thumb|Marsupilami vlooit een tapir. miniatuur|Marsupilami als muurtekening in de Kiefernstraße in Düsseldorf De Marsupilami (Marsupilamus Fantasii of Marsupilami franquini) is een fictief dier uit de gelijknamige stripreeks en origineel uit de reeks Robbedoes en Kwabbernoot van André Franquin. Daarnaast speelde het personage mee in meerdere animatieseries. Het dier heeft geen eigen naam, hij wordt aangesproken met Marsupilami.
De strips over het personage zijn in meerdere talen vertaald, waaronder Nederlands, Duits, Engels en Spaans.
Geschiedenis De Marsupilami verscheen voor het eerst in 1952 in Robbedoes en de erfgenamen, een verhaal uit de Robbedoes en Kwabbernoot-reeks. Robbedoes en Kwabbernoot vinden het dier tijdens hun reis in Palombië (een fictief land in Zuid-Amerika) en nemen het vervolgens mee naar Europa. Het idee voor de lange, behendige staart van de Marsupilami kwam uit Franquins herinnering. Toen hij eind jaren 40 bij Jijé in Waterloo woonde, namen hij, Morris en Will geregeld de tram tussen Waterloo en Brussel. Daar viel de conducteur hen op: hij had heel wat taken, zoals kaartjes knippen, de deuren bedienen en het vertreksein geven. De kameraden bedachten toen dat een behendige staart hem van pas kon komen, waarna ze de rest van de rit fantaseerden wat de man er nog meer mee zou kunnen doen.
Het personage bleek een succes, en zodoende werd Marsupilami een vast personage binnen de stripreeks. Toen Franquin stopte met Robbedoes en Kwabbernoot, behield hij de auteursrechten op de Marsupilami. In het eerste album van zijn opvolger Fournier, De goudmaker, tekende Franquin het dier nog, maar daarna verdween het uit de reeks. Franquin wilde het dier namelijk zelf nog gebruiken voor een eigen stripreeks. Het dier dook nog op in een aantal gags (waaronder met Roeltje) en illustraties en in de Spirou-bijlage Le Trombone illustré.
In de jaren 80 wilde uitgeverij Dupuis − geïnspireerd door het tekenfilmsucces van De Smurfen − proberen ook andere figuren van hun auteurs in tekenfilmvorm te gieten, met het oog op de Amerikaanse markt. Franquin werd pas ingelicht nadat al besloten was om dit te gaan doen met de Marsupilami. Hoewel hij er zelf maar weinig voor voelde om, net als zijn vriend Peyo, voortdurend waakzaam te moeten zijn over de geest van de personages in zo'n project, stemde hij toe. Hij stelde een team samen, met onder meer Will voor de decors, Marc Wasterlain voor de jungledieren en Didier Conrad voor diverse personages. Yann en Yvan Delporte maakten scenario's, waaronder een eerste versie van het latere stripverhaal Mars, de zwarte. De vrees van Franquin bleek gegrond: om de Amerikanen gunstig te stemmen, moest gesnoeid worden in de eigenheid. Een conflict tussen de Amerikaanse president Ronald Reagan en Nicaragua maakte het moeilijk om blanken als slechten af te schilderen in een Latijns-Amerikaanse omgeving, de Chahuta-indianen zouden beledigend kunnen overkomen en er werd gesuggereerd om de stippen en staart van het dier weg te halen om het vlotter te kunnen animeren. Een pilotaflevering van studio Marvel was volgens Delporte rampzalig. Van dit eerste tekenfilmproject kwam uiteindelijk niets terecht, een opluchting voor Franquin.
In 1987 verscheen uiteindelijk het eerste album van een aparte Marsupilami-reeks, die tot stand kwam na het onderbrengen van de rechten op het dier bij een nieuwe uitgeverij: Marsu Productions. In de reeks staat een Marsupilamigezin centraal: een koppel met drie kindjes. Het gaat volgens het album Sterrenhart om de broer van de Marsupilami uit de Robbedoes en Kwabbernoot-reeks. Franquin werkte mee aan de eerste albums, maar liet het tekenwerk meer en meer over aan tekenaar Batem. Na Franquins dood zette die de reeks voort. Voor de scenario's stonden onder meer Greg, Yann, Dugomier en Stephan Colman in.
In 2016 maakte de Marsupilami een eenmalig wederoptreden in Robbedoes en Kwabbernoot: in album 55, De Marsupilami is woest, van Yoann Chivard (Yoann) en Fabien Vehlmann (met een teaser in album 54). De auteurs wilden het personage aanvankelijk in twee albums laten meespelen, maar eigenaar Marsu Productions hield dat tegen.
Sinds 2021 wordt de reeks uitgegeven onder de naam van uitgeverij Dupuis, dat sinds 2013 eigenaar is van Marsu Productions.
Beschrijving en levenswijze miniatuur|Stripmuur in Brussel De Marsupilami is een zoolganger, een goede meter groot en voorzien van een zeer behendige staart van om en nabij de acht meter. Vrouwtjes (Marsupilamia) hebben een iets kortere staart en lopen op hun tenen. De Marsupilami is heel handig met zijn staart en gebruikt hem dan ook overal voor, om een vijand mee uit te schakelen, om zichzelf voort te bewegen enzovoorts. Het dier kan uitstekend zwemmen. Het leeft van fruit, noten, vlooien en de geduchte piranha's. Het is een eierleggend zoogdier en zijn peervormige eitjes komen terecht in een zeer ingenieus gevlochten nest vol veren.
Marsupilami's komen in verschillende kleuren voor. De bekendste kleurenvariant is geel met zwarte vlekken en volledig geel op de buik, maar ook geheel geel (pasgeboren jongen) of geheel zwart (melanisme) zijn mogelijke kleuren. In dat laatste geval is de grote neus van het dier niet zwart, maar roze.
De naam marsupilami is een porte-manteau van Marsupialia (buideldieren, al is het dier zelf geen buideldier), Pilou Pilou (de Franse naam van Eugene the Jeep uit de strips van Popeye, waar Franquin als kind fan van was), het Franse poil (vacht) en het Franse ami (vriend). "Marsupilami" is zowel de naam van de gehele soort, als van het individuele exemplaar dat centraal staat in de stripreeks.
De lengte, de vorm en de kleur van de Marsupilami zijn wat geïnspireerd op Eugene the Jeep.
De gebruikelijke "roep" van de Marsupilami is Hoeba hoeba, die van de Marsupilamia: Hoebi hoebi en van de kleine Marsupilami's: Bi bi bi. Marsupilami's kunnen ook spreken, maar dan enkel door na te zeggen wat mensen uitspreken. Dit idee kwam van Maurice Rosy. Franquin heeft er niet veel gebruik van gemaakt.
Een kwade Marsupilami kan een grote woede-uitbarsting krijgen waarbij zijn haren rechtop gaan staan en hij blijk geeft van een grootse kracht in staart en armen.
Bij hevige kou krijgen Marsupilami's een wintervacht.
De Marsupilami kent ook een vorm van cultuur. Zo zijn er vaste rituelen na de geboorte en bij het levenseinde van een Marsupilami.
Ondersoorten miniatuur|Stripmuur van Blondie en Blinkie met Marsupilami africanus In het laatste album van Blondie en Blinkie voerde Jijé een parodie van de Marsupilami van Franquin op. Blondie en Blinkie moeten in dit verhaal een Marsupilami kopen voor impresario Romeo Camarones. Omdat Robbedoes zijn Marsupilami niet wil verkopen, reizen Blondie en Blinkie naar Afrika. Daar is een Marsupilami africanus ontdekt. In tegenstelling tot de Marsupilami franquini heeft deze Marsupilami geen staart. Het is een apathisch dier dat enkel aan eten denkt.Dayez, Hugues, Les aventures d'un journal, Spirou, 3824, 27 juli 2011, p. 23
In het dertigste album van de Marsupilami-reeks, Raadselachtig Palombië, introduceerden Batem en scenarist Stéphan Colman andere ondersoorten van de Marsupilami. Ze toonden dat de bekende Marsupilami franquini "neven" heeft, die elk leven in een specifieke habitat in Palombië. De verschillende ondersoorten van Marsupilami:
Marsupilami franquini, of Marsupilami van het regenwoud: de bekende ondersoort, die woont in het regenwoud van Palombië. Marsupilami van de savanne: een ondersoort die woont in het hoge gras van de savanne van Palombië. Deze ondersoort is schuwer dan zijn bekende neef en voelt zich onwennig buiten de beschutting van het hoge gras. Hij is niet gevlekt maar gestreept. Zoals een kameleon kan hij zijn kleur aanpassen aan zijn omgeving (al werkt dit systeem niet even goed bij alle individuen). Zijn roep luidt Hoefti hoef. Marsupilami van het hooggebergte: een ondersoort die hoog in de bergen van Palombië woont, in de eeuwige sneeuw. Hij heeft een dikke, bijna witte vacht waardoor hij dikker lijkt dan hij in werkelijkheid is. Zijn jongen kan hij verbergen in deze dikke vacht. Zijn roep luidt Hoepsi hoep. Aquatische Marsupilami: een ondersoort die enkel leeft in het meer Harum-Bayac op 4345 meter hoogte. Deze ondersoort lijkt fysiek erg op de Marsupilami franquini. Verschilpunten zijn de zwemvliezen tussen de vingers en tenen. Onder water is deze ondersoort fluorescerend. Deze eigenschap helpt bij het vangen van vissen in het duistere meer. Zijn roep luidt Hoebla bloe. Ondergrondse Marsupilami: een ondersoort die ondergronds leeft, in de rotswoestijn op de grens tussen Palombië en buurland Guarachi. Hij graaft ondergrondse gangen door zijn staart te gebruiken als drilboor. Deze ondersoort heeft een vaalbruine kleur en het uiteinde van zijn staart vertoont een geknobbelde verdikking. Zijn roep luidt Hoepa hoepate.
Spin-off: Marsu Kids Tussen 2011 en 2013 liep er een spin-off van de Marsupilami: Marsu Kids. Deze stripreeks werd getekend door Didier Conrad en geschreven door Conrad en zijn vrouw Sophie Commenge (Wilbur). In de reeks spelen kleine Marsupilami's de hoofdrol, maar het zijn andere dan in de gewone stripreeks. Na de overname van uitgeverij Marsu Productions door Dupuis werd besloten de reeks niet voort te zetten.
Strips Robbedoes en Kwabbernoot-albums Robbedoes en de erfgenamen (debuutalbum) De roof van de Marsupilami De dictator en de padde(n)stoel Pas op, Kwabbernoot! (alleen in een kort verhaal aan het eind van het album) Het schuilhol van het zeemonster Het masker der stilte De gorilla heeft het gedaan Het nest van de Marsupilami's De bezoeker uit de oertijd De gevangene van Boeddha "Z" van Zwendel De schaduw van "Z" Robbedoes en de bobbelmannen QRN op Bretzelburg Hommeles in Rommelgem De goudmaker Tembo Taboe (en nog andere fratsen van de Marsupilami) Een piccolo in Sniper Alley (alleen op 1 plaatje aan het einde van het verhaal) De Marsupilami is woest
Marsupilami-albums Vang 'ns een Marsupilami! De staart van de Marsupilami De bamboe-baby Mars, de zwarte Stuifmeel op de Monte Urticando Baby Prinz Fordlandia Het goud van Boavista De tempel van Boavista De vlinderjagers Herrie in Palombië Hoeba Banana® Gesjoemel in Jollywood Het jaguardefilé Het Godenkind Wat is dit voor 'n circus? Een nummer apart De orchidee van de Chahuta's Robinson Academy Witte magie Viva Palombia! Red monster Chiquito Paradiso Een groene val Operatie Attila Op het spoor van de Marsupilami Santa Calamidad Sterrenhart Biba Kieldemoahl Raadselachtig Palombië Meneer Xin Yùn Bienvenido a Bingo Supermarsu Marsu Club De laatste jacht
Houba gags In 2022 verscheen in het Frans het album Houba gags, met daarin alle gags op één strook die in het begin van de jaren 2000 in een Zwitsers blad te lezen waren. De bundel verscheen ter ere van de 70ste verjaardag van het dier en bevat deze gags voor het eerst in kleur. In 2017 verscheen dezelfde inhoud in een luxe-editie met extra's bij uitgever Black & White onder de titel Marsustrips. De oplage ervan beperkte zich tot 250 exemplaren.
Marsupilami – kortverhalen In 2020 verscheen één bundeling van kortverhalen van gastauteurs. In 2017 en 2018 verschenen daarvan in het Frans twee albums, de Nederlandse versie is hiervan een compilatie.
Het beest In 2020 verscheen het eerste deel van een gepland tweeluik over de Marsupilami door Frank Pé en Zidrou, getiteld Het beest. In 2023 verscheen het slot.
Marsupilami door Flix In 2022 verscheen het one-shot Marsupilami door Flix, een verhaal door de Duitse tekenaar Flix dat zich afspeelt in het Berlijn van 1931.
El Diablo In 2025 verscheen het one-shot El Diablo door Lewis Trondheim (scenario) en Alexis Nesme (tekeningen). Het speelt zich af ten tijde van de conquistadores met een Marsupilami die los staat van de oorspronkelijke verhalen.Stripmunk 16, Standaard Uitgeverij, 2025, p. 20. (archiefversie)
Bewerkingen Animatieseries