 werd er door de graven van Loon een gouwrechtbank gesticht. Men kon hier beroep aantekenen tegen vonnissen uitgesproken door de Hasseltse schepenen. De zeven schepenen van Vliermaal vormden in het gehele graafschap het hof van beroep in alle criminele gedingen.
De benaming "Oppergerecht van Vliermaal" bleef alsnog van kracht toen tussen 1469 en 1796 de zetel verhuisd werd naar Hasselt. Het hof bleef regelmatig nog te Vliermaal vergaderen.
De kerk van Vliermaal was aanvankelijk ondergeschikt aan de parochie van Hoeselt. In 1066 kwam het patronaatsrecht aan het Onze-Lieve-Vrouwekapittel van Hoei.
Verder staat Vliermaal bekend om de ‘Vliermaalse Pruim’, ook wel ‘Oogstpruim’ genoemd. Deze typische lokale pruim, stammend uit de 19e eeuw, is sappig, zoet en heeft een kenmerkend aroma. De vruchten zijn zowel geschikt om vers van de boom te eten als om te verwerken. De boom is bovendien zelfbevruchtend. De lokale verankering van deze pruim blijkt ook uit het feit dat een van de oude Vliermaalse muziekverenigingen, de Koninklijke Fanfare ‘De Pruimelaren’ (1900–1993), naar deze streekvrucht werd vernoemd.
Blazoenering miniatuur|185x185px|Wapen van Vliermaal Het wapen van Vliermaal toont het wapen van het graafschap Loon (dwarsbalken van goud en keel van 10 stukken) getopt met een gouden kroon met vijf fleurons. Deze kroon, die het geheel topt, gaat terug op het zegel van het Oppergerecht van Vliermaal uit 1734.
Het wapen werd op 19 februari 1951 officieel toegekend aan de toenmalige gemeente.
Het wapenschild van Vliermaal wordt in de heraldiek als volgt beschreven: “Van goud, tienmaal doorsneden van keel, het schild gedekt met een kroon met vijf fleurons.”
Omdat Vliermaal bij de gemeentelijke herindeling van 1977 als enige van de vijf fusiegemeenten een wapenschild had, werd besloten dit als basis te nemen voor het nieuwe wapen van de gemeente Kortessem.
Demografische ontwikkeling
Bronnen: NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december 1866: Afsplitsing van Vliermaalroot in 1865
Bezienswaardigheden De classicistische Sint-Agapituskerk met waardevol interieur (ca. 1775) en romaanse toren (11e eeuw). De 19e-eeuwse pastorie van de Sint-Agapitusparochie. Tegen de buitenmuur van de kerk in het kerkhof, een gotisch Christusbeeld (14e eeuw). De 19e-eeuwse dorpsschool en gemeentehuis. In de jaren '90 omgebouwd tot polyvalent buurthuis 'Het Vlierhof'. In het dorp staan verspreid boerenhuizen en hoeves, onder meer de 19e-eeuwse Hoeve Renard. De hoeve omvat onder andere een 18de-eeuws vakwerkschuur en een zeldzame fruitbewaarruimte uit de jaren 1940. Op de grens tussen Vliermaal en Schalkhoven bevindt zich de 18e-19e-eeuwse Koetschoeleswinning in Maaslandse renaissancestijl. Aan de Kersendaelstraat staat een boerderij met in de voorgevel een wapensteen met datum 1671. Het Kasteel Hoogveld dateert uit de 19e eeuw. De Croesmolen, herbouwd in 1688, de moleninrichting werd verwijderd in 1881. In het kerkdorp Zammelen staat de eenbeukige neoromaanse Sint-Amanduskerk van ca. 1865. Het meubilair komt gedeeltelijk uit de vroegere kerk van ca. 13e eeuw.
Voorzieningen In Vliermaal bevindt zich sinds 1992 het rusthuis "Huyse Fliedermael" met RVT-afdeling. De voetbalclub F.C. Vliermaal werd gesticht op 20 juni 1948 onder het stamnummer 4942. Het initiatief van de stichting kwam uit van de heren Coninx, Vandeweyer, Valkeneers, Wauters en Wirix.
Verenigingen
Koninklijke Fanfare 'De Pruimelaren' (1900-1993) Koninklijke Fanfare 'Sint-Cecilia' (1926-1993) Zuid-Limburgs Gregoriaans Koor (1975-2016) Koninklijke Vliermaalse Muziekmaatschappij (1993-2014)
Geboren in Vliermaal Alain Coninx, tv-presentator Pieter Wirix, Belgisch politicus en volksvertegenwoordiger
Nabijgelegen kernen Wintershoven, Zammelen, Schalkhoven, Sint-Huibrechts-Hern, Guigoven
Externe link Onroerend erfgoed
Categorie:Geografie van Hasselt Categorie:Plaats in Limburg (België)