WikiLeaks is een internationale non-profitorganisatie die nieuwslekken en geclassificeerde media van anonieme bronnen publiceert. De website, in 2006 in IJsland gestart door de organisatie Sunshine Press, beweerde in 2015 in de eerste 10 jaar 10 miljoen documenten online te hebben gepubliceerd. Julian Assange, een Australische internetactivist, wordt over het algemeen beschreven als de oprichter en directeur. Sinds september 2018 is Kristinn Hrafnsson de hoofdredacteur.
Werkwijze en woordvoerders WikiLeaks garandeert dat wie documenten op de website plaatst niet traceerbaar is. Het Amerikaanse bedrijf Dynadot treedt op als host. In november 2007 telde de site meer dan 1,2 miljoen documenten.16 november 2007, destijds te lezen op de hoofdpagina van WikiLeaks. Op de vraag wie er achter WikiLeaks zit, antwoordt de website:'WikiLeaks is een project van The Sunshine Press. Sunshine slaat vermoedelijk op Queensland in Australië dat The Sunshine State wordt genoemd. - ABOUT QUEENSLAND, bezocht op 27 juli 2010. De WikiLeaks-woordvoerder en journalist Julian Assange is in Queensland geboren. Samen met het IJslandse parlementslid Birgitta Jónsdóttir treedt hij op als woordvoerder voor WikiLeaks. Beiden waren op 21 juni 2010 sprekers op de hoorzitting van het Europees Parlement in Brussel over (zelf)censuur en de vrijheid van meningsuiting in Europa.nu.nl - Oprichter Wikileaks vreest niet voor leven, 21 juni 2010; - HEARING: (SELF) CENSORSHIP NEW CHALLENGES FOR FREEDOM OF EXPRESSION IN EUROPE, 21 juni 2010. De Duitser Daniel Schmitt (pseudoniem van Daniel Domscheit-Berg) trad ook met enige regelmaat op namens WikiLeaks. Schmitt die in het voormalige Oost-Berlijn woont, was vanaf het begin bij WikiLeaks betrokken en kreeg naar eigen zeggen voor zijn fulltimebaan geen salaris, net zomin als Assange en de andere medewerkers. In september 2010 vertrok hij bij WikiLeaks en in januari 2011 startte hij een soortgelijk project, OpenLeaks.
Financiën en technologie Op 24 december 2010 werd bekend dat de in Duitsland gevestigde Wau Holland Foundation (gelieerd aan de Chaos Computer Club) als financiële sponsor van WikiLeaks in dat jaar ruim 990.000 euro aan donaties had ontvangen ten gunste van WikiLeaks. Wikileaks.org maakt gebruik van het contentmanagementsysteem MediaWiki. In eerste instantie was WikiLeaks opgezet als een wikisite waar gebruikers pagina's konden aanpassen en commentaar geven. Deze opzet veranderde in de loop der tijd. Het is niet langer mogelijk om pagina's te bewerken, wat betekent dat WikiLeaks, ondanks de naam, geen wiki meer is.
Geschiedenis WikiLeaks startte, na een testperiode in 2006, in januari 2007 met de bekendmaking dat er 1,2 miljoen documenten voorbereid werden voor publicatie. In januari 2008 volgt het eerste grote 'lek' met de publicatie van documenten over de Zwitserse bank Julius Baer.
Destijds onthulde advocaat Steven Aftergood het bestaan van deze website. - Wikileaks and untracable document disclosure. Elizabeth Williamson suggereerde op 15 januari 2007 in een artikel in 'The Washington Post' dat WikiLeaks zou zijn opgericht door Chinese dissidenten. - Freedom of Information, the Wiki Way: Site to Allow Anonymous Posts of Government Documents, Elizabeth Williamson, Washington Post, 15 januari 2007.Aanvankelijk werd de suggestie ondersteund door WikiLeaks' eigen FAQ-pagina, maar deze rubriek komt niet meer voor op hun website. Op 21 augustus 2010 schreef WikiLeaks On Saturday 21st of August, we have been made aware of rape allegations made against Julian Assange, founder of this project and one of our spokespeople.
Verder zou de site geïnteresseerd zijn in informatie over Azië, de voormalige Sovjet-Unie, Latijns-Amerika, Afrika ten zuiden van de Sahara en het Midden-Oosten.Van de voorpagina van WikiLeaks: "Our primary interests are in Asia, the former Soviet bloc, Latin America, Sub-Saharan Africa and the Middle East [...]" Later ligt het 'Vrije Westen' vaak onder vuur, mogelijk door gebrek aan medewerkers die niet-westerse talen beheersen.Inside WikiLeaks, Daniel Domscheit-Berg, Lebowsku Publishers, 2001,
WikiLeaks was een van de participanten aan het project Icelandic Modern Media Initiative dat het initiatief nam voor de gelijknamige wet die tot doel had om van IJsland een toevluchtsoord te maken voor de vrijheid van informatie, meningsuiting.
Op 21 november 2010 werd bekend dat Julian Assange rond oktober 2010 de opdracht gaf aan de beheerders van WikiLeaks om alles te verwijderen van de servers bij het Zweedse hostingbedrijf PRQ. De gegevens van WikiLeaks zijn verplaatst naar de in Stockholm gevestigde host Bahnhof. De servers van WikiLeaks bevinden zich verspreid over de wereld, waaronder de centrale server die staat in Zweden. Men koos voor servers in Zweden vanwege de wettelijke bescherming die dit land biedt ten aanzien van de bekendmakingen op de site.
WikiLeaks in het nieuws De website was meerdere keren in het nieuws als gevolg van documenten die er waren geüpload. - Rapport over corruptie in Kenia uitgelekt, Kees Broere, 1 september 2007. - Handboek Guantánamo uitgelekt op internet; Klokkenluiderssite publiceert handboek voor gevangenis., Reuters, 16 november 2007.
Guantanamo Bay In november 2007 ontstond internationale ophef over een op WikiLeaks geplaatst handboek voor de gevangenis van Guantanamo Bay.De Stentor - Klokkenluiderssite Wikileaks is omgeven door mysterie, Frank Hendrickx, 16 november 2006. Het document bevestigt vermoedens, tot dusver door het Amerikaanse leger ontkend, dat het gevangenen niet zou toestaan te praten met vertegenwoordigers van het Rode Kruis.NRC - Intern handboek Guantánamo uitgelekt, 15 november 2007.
Sarah Palin Op 18 september 2008 werd de Yahoo!-e-mailbox van Sarah Palin gecrackt en naar WikiLeaks gelekt. - Wikileaks posts a hack of Palin's e-mail account, 28 september 2008.
Blokkade door China Volgens WikiLeaks wordt de website sinds januari 2007 door de Chinese overheid geblokkeerd. - Wikileaks offline na Amerikaanse censuur en brand, 18 februari 2008. De site heeft verschillende mogelijkheden gegeven om deze blokkade te omzeilen. - WikiLeaks:Cover Names. WikiLeaks beschouwt de Chinese blokkade als een compliment voor zijn goede werk. - Wikileaks:About; Is WikiLeaks blocked by the Chinese government?.
Tijdelijke sluiting Op 18 februari 2008 beval een rechtbank in Californië de sluiting van WikiLeaks na een klacht van de Zwitserse bank Julius Baer over de publicatie van documenten waaruit zou blijken dat deze betrokken zou zijn bij witwas- en belastingontduikingspraktijken via haar filiaal op de Kaaimaneilanden. De documenten zouden afkomstig zijn van een voormalig topfunctionaris van dat filiaal. De rechter, die de klacht van Julius Baer toewees, gelastte de sluiting van Wikileaks.org en alle mirrors. - Bank smoort klokkenluider op web; de Volkskrant, 19 februari 2008, pag. 9 (Economie). Op 1 maart 2008 werd het bevel opgeheven. Zo was het verbod een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting en als er een vonnis geveld diende te worden, mocht dit slechts betrekking hebben op de publicatie van de documenten. - Wikileaks weer online, 1 maart 2008, DAG / Pieter Jansen. Daarna was de website weer bereikbaar. Begin 2010 ging de website uit de lucht wegens geldgebrek.
Collateral Murder Op 5 april 2010 publiceerde WikiLeaks een video-opname van een Amerikaanse helikopteraanval in Bagdad in 2007. Deze video werd bekend onder de naam Collateral Murder. Te zien is dat 12 Iraakse burgers gedood werden, onder hen 2 medewerkers van persbureau Reuters: fotojournalist Namir Noor-Eldeen (22 jaar) en zijn chauffeur Saeed Chmagh (40 jaar). Ook een auto met hulpverleners werd beschoten. Reuters probeerde al eerder de beelden in bezit te krijgen, maar een Amerikaanse rechter voorkwam dat. Een geheime bron speelde een paar jaar later de video door naar WikiLeaks. Het Amerikaanse leger verdenkt zijn inlichtingenanalist Bradley Edward Manning die gestationeerd is in Irak van het lek. Manning werd gearresteerd en overgebracht naar Koeweit waar hij werd vastgehouden. - WikiLeaks: van Palin tot Guantánamo Bay, 15 april 2010.
Woordvoerder Julian Assange van WikiLeaks wordt sindsdien gezocht door de Amerikaanse veiligheidsdiensten. - WikiLeaks wijkt mogelijk uit naar Zweden, 18 juli 2010.
De Piratenpartij kwam in deze zaak voor Assange op. Een belangrijk punt in het partijprogramma is een betere bescherming voor klokkenluiders. Dat de Piraten dit erg serieus nemen, bleek wel toen ze in april 2010 ruimte op hun server beschikbaar stelden voor WikiLeaks. De partij had een mirror gemaakt van Collateral Murder.
Volgens de Piratenpartij bewees deze zaak dat vrije doorstroom van informatie een randvoorwaarde voor democratie is. "WikiLeaks toont aan dat de overheden niet transparant genoeg zijn en dat een eventueel internetfilter de vrije informatiesamenleving en de democratie bedreigt," zei partijvoorzitter Samir Allioui destijds tegenover PC-Active. "Als mensen zoals Hirsch Ballin (toenmalig demissionair minister van Justitie, red.) hun zin krijgen, zullen platformen als WikiLeaks een stille dood sterven, en klokkenluiders worden gecriminaliseerd."
Afghan War Diary Op 25 juli 2010 publiceerde WikiLeaks Afghan War Diary (“Afghaans oorlogsdagboek”), een set van 92.201 documenten over de oorlog in Afghanistan (periode 2004-2009), met onder meer details over de geheime speciale eenheid Task Force 373 die er opstandelingen doodt of oppakt. Bij aanvallen van Task Force 373 zouden Afghaanse burgers zijn gedood. - WikiLeaks plaatst duizenden documenten over oorlog Afghanistan, 26 juli 2010. Het Witte Huis veroordeelde de publicatie van de "onverantwoorde lekken" omdat ze "de levens van Amerikanen en onze bondgenoten op het spel zetten en een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid".Volkskrant.nl - 90.000 stukken over Afghaanse oorlog gelekt, 26 juli 2010. Ook in deze zaak is Chelsea Manning hoofdverdachte. - Pentagon Eyes Accused Analyst Over WikiLeaks Data, 27 juli 2010. Naast een intern onderzoek naar de herkomst van de bronnen, wordt het FBI betrokken, zodat het onderzoek zich kan richten op niet-militairen. - FBI helpt bij WikiLeaks-onderzoek, 30 juli 2010.
De documenten waren vooraf ook ter beschikking gesteld van The New York Times, The Guardian en Der Spiegel. The Guardian noemde het materiaal “een van de grootste lekken in de militaire geschiedenis van de VS ... een ontluisterend portret van de falende oorlog in Afghanistan, waarin wordt onthuld hoe coalitietroepen honderden burgers hadden gedood in ongemelde incidenten, aanvallen van de Taliban waren toegenomen en NAVO-commandanten vreesden dat buurlanden Pakistan en Iran de opstand aanwakkeren”.
Documenten over de oorlog in Irak Op 23 oktober 2010 werden via WikiLeaks opnieuw een grote hoeveelheid voorheen geheim gehouden bestanden gelekt. Het gaat om 391.832 fiches over SIGACTS ("significant activity"), belangrijke gebeurtenissen die opgetekend werden tijdens de oorlog in Irak. WikiLeaks had de weken ervoor al laten weten dat de publicatie eraan kwam, en net als met het lek over de oorlog in Afghanistan kreeg een aantal mediabedrijven (The New York Times, The Guardian, het Bureau of Investigative Journalism, Der Spiegel, Le Monde en Al Jazeera) eind juli al inzage in de documenten. Ook het Amerikaanse leger had al toegang tot de bestanden.
Telegrammen over Amerikaanse diplomatie