thumb|Zusjes, korte documentaire uit 2014 van Helena Hunink in opdracht van de Evangelische Omroep over Alessa en haar zusje Jolien. Jolien is evenals hun ouders doof en staat op het punt in een internaat voor doven te gaan wonen. Doofheid of een auditieve beperking is het niet of zeer slecht kunnen horen. Iemand die doof of slechthorend is wordt ook wel auditief beperkt/gehandicapt genoemd. In het verleden werd de term gehoorgestoord nog weleens gebruikt, maar die term is vanwege de negatieve bijklank van 'gestoord' niet meer gangbaar.
Oorzaken Doofheid kan erfelijk zijn, of veroorzaakt worden door een ziekte of een ongeval. Voorbeelden van erfelijke vormen doofheid zijn het syndroom van Usher, syndroom van Waardenburg en de ziekte van Van Buchem. In sommige families komt de erfelijke doofheid meerdere generaties voor, soms tot de 17e generatie. 5% van dove kinderen heeft twee dove ouders, nog eens 5% heeft 1 dove ouder. In geïsoleerde gebieden of in bepaalde geloofsgemeenschappen kan doofheid relatief vaker voorkomen als gevolg van inteelt. Voorbeelden van doofheid veroorzaakt door ziekte zijn doofheid veroorzaakt door hersenvliesontsteking of oorontsteking; daarnaast kan doofheid veroorzaakt worden door rodehond tijdens de zwangerschap. Doofheid kan ook veroorzaakt worden door medicijnvergiftiging, tumoren, tympanosclerose of veroudering; in dat laatste geval gaat het om ouderdomsdoofheid.
Doofheid kan verder ook veroorzaakt worden door langdurige en/of veelvuldige blootstelling aan harde geluiden.
Leeftijd Er is een progressief verlies van de mogelijkheid om hoge frequenties te horen bij een toenemende leeftijd. Dit staat ook bekend als presbyacusis. Veelal begint dit al in de vroege volwassenheid, maar meestal stoort het dan nog niet bij het volgen van gesprekken.
Vormen Doofheid kan worden onderscheiden in prelinguale doofheid (voor de taalverwerving) en postlinguale (na de taalverwerving).
Doven Prelinguaal doven Doofgeboren doven Doofgeworden doven (tot 3 jaar) Postlinguaal doven Laatdoven (vanaf 3 jaar) Plotsdoven
Prelinguale doven
Prelinguaal doven zijn doof geboren of op zeer jonge leeftijd doof geworden (voor het derde levensjaar). Prelinguaal doven maken vaak gebruik van een eigen gebarentaal, die een andere grammatica heeft dan de gesproken taal. Wel is het zo dat veel Nederlandse of Vlaamse prelinguaal doven Nederlands als tweede taal beheersen, met name schriftelijk.
Postlinguale doven
Postlinguaal doven zijn pas op latere leeftijd doof geworden (meestal na het derde levensjaar). Ze gebruiken daarom vaak Nederlands met Gebaren (NmG) in plaats van Nederlandse Gebarentaal (NGT) of Vlaamse Gebarentaal (VGT). Ze voelen zich in het algemeen minder gelukkig en meer geïsoleerd van de horende wereld dan prelinguaal doven. Binnen postlinguaal doven is er onderscheid tussen plots- en laatdoofheid. Plotsdoven hebben tot het moment dat de doofheid optrad niets geleerd van gebarentaal of NmG.
Behandeling met hulpmiddelen De onderstaande tabel geeft diverse gradaties van slechthorendheid en doofheid die onderscheiden kunnen worden:
Hoortoestel Wanneer het binnenoor eenmaal beschadigd is, is herstel over het algemeen niet meer mogelijk. Wel is het mogelijk om - in het geval van gedeeltelijke doofheid of slechthorendheid - een (sterk) gehoorapparaat te gebruiken, wat het geluid versterkt alvorens het aan het oor aan te bieden. Met het nog aanwezige restgehoor kan de dove dan eventueel toch nog voldoende geluid waarnemen om spraak te kunnen verstaan. Door de technologische evolutie zijn de hoortoestellen heel sterk verbeterd en doen ze meer dan enkel geluid versterken.
Cochleair implantaat In gevallen waarin het middenoor niet meer functioneert, maar de gehoorzenuw, de auditieve cortex en het auditieve geheugen nog intact zijn, kan een cochleair implantaat (CI) uitkomst bieden. Ruim 80 procent van alle jonge dove kinderen tot 8 jaar en slechts 3 à 5 procent prelinguaal dove oudere kinderen en dove volwassenen zijn geïmplanteerd. Bij 30 procent van plots- en laatdoven is een CI geïmplanteerd. Een CI kan vanaf de zevende maand worden aangebracht. De gebarentalige dovengemeenschap is niet absoluut tegen deze hulpmiddel maar heeft wel moeite met de communicatie door de artsen, die dit hulpmiddel voorstellen als "oplossing tegen doofheid". De artsen en fabrikanten communiceren amper of vaker niet over de nadelen en de oplossingen die er zijn.
Behandeling met gentherapie
In 2005 leek gentherapie een veelbelovende ontwikkeling; in dat jaar slaagde men er bij experimenten in om met een genetisch gemanipuleerd virus bij cavia's nieuwe haarcellen te laten groeien in het binnenoor. De cavia's kregen 50 tot 80% van hun oorspronkelijke gehoor terug. Verdere experimenten zouden nog vele jaren duren, waardoor deze techniek voorlopig niet kan worden toegepast op mensen.
Prenataal onderzoek Het is in veel gevallen mogelijk om door middel van prenataal onderzoek bij de foetus doofheid in een vroeg stadium te diagnosticeren, vanwege de toenemende kennis van het menselijke DNA. Er zijn circa 400 genetische varianten van erfelijk bepaalde doofheid, een deel hiervan kan via prenatale screening gediagnosticeerd worden. In de praktijk is deze kennis toegepast bij IVF om te voorkomen dat ouders met een erfelijke aanleg voor doofheid een doof kind kregen. Een aantal activisten uit de (internationale) dovengemeenschap voert een actieve lobby voor een (nationaal) beleid om deze vorm van screening vrijblijvend te houden, onder andere om te vermijden dat meer zwangerschappen met foetussen met een auditieve beperking tussentijds afgebroken worden, een vorm van eugenetica.
Overige hulpmiddelen Doven kunnen dankzij internet relatief makkelijk onderling en met anderen communiceren via e-mail en instant messengers. Vroeger kon dat alleen via de fax of een speciale teksttelefoon. Met de opkomst van mobiele telefonie is sms ook een belangrijk communicatiemiddel voor doven geworden. Door de snellere ISDN- en breedbandverbindingen (ADSL en kabel) kunnen prelinguaal doven met elkaar communiceren in gebarentaal via een beeldtelefoon of webcam.
Binnenshuis kunnen doven zich door een wek- en waarschuwingssysteem (met flitslampen en/of trilontvanger) of een signaalhond laten attenderen op diverse geluidssignalen zoals de deurbel, telefoon, wekker en de rookmelder.
Doven kunnen tot op zekere hoogte leren spraakafzien (liplezen). Het gesproken Nederlands gebruikt 40 verschillende klanken. Het onderscheid tussen deze klanken is over het algemeen duidelijk te horen, maar slechts 10 klanken zijn goed van de mond af te lezen. Als voorbeeld zijn de volgende woorden moeilijk te onderscheiden (via het spraakafzien) 'paard, haard, baard, waard'. Een deel van de woorden (circa 25%) wordt dan hopelijk duidelijk uit de context van het verhaal. Soms kan een dove met een hoortoestel nog iets meer verstaan door het opvangen van klanken. Maar feit blijft dat de overige 50% gegokt moet worden. Dit maakt het spraakafzien erg moeilijk en vermoeiend.
Doven in de samenleving
De Nederlandse dovengemeenschap bestaat vooral uit prelinguaal doven, met een bijbehorende dovencultuur en gebarentaal. Die cultuur is vooral visueel van karakter. Een deel van de prelinguaal doven beschouwt hun doofheid niet als een handicap, in tegenstelling tot postlinguaal doven die het verlies van een van hun zintuigen juist als een grote handicap ervaren. Een ander deel van de prelinguaal doven ervaart het verschil (qua het horen) met hun overwegend horende sociale omgeving als een handicap.
Omdat prelinguale doven zichzelf als een culturele minderheid zien, hebben ze meer wensen en/of eisen dan alleen hulpmiddelen. Bijvoorbeeld de wettelijke erkenning van de Nederlandse of Vlaamse Gebarentaal, cultuursubsidies (voor onder andere handtheater, filmproducties, gebaren-cdroms, eigen televisieprogramma), een instituut voor gebarentaal. De eis van 100% ondertiteling van tv-programma's is ook een prangende kwestie in de dovengemeenschap (het gaat hier dan over geschreven Nederlands, niet over de NGT of VGT). Een van de verworvenheden is de in 1997 gestarte hbo-opleiding voor tolk en leraar Nederlandse Gebarentaal, waardoor het tekort aan gebarentolken afgenomen is en de toegankelijkheid van de Nederlandse samenleving voor doven is vergroot.
Op initiatief van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt jaarlijks op 3 maart World Hearing Day gemarkeerd. Doelstellingen zijn: informatie over hoorzorg en het promoten van acties gericht op preventie van gehoorverlies.
Dove (en slechthorende) kinderen kunnen hun lagere- en middelbareschooltijd doorbrengen op dovenscholen maar ook binnen het reguliere onderwijs, zij het met de nodige ondersteuning.
Op zowel lokaal, nationaal als internationaal vlak hebben doven eigen organisaties, welzijnsstichtingen, verenigingen en evenementen op het gebied van onder andere belangenbehartiging, recreatie en sport. Zo zijn er bijvoorbeeld de Deaflympics: Olympische Spelen voor doven (niet te verwarren met de Paralympische Spelen voor gehandicapten). De Nederlandse belangenvereniging voor prelinguaal doven zijn Dovenschap en Stichting Belangen Nederlandse Dove Jongeren, die voor plots- en laatdoven is de Stichting Plotsdoven.
Zie ook Gebarentalen Gebarentaal Handalfabet Amerikaanse Gebarentaal (ASL) Nederlandse Gebarentaal (NGT) Vlaamse Gebarentaal (VGT) Vlaams GebarentaalCentrum (VGTC)
Doofheid Gehoorschade Kennedy-stichting Oor Gehoor Plots- en laatdoofheid Postlinguale doofheid Prelinguale doofheid Slechthorendheid
Algemeen Ringleiding Jeanne Kunkler
Externe links Nederland Dovenschap: Organisatie voor en door doven JongerenCommissie: Organisatie voor en door doven Stichting Plotsdoven Oorakel: Advies- en informatiecentrum over doofheid NCPLD: Nederlands Centrum voor Plots- en Laatdoofheid FODOK: Federatie van Ouders van Dove Kinderen VIA Landelijk Centrum GGZ en Gehoorstoornissen NVLF - logopedische interventie bij doofheid en slechthorendheid Dovenclub: Startpagina voor doven clubs/verenigingen in Nederland
Suriname De Kennedy-stichting: school en internaat voor gehoorgestoorden
Vlaanderen Vlaamse Gebarentaal leeft! Fevlado: Federatie van Vlaamse Dovenorganisaties Doof Actie Front Vlaams Gebarentaalcentrum Doven.be
Europa EuroHear: Europees onderzoeksproject naar fundamentele genetische doofheid
Wereld WFD, The World Federation of the Deaf
Literatuur 'Anders doof zijn', Corrie Tijsseling, 'Lynn is doof', Thomas Spradley, James Spradley, 'Grenzen aan genezen', Stuart Blume, 'Understanding Deaf Culture: In Search of Deafhood', Paddy Ladd, 'Thuishoren in een wereld van gebaren', Mieke Van Herreweghe, Myriam Vermeerbergen,
Zie ook Perceptiedoofheid Slechthorendheid
Categorie:Dovenwereld Categorie:Ooraandoening Categorie:Handicap (medisch)