Iain Crichton Smith (Schots-Gaelisch: Iain Mac a' Ghobhainn) (Glasgow, 1 januari 1928 – Taynuilt, 15 oktober 1998) was een Schots dichter en schrijver van romans en korte verhalen.
Levensloop Smith was de zoon van twee Hooglanders en werd geboren in Glasgow. Na de dood van zijn vader verhuisde hij als tweejarige met het gezin naar Pabail Iarach, op het Eye-schiereiland van het Buiten-Hebridische eiland Leòdhas. Hij woonde er op een kleine boerderij en ging naar school in de hoofdstad Steòrnabhagh, waar hij Engels leerde; zijn moedertaal was, zoals bij de meeste mensen uit de streek, Schots-Gaelisch.
Na afronding van zijn middelbare school studeerde hij Engels aan de Universiteit van Aberdeen. Hij studeerde in 1949 af. Destijds bestond in het Verenigd Koninkrijk nog dienstplicht. Smith vervulde die in een speciaal onderwijscorps, waarna hij als leraar aan de slag ging. Van 1952 tot 1977 gaf hij les in achtereenvolgens Clydebank, Dumbarton en Oban; ondertussen publiceerde hij reeds verschillende werken, waaronder Engelse vertalingen van Sorley MacLean (Somhairle MacGille-Eain). Hij huwde met Donalda Logan, en vanaf 1977 werd hij voltijds schrijver. In 1980 werd hij onderscheiden met de benoeming tot officier in de Orde van het Britse Rijk.
Niettegenstaande zijn Gaelische achtergrond schreef Smith meer werken in het Engels dan in het Schots; volgens zijn collega-dichter Edwin Morgan omdat hij wilde bewijzen dat hij, voor wie Engels tenslotte een vreemde taal was, er even goed in kon schrijven als al die andere dichters voor wie het de moedertaal was. Vaak schreef hij evenwel twee equivalente versies van zijn werken, een in het Gaelisch en een in het Engels.
Karakteristiek voor zijn werk is de symbolisering van innerlijke emoties door middel van natuur- en weersbeschrijvingen. Een vaak terugkerende figuur is een oude vrouw, meestal een weduwe; mogelijk op zijn moeder gebaseerd. De psychologische achtergrond getuigt van een afwijzing van elk dogma; Smith had een afkeer van autoriteit, en in het bijzonder van religieuze autoriteit. De geborgen eilandmaatschappij van de Hebriden, met veel sociale controle, wekte zijn weerstand op; hij was atheïst, wat afstak tegen de ietwat conservatieve mentaliteit van de Keltische eilandbewoners, die hij er bijwijlen van verdacht dat ze tegen kunst gekant waren. Verder spreekt uit zijn werk een grote belangstelling voor de Schotse geschiedenis, en wat erin is misgelopen.
Zijn bekendste werk is de roman Consider the Lilies, het verhaal van een verpauperde, diepgelovige oude weduwe die ten tijde van de ontruiming van de Hooglanden uit haar huis gezet dreigt te worden. In een verrassende wending blijkt ze, wanneer niemand haar nog wil helpen, steun te vinden bij een atheïstische rebel die zich hardhandig tegen de onteigeningen verzet. Aan het eind van haar leven krijgt ze spijt dat ze de wereld altijd zomaar aanvaard heeft, en poogt ze alsnog in opstand te komen. In deze roman zitten alle ideeën en opvattingen van Smith op harmonieuze wijze vervat.
Hij overleed op 60-jarige leeftijd in Taynuilt, een dorpje nabij Oban.
Werken 1955 - The Long River 1960 - Burn is Aran 1961 - Culloden and After 1961 - Thistles and Roses 1962 - Deer on the High Hills 1963 - An Dubh is an Gorm 1965 - Old Woman 1965 - Biobuill is Sansan Reice 1965 - The Law and the Grace 1966 - Modern Gaelic Verse 1967 - The Golden Lyric: an Essay on the Poetry of Hugh MacDiarmid 1968 - At Helensburgh 1968 - Consider the Lilies 1969 - Ben Dorain by Duncan Ban MacIntyre 1969 - From Bourgeois Land 1969 - The Last Summer 1970 - Iain am Measg nan Reultan 1970 - Maighstirean is Ministearan 1970 - Selected Poems 1970 - The Black and the Red 1970 - Survival without Error 1971 - My Last Duchess 1971 - Poems to Eimhir (vertaling van gedichten van Sorley MacLean) 1972 - Love Poems and Elegies 1973 - An t-Aghar Ameireaganach 1973 - Rabhndan is Rudan 1974 - Eadar Fealla-dha is Glaschu 1974 - Goodbye Mr Dixon 1974 - Hami Autumn 1975 - The Notebooks of Robinson Crusoe 1975 - The Permanent Island 1976 - An t-Aonaran 1977 - The Hermit and Other Stories 1978 - An End to Autumn 1978 - River, River 1979 - On the Island 1981 - Murdo 1982 - A Field Full of Folk 1982 - Selected Poems 1955-1982 1982 - The Search 1984 - Mr Trill in Hades 1984 - The Exiles 1985 - Selected Poems 1985 - The Tenement 1986 - Towards the Human: Selected Essays 1986 - A Life 1987 - An t-Eilean agus an Caan 1987 - In the Middle of the Wood 1989 - A' Bheinn Oir 1989 - Na Speuclairean Dubha 1989 - The Dream 1990 - Selected Poems 1991 - Turas tro Shaoghal Falamh 1991 - Na Guathan 1992 - An Honourable Death 1992 - Collected Poems 1992 - An Dannsa mu Dhearadh 2006 - Am Miseanaraidh (postuum)
Categorie:Schots dichter Categorie:Schots schrijver