thumb|Het Autonomiemonument in Willemstad, onthuld voor de verwerving van autonomie vanwege het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden De Nederlandse Antillen (Papiaments: Antias Hulandes, Engels: Netherlands Antilles) was van 1954 tot 2010 een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Het bestond uit de zes (na 1986, vijf) eilanden in de Caraïbische Zee die geografisch tot twee eilandengroepen van de Kleine Antillen behoren. Voorheen heette dit gebiedsdeel de Rijksorganisatie Curaçao en Onderhorigheden.
De drie eilanden Aruba, Bonaire en Curaçao kwamen in Nederlands bezit toen de West-Indische Compagnie (WIC) deze in 1634 veroverde op de Spanjaarden. Tot 1954 werden ze bestuurd als koloniën. Op 15 december 1954 kwam het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden tot stand, ondertekend door Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen. Vanaf die datum vormden de Nederlandse Antillen een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. In 1986 scheidde Aruba zich af van de Nederlandse Antillen en is sindsdien een afzonderlijk land binnen het Koninkrijk (status aparte). In 2010 volgden Curaçao en Sint Maarten dezelfde rechtstatelijke weg. De eilanden Saba, Sint Eustatius en Bonaire (ook bekend als de BES-eilanden) werden juridisch omgevormd tot drie afzonderlijke openbare lichamen en als zodanig opgenomen in Nederland als Caribisch Nederland. De Nederlandse Antillen bestaan daardoor niet langer als staatkundige eenheid. De zes eilanden worden sindsdien binnen het staatsgebied aangeduid als het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden.
De totale landoppervlakte van de Nederlandse Antillen was 980 km². Van 1986 tot 2010, toen Aruba er niet meer bij gerekend werd, bedroeg de oppervlakte . De hoofdstad was Willemstad op het eiland Curaçao, verreweg de grootste stad van de Nederlandse Antillen.
Geschiedenis
De eilanden werden aan het eind van de 15e eeuw door Alonso de Ojeda ontdekt en in 1634 door de West-Indische Compagnie op de Spanjaarden veroverd. In de loop der tijden waren de eilanden enige malen in handen van andere Europese mogendheden en kenden ze – in wisselende samenstellingen – verschillende bestuursvormen. Aan deze koloniale status kwam een eind toen op 15 december 1954 na acht jaar onderhandelen het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden door Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen werd ondertekend. Op 25 november 1975 werd Suriname een onafhankelijke staat en sindsdien bestond het Koninkrijk der Nederlanden uit Nederland en de Nederlandse Antillen.
Per 1 januari 1986 verwierf Aruba een status aparte. Dit hield in dat Aruba de status van Land binnen het Koninkrijk verkreeg. De Nederlandse Antillen bestonden vanaf die datum uit nog slechts vijf eilanden. Tegelijk werd afgesproken dat Aruba op 1 januari 1996 onafhankelijk zou worden, maar in 1994 werd op verzoek van Aruba het vooruitzicht op onafhankelijkheid voor Aruba geschrapt.
Op 2 november 2006 werd tussen Nederland, Curaçao en Sint Maarten een akkoord gesloten, op grond waarvan deze twee eilanden een status aparte binnen het Koninkrijk zouden krijgen, vergelijkbaar met die van Aruba. Eerder waren al afspraken gemaakt waarbij Saba, Sint Eustatius en Bonaire de status van openbaar lichaam zouden krijgen, vergelijkbaar met die van een Nederlandse gemeente. Nederlandse wetgeving zal daar onder voorwaarden in de plaats komen van de Antilliaanse. De inwoners mogen voortaan stemmen voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Curaçao en Sint Maarten behouden hun eigen wetgeving. Er komt een Gemeenschappelijk Hof van Justitie voor Nederland, Curaçao en Sint Maarten. Nederland nam de schulden van de Antillen (4 miljard Antilliaanse guldens) over. In ruil daarvoor mochten de eilanden geen leningen meer afsluiten. De Nederlandse Antillen zouden als land binnen het Koninkrijk op 15 december 2008 worden ontbonden. Dat is echter niet gelukt. Minister Sarah Wescot-Williams van Sint Maarten wilde graag dat de volgende einddatum begin 2010 zou vallen, maar Nederland stemde daar niet mee in.Overgangsakkoord – Afspraken over de inwerkingtreding van de nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden Op 1 september 2009 maakte Saba bekend per direct uit de Nederlandse Antillen te willen stappen omdat het niet langer wilde wachten op de ontwikkelingen omtrent de opheffing van de Nederlandse Antillen.NRC Handelsblad (1 september 2009): "Saba wil meteen uit Antillen stappen" Volgens toenmalig staatssecretaris Ank Bijleveld van Koninkrijksrelaties was het voor Saba echter juridisch niet mogelijk om op dat moment uit de Antillen te stappen.
Tijdens het politiek overleg dat 30 september 2009 op Curaçao werd gevoerd tussen staatssecretaris Ank Bijleveld van Koninkrijksrelaties en de verantwoordelijke politici van de Nederlandse Antillen en de afzonderlijke eilanden, werd besloten dat de Nederlandse Antillen als land op 10 oktober 2010 zouden worden opgeheven.Jean Mentens, 'Antillen opgeheven op 10-10-10, de Volkskrant 1 oktober 2009 Curaçao en Sint Maarten zijn vanaf die datum zelfstandige landen binnen het Koninkrijk; Bonaire, Sint-Eustatius en Saba zijn bijzondere Nederlandse gemeenten geworden. Dit wil zeggen onderdeel van Nederland maar eigen regels en uitzonderingen, omdat ze in het Caribisch gebied liggen en andere omstandigheden hebben. Ze gebruiken bijvoorbeeld de Amerikaanse dollar in plaats van de euro, en Nederlandse wetten gelden er, maar soms aangepast aan de lokale situatie. Ze worden ook wel de Caribische openbare lichamen genoemd.Jean Mentens, 'Antillen opgeheven op 10-10-10, NOS 1 oktober 2009 Op 10 oktober 2010 (lokale tijd) werden de Nederlandse Antillen als land opgeheven.
Indeling Vlag Naam Hoofdstad Coördinaten Oppervlakte in km² Bevolking Huidige status Huidige munteenheidOfficiële talen1986-2010 40px Curaçao Willemstad 444 km²152.369 (2021) Autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden Antilliaanse gulden Nederlands en Papiaments 40px Bonaire Kralendijk 288 km²20.104 (1 jan 2019) Bijzondere gemeente van Nederland Amerikaanse dollar 40px Sint Maarten Philipsburg 34 km²42.846 (2021) Autonoom land binnen het Koninkrijk der Nederlanden Antilliaanse gulden Nederlands en Engels 40px Sint Eustatius Oranjestad 21 km²3.138 (1 jan 2019) Bijzondere gemeente van Nederland Amerikaanse dollar 40px Saba The Bottom 13 km²1.933 (1 jan 2020) 40px Nederlandse Antillen Willemstad 800 km²205 619 OpgehevenAntilliaanse guldenNederlands, Papiaments en Engels1954-198640pxArubaOranjestad180 km²106.537 (2021)Autonoom land binnen het Koninkrijk der NederlandenArubaanse florinNederlands en Papiamentskaderloos|40x40pxNederlandse AntillenWillemstad980 km²308 684OpgehevenAntilliaanse guldenNederlands, Papiaments en Engels
Geografie miniatuur|Kaart van alle onderdelen van het Koninkrijk der Nederlanden. Nederland en de Antillen zijn op dezelfde schaal. De Nederlandse Antillen omvatten zes eilandgebieden:
De Benedenwindse Eilanden of ABC-eilanden (van west naar oost ACB), voor de kust van Venezuela (Zuid-Amerika) Aruba Bonaire Curaçao De Bovenwindse Eilanden of SSS-eilanden, ten oosten van Puerto Rico Saba Sint Eustatius Sint Maarten
Het eilandgebied Sint Maarten omvat alleen het zuidelijke deel van het gelijknamige eiland Sint Maarten. Het noordelijke deel behoort tot Frankrijk (eerder tot het Franse overzeese departement Guadeloupe waar het in 2007 uit stapte).
Tot de Nederlandse Antillen behoren ook enkele kleinere eilanden: Klein Bonaire (eilandgebied Bonaire) Klein Curaçao (eilandgebied Curaçao) Green Island (eilandgebied Saba). Guana Key, Hen & Chickens, Cow & Calff, en Molly Beday (eilandgebied Sint Maarten)
Bevolking thumb|300px|Bevolking van de Nederlandse Antillen in duizenden, 1961–2003.
Bij de volkstelling in 2001 hadden de Nederlandse Antillen (zonder Aruba) 227.049 inwoners met een bevolkingsdichtheid van 283,8/km². De hoofdstad en grootste stad, Willemstad, had 140.000 inwoners.
De leeftijdsopbouw was: 0-14 jaar 23,9% 15-65 jaar 67,3% 66 jaar en ouder 8,7%
De levensverwachting was: Totale bevolking 76,03 jaar Mannen 73,76 jaar Vrouwen 78,41 jaar
De Nederlandse Antillen had een bevolkingsgroei van 0,79%.
Demografie Curaçao is het grootste en bevolkingsrijkste eiland van de Nederlandse Antillen. Bonaire is het op een na grootste en dunstbevolkte eiland. Kenmerkend voor Sint Maarten is het hoge aantal buitenlanders (inwoners met een andere dan de Nederlandse nationaliteit): 49% van de bevolking komt van elders. Op alle eilanden werken veel arbeiders uit de regio: op de Bovenwindse eilanden zijn ze veelal afkomstig uit Haïti, de Dominicaanse Republiek en Puerto Rico, op de Benedenwindse eilanden komen ze vooral uit Venezuela en Colombia. + Algemene statistieken per eilandCBS Nederlandse Antillen, 2004GebiedOppervlakteInwonertalBev.dichtheidAruba180103.065573Bonaire28818.90566Curaçao444133.644301Saba131.424110Sint Eustatius212.498119Sint Maarten3433.119974 Totaal 980283.935290
Talen De officiële talen van de Nederlandse Antillen zijn sinds 2007 Nederlands, Engels en Papiaments.Universiteit Leiden leidenuniv.nl Papiaments is de volkstaal op de Benedenwindse eilanden. Het is een creooltaal gebaseerd op Portugees en Spaans, Papiamentu origins. met veel Nederlandse en ook Engelse, Franse, Afrikaanse en Arawak invloeden. Op de Bovenwindse eilanden is Engels de volkstaal. De scholen waren altijd Nederlandstalig, maar in de jaren 2000 werd besloten op de basisscholen het Papiaments en Engels als onderwijstaal in te voeren. De middelbare scholen bleven Nederlandstalig, omdat men gebruik maakte van hetzelfde Centraal Schriftelijk Eindexamen als in Nederland en omdat veel scholieren na afronding van de middelbare school hoger onderwijs in Nederland gingen volgen. Sinds het schooljaar 2008/2009 is op Curaçao ook in de basisscholen Nederlands weer de onderwijstaal.
De literatuur van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden is voornamelijk geschreven in het Nederlands en Papiaments, voor een klein deel ook in het Engels en Spaans.
+ Meest gesproken thuistaal in procenten van de bevolkingVolkstelling 2001 Gebied Papiaments Engels Nederlands Spaans AndersAruba69,48,16,113,23Bonaire7539122Curaçao813862Saba188254Sint Eustatius283466Sint Maarten26841313 Gemiddeld 6516765
De alfabetiseringsgraad (definitie: leeftijd 15 jaar en ouder die kan lezen en schrijven) was: Totale bevolking: 96,7% Mannen: 96,7% Vrouwen: 96,8%
Religie De Nederlandse Antillen zijn in overgrote meerderheid rooms-katholiek (72%). Daarnaast zijn er op de Bovenwindse eilanden grote protestantse gemeenschappen (3,1%), (pinkstergemeenten (4,9%), methodisten (2,9%), baptisten, zevendedagsadventisten (3,1%), Jehova's getuigen (1,7%) en anglicanen). Op Curaçao en Sint Maarten bestaat daarnaast van oudsher een aanzienlijke joodse gemeenschap (1,3 %). Ook bestaat er op Curaçao en Sint Maarten een moslimgemeenschap.
Emigratie naar Nederland
Staatsinrichting
Op de Nederlandse Antillen was sprake van twee bestuurslagen, de Landsregering en de (vijf) eilandsbesturen. De regering van de Antillen zetelde in Willemstad op Curaçao.
Gouverneur De gouverneur had een dubbele functie: hij was zowel hoofd van de regering als vertegenwoordiger van het Koningshuis in de Koninkrijksgebieden. Hij was niet verantwoordelijk voor de beslissingen en daden van de regering.
De gouverneur waakte over het algemeen belang van het Koninkrijk en zag erop toe dat door wetgevings- en bestuursorganen in de Nederlandse Antillen geen beslissingen werden genomen die de eenheid van het Koninkrijk konden schaden of die in strijd waren met de bepalingen van het Koninkrijksstatuut of met een internationale regeling. De uitvoerende macht berustte bij de gouverneur in samenwerking met de Raad van Ministers.