thumb|260px|Monument van Stanisław Moniuszko in Częstochowa Stanisław Moniuszko (Ubiel bij Minsk, toen Litouwen, 5 mei 1819 – Warschau, 4 juni 1872) was een Pools componist, muziekpedagoog, dirigent en organist.
Levensloop Zijn opleiding genoot hij allereerst thuis van zijn moeder Elżbiëta. Vanaf 1827 kreeg hij les van August Freyer in Warschau en sinds 1830 van Dominik Stefanowicz weer in Minsk. Vanaf 1837 tot 1839 kreeg hij opleiding in Berlijn door Carl Friedrich Rungenhagen en Gaspare Spontini en ging toen (1840) terug naar Litouwen, Vilnius.
Aldaar huwde hij met Aleksandra Müller.
Hij gaf daar de première van zijn eigen opera Halka. Ondertussen gaf hij les en was organist aan de Rooms-katholieke kerk van St. Johannes uit 1386 aldaar. Hij stelde ook eigen werk in Sint-Petersburg voor en kreeg goede kritieken in de lokale pers. In Sint-Petersburg werd hij bekend met vooraanstaande Russische componisten zoals Michail Glinka, Aleksandr Dargomyzjski, César Cui en Aleksandr Serov.
Na de première van een gereviseerde opera Halka in 1858 vertrok hij naar Warschau om daar dirigent te worden van de plaatselijke opera. Vanaf 1864 doceerde hij aan het Muziekinstituut van Warschau.
Composities (selectief) Werken voor orkest 1848 Bajka (Sprookje) (1e versie), fantasie-ouverture voor orkest 1856 Cain, ouverture voor orkest 1857 Uwertura wojenna (Oorlog), ouverture voor orkest 1866 Concert polonaise, voor groot orkest
Missen, cantates en gewijde muziek 1843 Litania Ostrobramska Nr. 1, litanie voor solisten, gemengd koor en orkest 1848 Milda, cantate voor solisten, gemengd koor en orkest 1848 Nijoła (Wundyny), cantate voor solisten, gemengd koor en orkest 1849 Litania Ostrobramska Nr. 2 litanie voor solisten, gemengd koor en orkest 1850 Msza żałobna (Requiem) in d-klein, voor gemengd koor, blaasinstrumenten en orgel 1854 Litania Ostrobramska Nr. 3, litanie voor solisten, gemengd koor en orkest 1855 Litania Ostrobramska Nr. 4, litanie voor solisten, gemengd koor en orkest 1859 Spectres, cantate voor solisten, gemengd koor en orkest 1867 Sonety krymskie, cantate (8 sonnetes) voor solisten, gemengd koor en orkest - tekst: Adam Mickiewicz 1872 Msza piotrowińska, mis in Bes-groot voor solisten, gemengd koor en orgel Missen (vijf verdere van 1850-1874) en andere kerkmuziek
Muziektheater Opera's Voltooid intitelaktespremièrelibretto 1840 Loteria (De loterij) 1 akte 8 september 1841, Grodno Oskar Milewski 1840-1841 Karmaniol, czyli Francuzi lubią żartować 2 aktes niet uitgevoerd Oskar Milewski, naar Théaulon de Torges en E. Jaime 1841 Pobór rekrutów, (samen met: V. Krzyżanowski) (fragment) 23 september 1841, Minsk Vincėnt Dunin-Marcinkievič 1846-1847; 2e versie: 1857 Halka 2 aktes;2e versie: 4 aktes 1 januari 1848, Vilnius, (concertante uitvoering);2e versie: 1 januari 1858, Warschau Włodzimierz Wolski 1848 Sielanka; (samen met: V. Krzyżanowski) 2 aktes niet bekend Vincent Dunin-Marcinkievič;(Russisch: Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч) (1807-1884) 1850 Jawnuta 2 aktes 20 mei 1852, Vilnius Władysław Ludwik Anczyc 1852 Bettly 2 aktes 20 mei 1852, Vilnius Feliks Schober 1858 Flis 1 akte 24 september 1858, Warschau Stanisław Bogusławski 1859 Hrabina (De gravin) 3 aktes 7 februari 1860, Warschau Wolski 1860 Verbum nobile 1 akte 1 januari 1861, Warschau Jan Chęciński 1861-1862 Straszny dwór (Het spookkasteel) 4 aktes 28 september 1865, Warschau Jan Chęciński 1859/1869 Paria proloog en 2 aktes 11 december 1869, Warschau Jan Chęciński
Operettes Voltooid intitelaktespremièrelibretto 1835 Biuraliści 1 akte niet uitgevoerd I. F. Skarbeck 1837-1839 Nocleg w Apeninach (Een nacht in de Apennijnen) 1 akte 1839, Vilnius Aleksander Fredro (1793-1876) 1840-1841 Cudowna woda (Het wonderbare water) 1841 Ideał, czyli Nowe Precjoza 1841, Vilnius Oskar Milewski 1841 Nowy Don Kiszot czyli Sto szaleństw (De nieuwe Don Quixote of 100 Follies) 3 aktes 1849, Lwów Aleksander Graf Fredro, naar Miguel de Cervantes Saavedra 1841 Żółta szlafmyca Franciszek Zabłocki 1870-1871 Beata 1 akte 2 februari 1872, Warschau Jan Chęciński
Balletten Voltooid intitelaktespremièrelibrettochoreografie 1866 Monte Christo 5 aktes 27 augustus 1866, Warschau naar Alexandre Dumas père 1868 Na kwaterunka/Na kwaterze (In het Kwartier) 1 akte 6 september 1868, Warschau
Toneelmuziek Toneelmuziek bij Hamlet en The Merry Wives of Windsor van Shakespeare 1842 Toneelmuziek bij Witolorauda van Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887), 9 liederen voor gemengd koor
Vocale muziek 1869 Pani Twardowska, ballade voor solisten, gemengd koor en orkest - tekst: Adam Mickiewicz 278 liederen, waarvan 268 gepubliceerd in de twaalf collecties genoemd Śpiewnik domowy
Kamermuziek 1839 Strijkkwartet Nr. 1 in d klein 1840 Strijkkwartet Nr. 2 in F groot
Werken voor piano 1843 Fraszki (Bagatelles)
Trivia Naar hem is de muziekacademie in Gdańsk vernoemd:Stanisław Moniuszko Muziekacademie Gdańsk.
Externe links Biografie door Katarzyna Naliwajek-Mazurek op de internetpagina van de "Muzykoteka Szkolna"
Categorie:19e-eeuws componist Categorie:Operettecomponist Categorie:Pools componist Categorie:Pools operacomponist Categorie:Pools dirigent Categorie:Pools muziekpedagoog Categorie:Pools organist