De talentelling was een onderdeel van de tienjaarlijkse volkstelling die in België werd gehouden vanaf 1846. Bedoeling van de telling was in het meertalige België na te gaan waar en door hoevelen welke taal en/of talen gesproken en/of gekend werden.

De resultaten van de talentelling en dan vooral deze van Brussel en de taalgrensgemeenten hebben in België een grote rol gespeeld in de afwikkeling van de communautaire conflicten tussen Nederlands- en Franstaligen. Deze cijfers geven bovendien op objectieve en meetbare wijze aan dat Brussel (19 gemeenten die nu deel uitmaken van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest) in een tijdspanne van nog geen honderd jaar van overwegend Nederlandstalig, overwegend Franstalig is geworden (zie Verfransing van Brussel, Nederlands in België#Nederlands in Brussel).

Opmerkingen bij de cijfers

Kinderen tot de leeftijd van twee jaar werden voor de tellingen van 1846 tot en met 1890 opgeteld bij de taal die gesproken werd in het gezin, vanaf de telling van 1900 werden ze opgenomen in de rubriek "geen". Bij de telling van 1846 werd gevraagd naar de taal die men sprak, waarbij op het modelformulier vier talen gespecifieerd werden, namelijk: "Hollands/Vlaams", "Frans/Waals", "Duits", "Engels". Er was ook een rubriek "Andere Taal" voorzien, zonder verdere verduidelijking. (Het modelformulier was overigens in het Frans opgesteld).

Vanaf de telling van 1866 vroeg men naar de talen die men kende, waarbij men zich beperkte tot Nederlands, Frans en Duits. Naar kennis van het Engels werd niet langer gepeild. Er was wel een rubriek "geen". Vanaf de telling van 1910 werd behalve naar de kennis ook gevraagd welke taal door de ondervraagde uitsluitend of meestal gesproken werd, zonder te specifiëren in welke context (huiskring, beroep, openbaar leven).

Bij de berekening van de aandeel % is de groep "geen" buiten beschouwing gelaten. Voor de resultaten van 1846 zijn de resultaten voor "Engels" en "Andere Taal" niet opgenomen, wegens te onbeduidend.

Resultaten

Hieronder staan in tabelvorm de resultaten van de telling per gemeente voor de tellingen van 1846 tot 1947. De bron van alle resultaten is het Belgisch Staatsblad.

Anderlecht

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 5.365 474 10 91,7% 8,1% 0,2% 1866 8.278 1.976 1.134 16 56 13 22 84 72,0% 17,2% 9,9% 0,1% 0,5% 0,1% 0,2% 1880 13.583 4.254 3.030 100 177 53 59 26 63,9% 20,0% 14,3% 0,5% 0,8% 0,2% 0,3% 1890 14.974 12.473 3.792 172 120 94 631 55 46,4% 38,7% 11,8% 0,5% 0,4% 0,3% 2,0% 1900 17.834 18.269 11.895 381 257 124 943 3.226 35,9% 36,8% 23,9% 0,8% 0,5% 0,2% 1,9% 1910 24.320 23.486 11.211 540 356 193 1.131 2.900 39,7% 38,4% 18,3% 0,9% 0,6% 0,3% 1,8% 1920 20.207 33.953 10.432 171 196 26 529 1.524 30,8% 51,8% 15,9% 0,3% 0,3% 0,0% 0,8% 1930 20.998 38.796 15.381 703 463 141 941 2.623 27,1% 50,1% 19,9% 0,9% 0,6% 0,2% 1,2% 1947 14.415 46.531 18.689 627 152 221 3.453 2.324 17,1% 55,3% 22,2% 0,7% 0,2% 0,3% 4,1%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 38.642 21.550 1.045 63,1% 35,2% 1,7% 1920 41.432 23.782 300 63,2% 36,3% 0,5% 1930 43.986 31.678 862 57,5% 41,4% 1,1% 1947 33.929 46.605 254 42,0% 57,7% 0,3%

Brussel (stad)

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 74.680 47.534 966 60,6% 38,6% 0,8% 1866 61.787 60.596 31.693 987 952 240 1.085 471 39,3% 38,5% 20,1% 0,6% 0,6% 0,2% 0,7% 1880 59.212 48.752 40.741 1.930 1.700 190 1.815 1.595 38,4% 31,6% 26,4% 1,3% 1,1% 0,1% 1,2% 1890 40.502 90.420 35.505 3.010 910 292 5.226 273 23,0% 51,4% 20,2% 1,7% 0,5% 0,2% 3,0% 1900 36.309 87.897 42.371 3.738 1.137 227 4.961 7.096 20,6% 49,8% 24,0% 2,1% 0,6% 0,1% 2,8% 1910 29.081 85.414 47.385 4.285 1.247 230 4.537 4.899 16,9% 49,6% 27,5% 2,5% 0,7% 0,1% 2,6% 1920 12.744 83.267 50.790 915 43 32 2.552 4.458 8,5% 55,4% 33,8% 0,6% 0,0% 0,0% 1,7% 1930 25.858 95.991 67.408 2.052 517 210 3.303 5.094 13,2% 49,1% 34,5% 1,1% 0,3% 0,1% 1,7% 1947 17.788 83.260 65.219 3.289 358 445 9.790 4.689 9,9% 46,2% 36,2% 1,8% 0,2% 0,2% 5,4%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 79.228 89.517 3.434 46,0% 52,0% 2,0% 1920 49.135 101.096 110 32,7% 67,2% 0,1% 1930 69.524 124.769 1.036 35,6% 63,9% 0,5% 1947 44.928 132.986 659 25,2% 74,5% 0,4%

Elsene

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 7.493 6.407 70 53,6% 45,9% 0,5% 1866 6.349 5.755 10.183 281 182 13 106 336 27,6% 25,2% 44,5% 1,2% 0,8% 0,1% 0,5% 1880 7.581 7.764 17.481 594 370 30 339 411 22,2% 22,7% 51,2% 1,7% 1,1% 0,1% 1,0% 1890 4.645 15.232 22.181 932 151 88 1.099 169 10,5% 34,4% 50,0% 2,1% 0,3% 0,2% 2,5% 1900 3.925 20.977 27.833 1.331 244 100 1.597 2.586 7,0% 37,5% 49,7% 2,4% 0,4% 0,2% 2,9% 1910 6.733 19.799 39.473 2.079 480 76 1.807 2.544 9,6% 28,1% 56,0% 3,0% 0,7% 0,1% 2,6% 1920 3.504 26.005 47.373 832 26 7 1.289 2.209 4,4% 32,9% 59,9% 1,1% 0,0% 0,0% 1,6% 1930 3.505 22.280 52.926 1.736 128 8 1.355 1.974 4,3% 27,2% 64,6% 2,1% 0,2% 0,0% 1,7% 1947 2.529 25.863 52.528 2.624 220 99 4.519 2.329 2,9% 29,3% 59,4% 3,0% 0,2% 0,1% 5,1%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 14.760 54.147 1.540 21,0% 76,9% 2,2% 1920 10.200 68.750 86 12,9% 87,0% 0,1% 1930 9.255 72.319 364 11,3% 88,3% 0,4% 1947 8.648 79.256 394 9,8% 89,8% 0,4%

Etterbeek

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 2.965 91 5 96,9% 3,0% 0,2% 1866 3.528 513 515 17 25 3 3 7 76,6% 11,1% 11,2% 0,4% 0,5% 0,1% 0,1% 1880 4.679 3.382 2.649 117 53 8 109 8 42,5% 30,8% 24,1% 1,1% 0,5% 0,1% 1,0% 1890 4.856 7.727 4.606 170 33 23 313 7 27,4% 43,6% 26,0% 1,0% 0,2% 0,1% 1,8% 1900 4.917 8.845 5.459 204 41 11 377 964 24,8% 44,6% 27,5% 1,0% 0,2% 0,1% 1,9% 1910 6.596 13.166 11.107 405 45 38 629 1.241 20,6% 41,2% 34,7% 1,3% 0,1% 0,1% 2,0% 1920 4.566 16.515 16.732 135 12 2 501 1.350 11,9% 42,9% 43,5% 0,4% 0,0% 0,0% 1,3% 1930 3.615 16.740 22.660 484 47 20 624 1.138 8,2% 37,9% 51,3% 1,1% 0,1% 0,0% 1,4% 1947 2.261 19.307 23.677 879 29 55 2.480 1.352 4,6% 39,7% 48,6% 1,8% 0,1% 0,1% 5,1%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 13.766 18.047 163 43,1% 56,4% 0,5% 1920 11.689 26.749 25 30,4% 69,5% 0,1% 1930 10.263 33.702 123 23,3% 76,4% 0,3% 1947 7.081 39.239 73 15,3% 84,6% 0,2%

Evere

De gemeente Evere werd pas in 1954 op basis van de resultaten van de laatste talentelling van 1947 toegevoegd aan het tweetalige gebied van wat nu het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 1.370 1 0 99,9% 0,1% 0,0% 1866 1.386 140 7 1 0 1 2 0 90,2% 9,1% 0,5% 0,1% 0,0% 0,1% 0,1% 1880 1.678 372 32 0 2 0 1 0 80,5% 17,8% 1,5% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 1890 2.202 496 69 2 8 0 6 3 79,1% 17,8% 2,5% 0,1% 0,3% 0,0% 0,2% 1900 2.628 733 220 11 0 0 19 261 72,8% 20,3% 6,1% 0,3% 0,0% 0,0% 0,5% 1910 3.560 1.653 452 10 18 12 46 280 61,9% 28,7% 7,9% 0,2% 0,3% 0,2% 0,8% 1920 3.623 2.542 693 8 0 1 49 276 52,4% 36,8% 10,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,7% 1930 3.751 4.328 1.450 28 7 9 92 351 38,8% 44,8% 15,0% 0,3% 0,1% 0,1% 1,0% 1947 3.327 7.653 3.100 88 7 21 621 460 22,5% 51,7% 20,9% 0,6% 0,0% 0,1% 4,2%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 4.855 864 32 84,4% 15,0% 0,6% 1920 5.575 1.340 1 80,6% 19,4% 0,0% 1930 6.701 2.941 21 69,3% 30,4% 0,2% 1947 7.370 7.406 22 49,8% 50,0% 0,1%

Ganshoren

De gemeente Ganshoren werd pas in 1954 op basis van de resultaten van de laatste talentelling van 1947 toegevoegd aan het tweetalige gebied van wat nu het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 1.015 0 0 100,0% 1866 1.070 46 3 0 0 0 0 0 95,6% 4,1% 0,3% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 1.338 101 25 1 0 0 0 0 91,3% 6,9% 1,7% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 1.949 98 40 4 0 0 7 0 92,9% 4,7% 1,9% 0,2% 0,0% 0,0% 0,3% 1900 2.371 221 90 2 4 0 9 175 87,9% 8,2% 3,3% 0,1% 0,1% 0,0% 0,3% 1910 2.895 639 414 29 2 6 39 167 71,9% 15,9% 10,3% 0,7% 0,0% 0,1% 1,0% 1920 2.254 1.252 706 1 0 0 26 212 53,2% 29,5% 16,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,6% 1930 2.600 1.659 1.051 19 2 1 44 151 48,4% 30,9% 19,5% 0,4% 0,0% 0,0% 0,8% 1947 1.824 4.165 2.304 75 16 11 460 237 20,6% 47,0% 26,0% 0,8% 0,2% 0,1% 5,2%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 3.271 734 19 81,3% 18,2% 0,5% 1920 3.102 1.137 0 73,2% 26,8% 0,0% 1930 3.481 1.890 4 64,8% 35,2% 0,1% 1947 3.874 4.947 20 43,8% 56,0% 0,2%

Haren

De gemeente Haren werd na 1920 deel van de stad Brussel, aparte cijfers voor de tellingen van 1930 en 1947 zijn derhalve niet beschikbaar.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 770 4 0 99,5% 0,5% 1866 726 26 6 0 0 0 0 44 95,8% 3,4% 0,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 1.002 37 0 0 0 0 0 0 96,4% 3,6% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 1.273 131 32 0 2 1 6 0 88,1% 9,1% 2,2% 0,0% 0,1% 0,1% 0,4% 1900 1.485 235 35 0 0 1 14 130 83,9% 13,3% 2,0% 0,0% 0,0% 0,1% 0,8% 1910 2.396 333 64 4 4 1 15 183 85,1% 11,8% 2,3% 0,1% 0,1% 0,0% 0,5% 1920 2.615 438 140 1 0 0 2 151 81,8% 13,7% 4,4% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 1947

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 2.678 133 6 95,1% 4,7% 0,2% 1920 2.985 211 0 93,4% 6,6% 0,0% 1930 1947

Jette

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 1.729 252 0 87,3% 12,7% 1866 1.839 286 132 1 0 1 2 0 81,3% 12,6% 5,8% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1880 3.652 379 316 8 24 2 14 7 83,1% 8,6% 7,2% 0,2% 0,5% 0,0% 0,3% 1890 4.273 1.673 504 49 6 8 122 0 64,4% 25,2% 7,6% 0,7% 0,1% 0,1% 0,8% 1900 4.969 3.403 882 67 24 10 166 532 52,2% 35,7% 9,3% 0,7% 0,3% 0,1% 1,7% 1910 7.775 4.191 1.811 110 42 39 227 587 54,8% 29,5% 12,8% 0,8% 0,3% 0,3% 1,6% 1920 7.018 5.907 2.118 34 6 1 153 872 46,1% 38,8% 13,9% 0,2% 0,0% 0,0% 1,0% 1930 6.180 10.519 4.381 102 5 15 350 674 28,7% 48,8% 20,3% 0,5% 0,0% 0,1% 1,6% 1947 4.579 15.348 6.966 238 11 38 1.564 740 15,9% 53,4% 24,2% 0,8% 0,0% 0,1% 5,4%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 10.861 3.205 129 76,5% 22,6% 0,9% 1920 10.859 4.361 20 71,3% 28,6% 0,1% 1930 12.362 9.164 17 57,4% 42,5% 0,1% 1947 11.773 16.669 45 41,3% 58,5% 0,2%

Koekelberg

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 2.143 33 12 97,9% 1,5% 0,5% 1866 2.978 493 58 8 2 0 15 0 83,5% 13,9% 1,6% 0,2% 0,1% 0,0% 0,4% 1880 3.445 980 47 17 8 8 21 0 76,1% 21,7% 1,0% 0,4% 0,2% 0,2% 0,5% 1890 4.666 1.184 307 17 24 8 66 0 74,4% 18,9% 4,9% 0,3% 0,4% 0,1% 1,1% 1900 4.942 3.775 1.058 47 16 60 182 570 49,0% 37,5% 10,5% 0,5% 0,2% 0,6% 1,8% 1910 5.702 4.378 1.770 63 22 34 224 557 46,8% 35,9% 14,5% 0,5% 0,2% 0,3% 1,8% 1920 4.479 5.504 1.948 29 2 3 108 429 37,1% 45,6% 16,1% 0,2% 0,0% 0,0% 0,9% 1930 3.240 7.290 2.679 78 8 7 226 378 24,0% 53,9% 19,8% 0,6% 0,1% 0,1% 1,7% 1947 2.097 8.351 3.227 148 18 39 854 369 14,2% 56,7% 21,9% 1,0% 0,1% 0,3% 5,8%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt.