Het os tibiale externum (ook os naviculare accessorium of os naviculare secundarium) is een accessoir voetwortelbeentje dat vaak als extra ossificatiepunt ontstaat gedurende de embryonale ontwikkeling.
Ligging en anatomische relatie Os tibiale externum (met "externum" hier in de betekenis van mediaal gelegen) is de term die gebruikt wordt voor botjes bij de tuberositas van het os naviculare, dicht bij de pees van de musculus tibialis posterior.R. O'Rahilly. A survey of carpal and tarsal anomalies. J Bone Joint Surg Am. 1953; 35: 626-642 Het botje werd voor het eerst beschreven in 1605 door Bauhin.E.S. Geist. Supernumerary bones of the foot - a röntgen study of the feet of one hundred normal individuals. Am J Orthop Surg. 1914; 12: 403-414 Ondanks de overeenkomstige ligging, is het niet gelijk aan het os sesamoideum tibialis posterioris.F.W. Jones. Structure and function as seen in the foot. 2e oplage, Baillière, Tindall & Cox, Londen, 1949 Het is meestal achter de tuberositas van het os naviculare gepositioneerd, soms mediaal ervan. Tot dusverre zijn drie verschillende types van het os tibiale externum beschreven.J.M. Mellado et al. Accessory ossicles and sesamoid bones of the ankle and foot: imaging findings, clinical significance and differential diagnosis. Eur Radiol. 2003; 13: L164-L177 Type I is een waar sesambeentje, type II oogt als een niet-gefuseerd ossificatiepunt. Als het met het os naviculare gefuseerd is, wordt het os naviculare cornutum of scaphoïde débordant genoemd; dit is een os naviculare accessorium type III.
Prevalentie thumb|left|Os tibiale externum Het os tibiale externum is met een voorkomen van 4-21% het meest frequent voorkomende extra voetwortelbeentje, alhoewel die status ook vaak aan het os sesamoideum peronaeum of het os trigonum gegeven wordt. In een radiologische studie onder 3460 individuen bleken 733 van hen een os tibiale externum te hebben, wat een prevalentie van 21,3% geeft. Het botje kwam in deze studie iets vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.T. Tsuruta et al. [Radiological study of the accessory skeletal elements in the foot and ankle] (vertaald vanuit het Japans). Nippon Seikeigeka Gakkai Zasshi. 1981; 55: 357-370 Het os naviculare accessorium type II is met een prevalentie van 2-12% het meest voorkomende subtype van het os tibiale externum.
Klinische relevantie Op röntgenfoto's wordt een os tibiale externum als incidentele bevinding soms onterecht aangemerkt als afwijkend, losliggend botdeel of als fractuur.T.E. Keats, M.W. Anderson. Atlas of normal roentgen variants that may simulate disease. 7th edition, Mosby Inc., 2001, Met name verwarring met een avulsiefractuur van de tuberositas van het os naviculare treedt geregeld op. Een os tibiale externum is meestal groter en heeft een gladder botoppervlak dan een ware avulsiefractuur. Een groot os tibiale externum wordt soms verward met een os sustentaculum tali. Een os tibiale externum bipartitum is een zeldzame vorm van een os tibiale externum dat uit twee delen bestaat.
Het os tibiale externum geeft geregeld pijnklachten,P.C. Swenson, D. Wilner. Unfused ossification centers associated with pain in the adult. Am J Roentgenol. 1949; 61: 341-353J.P. Lawson et al. The painful accessory navicular. Skeletal Radiol. 1984; 12: 250-262 wat waarschijnlijk veroorzaakt wordt door osteonecrose van het botje en wat vaker voorkomt bij vrouwen. Degeneratie van het botje en omliggend kraakbeen- en steunweefsel kan zich presenteren als een scheur in de pees van de musculus tibialis posterior.Y.J. Chen et al. Degeneration of the accessory navicular synchondrosis presenting as rupture of the posterior tibial tendon. J Bone Joint Surg Am. 1997; 79: 1791-1798 Disfunctie van deze pees blijkt geassocieerd met een hogere prevalentie van een os tibiale externum dan in de algemene populatie.M.E. Schweitzer, D. Karasick. MR imaging of disorders of the posterior tibialis tendon. Am J Roentgenol. 2000; 175: 627-635
Het os tibiale externum wordt ook gezien als oorzaak van platvoeten.E. Sella, J. Lawson. Biomechanics of the accessory navicular synchondrosis. Foot Ankle 1987; 8: 156-163
Volgens sommige artsen behoeft de meerderheid van de symptomatische gevallen van een os tibiale externum chirurgische verwijdering.D. Grogan et al. The painful accessory navicular: a clinical and histopathological study. Foot Ankle 1989; 10: 164-169
Categorie:Been