Standaardkantonees of Guangzhouhua is het bekendste dialect uit de Kantonese taal. Het Standaardkantonees wordt samen met het Standaardmandarijn gebruikt op scholen, radiozenders en televisiezenders in Hongkong en Macau. Het is ook de omgangstaal in het Hongkongse en Macause parlement.
Sino-Tibetaanse talen Chinese talen Kantonees Yuehaihua Standaardkantonees
Geschiedenis Het dialect vindt zijn oorsprong in Guangzhou(Kanton). Door emigratie van de Kantonezen (Guangzhounezen) is het dialect verspreid over Macau, Hongkong. Vanaf de jaren '50 van de twintigste eeuw rukte het Standaardkantonees op en verdrong het Waitau-dialect en het Hongkong-Hakka, dat in Hongkong de dialecten waren van de autochtone Hongkongers. Standaardkantonees werd populair door de radio en de televisie. In Hongkong wordt door de stedelijke bewoners Hongkong-Kantonees gesproken, wat qua tonen en grammatica met het Standaardkantonees verwant is.
Standaardkantonees in Nederland De eerste Chinese havenarbeiders die vanaf 1911 naar Nederland kwamen, brachten het Standaardkantonees naar Nederland. (Geschiedenis van de Chinezen in Nederland). In de jaren zeventig van de twintigste eeuw immigreerden Kantonezen in groten getale naar Nederland. Deze werkten voornamelijk in de vele Chinese restaurants die in Nederland vanaf de jaren zeventig steeds populairder werden. Vaak werd het Standaardkantonees als voertaal gebruikt (de meeste Chinese immigranten toentertijd hadden een Kantonese achtergrond). Veelal leidden deze Kantonezen een gesegregeerd bestaan, waardoor ze slecht Nederlands spraken. Hierdoor werden er eigen uitspraken bedacht voor Nederlandse woorden. Deze Holland-Standaardkantonese woorden worden elders zelden gebruikt.
Nederlands Holland-Standaardkantoneesgeschreven in Hanzigeschreven in jyutpingIPA dorp Fauw Chaj埠仔fau6 zai2 gehaktbal Kaa Hak Pôh (Pôh=bal)假克波gaa hak bo ijsje ij sie哎時aai si appelflap ping koh paj蘋果批ping4 gwo2 pai1 kindje Kíen Chìe堅字gin ziziekenfondsSíe kun Fóng思根風si gan fung de koning(in) der Nederlanden Hôh Láan Wôong荷蘭皇ho4 laan4-1 wong4 sinterklaas Sing Taa Klaa Sie升打(加啦)時 sing1 daa1 glaa1 si4 zwarte piet Sie Waa Taa Piet時哇打撇si waa daa bit pasen Kaj Taan Chiet (letterlijk: eierfeest)雞蛋節gai daan zit locker Lôok Kaa 駱架lok gaa alarm Aa Laa Lam 阿啦凜aa2 laa1 lam5 GVD K'at Faa Tám 咳化(擔)kat faa daam Kerstster (plant) Sing Taan Faa 聖誕花sing daan faa Albert Heijn Aa Poow Heng阿煲輕 aa bou heng de Bijenkorf Ping Kôh Lôh Fòe兵歌羅符 bing1 go1 lo4 fu6 Jamin Chíem Sìe尖使 zim si Hema Héej Màa希罵 hei1 maa4 Lidl Líe Toow離導 li1 dou4C1000 Sie Yat Tsien (letterlijk: C (op z'n Engels), duizend)一千 si1 jat1 cin1Jumbo Chan Poow 珍寶 zan1 bou2 Den Haag Téng Hak盯克deng1 hak1 Amsterdam Amsie菴士am1 si2 of am1 si2 dam1 Rotterdam Laa Laa Tam啦啦(擔)laa1 laa4 dam1 Utrecht Uu Taa Lek(如)打叻yu3 daa4 lek1 Breda Paa Láaj Tǎa霸拉打baa4 laai1 daa2 Maastricht Maa Staa Lík嗎(使打)瀝 maa staa lik Groningen Kàa Lóow Ning Kan假撈寧根 gaa lou ning gan Den Bosch Tèng Possie盯波時 deng bo si Roermond Lóe Mong (露)夢 lu mung Zeeland Seej Laan肆蘭sei1 laan4 Brabant Paa Laa Pang霸喇辦 baa laa bang Zuid-Holland Sui Hoh laan?呵蘭?1 ho2 laan4 [sœy̆ hɔ la:n] Noord-Holland Nôh Ho laan懦呵蘭no6 ho2 laan4 [nɔ hɔ la:n]
Schrift Standaardkantonees wordt in hanzi geschreven. Doordat er een groot verschil is tussen spreek- en schrijftaal binnen deze taal zijn er in de loop der jaren nieuwe Chinese karakters ontstaan die alleen gebruikt worden om de spreektaal op schrift te stellen. Dit schrift wordt "粵字" genoemd. Dit op schrift gestelde spreektaal is informeel en wordt daarom alleen gebruikt bij tekenfilms, Kantonese opera en strips. Bij formele aangelegenheden moet men de standaard schrijftaal hanteren die door zowel Standaardkantoneestaligen, als andere Chineestaligen begrepen wordt. Er zijn enige uitzonderingen waarbij de Hongkongse en Macause lokale overheid de spreektaal op schrift stelt door middel van spreektaaltekens; dit is bijvoorbeeld te zien in overheidspropaganda. In een overheidspromotie tegen drugsgebruik werd het motto "企硬, Take嘢衰硬, 向毒品說不" (Sta stevig, drugsgebruiken is dom, zeg 'nee' tegen drugs) gebruikt. '企' betekent in hanzi 'staan', maar het wordt vooral Standaardkantonees gebruikt. '嘢' betekent ding in het Standaardkantonees.
Nederlands geschreven in Hanzigeschreven in jyutpingIPA een beetje 啲zit8, di1 of dit7 die 嗰啲go di[kɔː˧˥] [tiː˥] ding 嘢je5[jɛː˩˧] het natuurlijk bewegen van de armen tijdens het lopen 揈fing6[feŋ˨] losgeraakt 甩lat7[lɐt˥]pier/haven埠 fau6 (schrijftaal) of bou6 (spreektaal)[fɐu˨]/[pou˨] hij/zij/het 佢 keoi5[kʰɵy˩˧] door 畀 bei2[pei˧˥] achtervoegsel om te benadrukken dat het om meerdere personen gaat 哋dei6[tei˨] kleineren 咄dat7 zijn (werkwoord) 係 hai6[hɐi˨]
Romanisatie Standaardkantonees kan worden geschreven in Chinese karakters (hanzi), Jyutping en Yale (romanisatie) en soms ook in Internationaal Fonetisch Alfabet.
Transcriptiesystemen voor het Standaardkantonees Guangdong-romanisatie Kantonese romanisatie van de regering van Hongkong Jyutping Meyer-Wempe Sidney Lau-romanisatie S. L. Wong (fonetische symbolen) S. L. Wong (romanisatie) Standaardkantonees pinyin Standaardromanisatie Yale (romanisatie)
Standaardkantonese media in Nederland Snelle berichten Nederland-China (inmiddels opgeheven) Chinese Radio & Television Amsterdam Evangelische Omroep Chinese Radio Programma (inmiddels opgeheven)
Standaardkantonese media in de wereld TVB HKATV Cable TV Hong Kong CRHK Metro Broadcast RTHK Radio 1 RTHK Radio 2 RTHK Radio 5 Teledifusão de Macau Radio Vilaverde Lda GZTV Chinese Radio New York KAZN WNWR WYFR CHMB (AM) Fairchild Group Maleisische TV3 Astro Wah Lai Toi Jia Yu Channel London Huayu
Enige voorbeelden Lijst van verschillen in uitspraak van Chinese karakters in drie dialecten Nederlands Dapeng Standaardkantonees Standaardmandarijn twee Ngie 二 Yie 二 Ur/er 二 drie Sam 三 Saam 三 San/san 三 vier Sie 四 Seej 四 Ss/Si 四 tien Sáp 十 Sap 十 Sj/shi 十 honderd miljoen Jak 億 Jik 億 Ie/yi 億 kleur Sak 色 Sik 色 Suh/se 色 groen Lók 綠 Lok 綠 Luu/lü 綠 ruilen Óen 換 Woen 換 Goewan/huan 換 groot Táai 大 Taai 大 Daa/da 大 goed Haauw 好 Hoow 好 Haauw/hao 好 geen Maauw 冇 Moow 冇 Boe/bu 不 begrijpen Mang Pák 明白 Ming Paak 明白 Ming Baj/ming bai 明白 de deur openen Foej Moen 開門 Hooj Moen 開門 Káaj Men/kai men 開門 Shanghai 上海 Sôong Foej 上海 Seung Hooj 上海 Sjang Haaj/Shanghai 上海 hij他/zij她/het它 Hie 佢 Keui 佢 Taa/ta 他/她/它 lange tijd Kauw 久 Looi 耐 Djuw/jiu 久 chinese achternaam Zhang,Cheung 張/张 Chôong 張 Cheung 張 Djang/zhang 張 vroeg Chaauw 早 Choow 早 Chaauw/zao 早 auto, kar Chaa 車 Cheh 車 Tjuh/Che 車
Nederlands Standaardkantonees Goedendag Choow San of Neej hoo hallo/hoi (opnemen telefoon) Wai Heb je al gegeten? Neej sik Cho yeh mee Aa? Nederland Hollaan ik Ngo jij Neej hij/zij Keuj wij Ngo Deej jullie Neej Deej zij Keuj Deej Ik heet Willem. Ngo kieuw Willem. Ik heb honger. Ngo hoo dhong ngoh. ik weet het niet Ngo M Chi do Hij/Zij zit te telefoneren Keuj teng kan tien waa. Mijn vader is er niet. Ngo aa baa m hai do. Ik wil graag een bak Koe Loow Yok bestellen Ngo seung yiew yat hap Koe Loow Yok. Laten we dimsum gaan eten! Pat yuu ngo deej heuj yam chaa aa. Zullen we met de trein naar Amsterdam gaan? Ngo deej tjoh foh cheh heu Ah Moo Si Tak Tan, hoow m hoow aa? sorry! Teuj M Chuu. bedankt! M Kooj Saaj! dankuwel! (bij het krijgen van een geschenk) To Che Saaj! Hoe gaat het met jou/U? Neej diem (yeung) aa? Ik heb het heel druk. Ngo hoo mong aa. Ik vind dat (niet) leuk. Ngo (m) chong yie. Ik moet poepen Ngo yiew O sie. Ik hoef vandaag niet te werken Ngo kam yat m saj faan kong. Hij laat een scheet Keuj fong phee. Ik ga nu studeren Ngo jie ka wan su Borden (af)wassen Sai woen
Zie ook Kantonees braille
Externe links Cursus Standaardkantonees (Engels en Internationaal Fonetisch Alfabet) Cursus Standaardkantonees (Engels en Yale (romanisatie)) Standaardkantonese woordenlijst (Engels en Jyutping) RTHK over Laanyam en etc.
Categorie:Kantonees dialect