thumb|Teunisbloem met honingbij thumbtime=65|thumb|Openen van de grote teunisbloem
Teunisbloem (Oenothera) is een geslacht van zo'n 160 soorten eenjarige, tweejarige en vaste planten uit de teunisbloemfamilie (Onagraceae). De soorten komen van nature voor in Zuid- en Noord-Amerika, maar zijn ondertussen ingevoerd en ingeburgerd in veel landen daarbuiten.
De Nederlandse naam teunisbloem is afgeleid van Sint Antonius van Padua, omdat de plant bloeit vanaf diens naamdag (13 juni).
Kenmerken Soorten uit dit geslacht hebben bloemen met vier kroonbladen. De bloemkleur is veelal geel maar ook soorten met witte, roze of rode bloemen komen voor. De bloemen staan rechtop of schuin omhoog. De bloemen bezitten een kelkbuis.
De planten bloeien van eind juni tot midden november. De zaden van de meeste soorten rijpen van augustus tot oktober. De zaaddoos bevat circa tweehonderd zaadjes waaruit een olie kan worden gewonnen.
Het geslacht is verwant aan de wilgenroosjes. Veel soorten zijn nachtbloeiers en hebben de gewoonte de bloemen 's avonds in de schemering te openen. De knoppen ontvouwen zich in enkele minuten tot bloemen. De volgende dag verwelken ze, maar 's avonds gaan weer nieuwe bloemen open, zo wekenlang. Ze worden door nachtactieve insecten bestoven.
Voorkomen Het oorspronkelijke verspreidingsgebied ligt in Zuid-, Midden- en Noord-Amerika. Van de in Europa ingevoerde soorten loopt de noordgrens van het verspreidingsgebied tot in Finland.
In de natuur zijn het vaak de eerste planten die nieuwe grond koloniseren. Ze worden dan ook vaak op ruderale gronden, zandgronden, wegbermen, duinen, kapvlakten en dergelijke gevonden.
Tuin Zaden kunnen van het late voorjaar tot de vroege zomer in de volle grond worden gezaaid. De plant is meestal met karige grond tevreden. Op voedselrijke grond wordt ze gemakkelijk weggeconcurreerd door andere soorten. Wieden van andere soorten is dan gewenst.
Hoewel drie soorten in het wild voorkomen, worden deze ook vaak in tuinen aangeplant. Hiernaast worden diverse cultivars gekweekt. Vooral de soorten Oenothera fruticosa, Oenothera macrocarpa en Oenothera speciosa staan aan de basis van veel cultivars.
Hiernaast is een aantal hybriden geselecteerd: Oenothera 'African Sun' Oenothera 'Apricot Delight' Oenothera 'Cold Crick' Oenothera 'Lemon Sunset' Oenothera 'Longest Day'
Geschiedenis Men neemt aan dat het geslacht 70.000 jaar geleden in Mexico en Midden-Amerika is ontstaan. Gedurende het Pleistoceen werd Noord-Amerika afwisselend bedekt met ijs in vier ijstijden, met daartussenin warme perioden. Gedurende elke warme periode werd Noord-Amerika weer bedekt met planten vanuit Midden-Amerika, waarbij de naar het noorden oprukkende planten zich mengden met restanten van voor de ijstijd. Dit leidde tot een grote genetische variatie.
De eerste planten arriveerden vanuit Virginia in 1614 in Padua bij de Orto botanico di Padova. Ze werden door de Engelse botanicus John Goodyer in 1621 beschreven. Ze zijn nu in een groot deel van Europa aanwezig.
Het geslacht werd oorspronkelijk Onagra genoemd. Onagra betekent voedsel van onager en werd het eerst gebruikt in een Engelse publicatie van Philip Miller in 1754 (Gardeners Dictionary: Abridged).
Soorten In Europa komen vier soorten en één hybride voor, die ook alle in België en/of Nederland voorkomen: Grote teunisbloem (Oenothera glazioviana, synoniem: Oenothera erythrosepala) – sinds de 19e eeuw Atlas van de Flora van België pag 623; Nationale Plantentuin van België 2006 Kleine teunisbloem (Oenothera parviflora) – sinds de 18e eeuw. In recentere publicaties staat dat het in de Benelux gaat om Oenothera deflexa (de zandteunisbloem) Atlas van de Flora van België pag 622; Nationale Plantentuin van België 2006 Zandteunisbloem (Oenothera deflexa) Middelste teunisbloem (Oenothera biennis) – sinds de 17e eeuw Duinteunisbloem (Oenothera oakesiana) Gestreepte teunisbloem (Oenothera ×fallax) Heukels' Flora noemt daarnaast nog de bleke teunisbloem (Oenothera oehikersii), Oenothera villosa en Oenothera depressa.
Plant Afmeting kroonblad Kleur kelkbladeren Stand kelkbladeren Lengte:breedte bladerenGrote teunisbloem3,5–6 cmBij knoppen buitenkant roodachtigToppen van de kelkbladen in de knop samengedrukt3–4:1Middelste teunisbloem2,5–3 cmGroenToppen van de kelkbladen in de knop samengedrukt3–4:1Kleine teunisbloem9–16 mmToppen van de kelkbladen in de knop uiteenwijkend5:1Duinteunisbloem8–16 mmZandteunisbloem8–12 mm
Externe links Krzysztof Rostański & Filip Verloove (2015). The genus Oenothera (Onagraceae) in Belgium. Dumortiera 106: 12–42