De Papoea's zijn de oorspronkelijke bewoners van het eiland Nieuw-Guinea en enkele naburige eilanden. Ze wonen verspreid over twee landen; Indonesië (de provincies Papoea en West-Papoea, voor 2000 samen Irian Jaya) en Papoea-Nieuw-Guinea. Daarnaast wonen er door emigratie Papoea's in de westerse wereld, vooral in Nederland.
Definitie Nieuw-Guinea wordt bewoond door bijna duizend verschillende stammen en er worden ruim 800 talen gesproken, die in twee taalgroepen worden onderverdeeld, een onderling zeer verscheiden groep Papoeatalen en de Austronesische talen. De sprekers van de Papoeatalen, de grootste groep, leven vooral op het eiland Nieuw-Guinea en de sprekers van de Austronesische talen leven vooral op de eilanden van de noord- en oostkust van Nieuw-Guinea en in een smalle kuststrook van Nieuw-Guinea. Met Papoea's worden meestal de sprekers van de Papoeatalen aangeduid, maar soms verstaat men er ook de Austronesischsprekende minderheid onder. De Austronesischsprekende stammen worden ook als Melanesiërs aangeduid, naar Melanesië, waar Nieuw-Guinea een onderdeel van uitmaakt.
Oorsprong en genetica De oorsprong van de Papoea's wordt over het algemeen geassocieerd met de eerste nederzetting van Australazië door een afstammingslijn tijdens het initieel laatpaleolithicum die "Australasiërs" of "Australo-Papoea" wordt genoemd, toegeschreven aan een bevolkingsbeweging met uniforme genetische kenmerken en materiële cultuur (oude Oost-Euraziaten), die een diepe afkomst deelde met moderne Oost-Aziatische volkeren en andere groepen in Azië-Oceanië. Geschat wordt dat mensen Sahoel (het geologische continent bestaande uit Australië en Nieuw-Guinea) tussen 50.000 en 37.000 BP bereikten. Stijgende zeespiegels scheidden Nieuw-Guinea ongeveer 10.000 BP van Australië. Aboriginal Australiërs en Papoea's waren echter genetisch veel eerder uit elkaar gegaan, rond 40.000 BP. Papoea's zijn nauwer verwant aan Melanesiërs dan aan Aboriginal Australiërs.
Haplogroepen De meerderheid van de Papoea Y-DNA haplogroepen behoren tot subclades van haplogroep MS en C1b2a. De frequentie van elke haplogroep varieert langs geografische clines.
Autosomaal DNA De genetische samenstelling van de Papoea's is voornamelijk afgeleid van de oude Oost-Euraziaten, wat hen in verband brengt met andere Aziatische groepen op het vasteland, zoals de oude voorouderlijke Zuid-Indiërs, de Andamanezen, en ook Oost-/Zuidoost-Aziaten, hoewel de Papoea's mogelijk ook enige genenstroom hebben ontvangen van een eerdere groep (xOoA), ongeveer 2%, naast een extra archaïsche Denisova-vermenging in de Sahoel-regio. Papoea's kunnen verschillende graden van diepe vermenging herbergen van basaal Euraziatisch, een basale afstammingslijn van West- en Oost-Euraziaten die ergens tussen 45 en 38.000 BP opkwam, hoewel ze over het algemeen worden beschouwd als een eenvoudige zustergroep van de Tianyuanmensen (Basale Oost-Aziaten). Ze zijn ook nauw verwant aan de Andamanese Onge en Oost-Aziaten en verschillen voornamelijk vanwege hun Denisova-vermenging.
Er zijn aanwijzingen dat de voorouders van de Papoea's en verwante groepen een sterke populatieflessenhals hebben doorgemaakt vóór de kolonisatie van de regio, en zich ongeveer 20.000 tot 40.000 BP hebben afgescheiden.
Papoea's vertonen een uitgesproken genetische diversiteit, verklaard door isolatie en drift tussen verschillende subgroepen na de kolonisatie van Nieuw-Guinea. De meest opvallende differentiatie werd gevonden tussen Hooglanders en Laaglanders. Papoea-Hooglanders vallen in drie clusters, maar vormen één clade vergeleken met de Laaglanders. De Hooglanders ondergingen ongeveer 10.000 BP een populatieflessenhals, geassocieerd met het begin van landbouw. Laaglanders vertonen een toegenomen diversiteit en kunnen grofweg worden gedifferentieerd in een Zuidelijk Laaglander-cluster en een Noordelijk Laaglander-cluster. De genetische differentiatie onder Papoea's wordt verondersteld minstens 20.000 jaar terug te gaan, terwijl de substructuur onder Hooglanders rond 10.000 jaar teruggaat, met een hogere diversiteit onder Westelijke Hooglanders dan onder Oostelijke. De genetische diversiteit gaat gepaard met taalkundige en culturele diversiteit.
Archaïsche introgressie Op basis van zijn genetische studies van de Denisovamens, een oude menselijke soort die in 2010 werd ontdekt, beweert Svante Pääbo dat de oude voorouders van de Papoea's zich in Azië met deze mensen hebben vermengd. Hij heeft ontdekt dat mensen in Nieuw-Guinea 4-7% van hun genoom delen met de Denisovamensen, wat op deze uitwisseling wijst. Introgressies van de Denisovamensen hebben mogelijk het immuunsysteem van de huidige Papoea's beïnvloed en mogelijk varianten van immuungerelateerde fenotypes en aanpassing aan de lokale omgeving bevorderd.
ASPM-gen In een onderzoek uit 2005 naar ASPM-genvarianten ontdekten Mekel-Bobrov et al. dat de Papoea-bevolking tot de mensen met de hoogste percentages van de nieuw geëvolueerde ASPM-haplogroep D behoort, met een voorkomen van 59,4% van het ongeveer 6000 jaar oude allel. Hoewel nog niet precies bekend is welk selectief voordeel deze genvariant biedt, wordt gedacht dat het Haplogfoep D-allel positief wordt geselecteerd in populaties en dat het een aanzienlijk voordeel oplevert, waardoor de frequentie ervan snel toenam.
Geschiedenis Prehistorie miniatuur Recent bewijs toont aan dat de Papoea's afstammelingen zijn van de eerste groep bewoners die zich op Nieuw-Guinea hadden gevestigd. Volgens de meest recente archeologische vondsten bevolkten de voorouders van de Papoea's en de Aborigines dit continent vanuit Afrika via de Sundaplat omstreeks 55.000 jaar geleden.Aboriginal Australian mitochondrial genome variation, Nature, maart 2017 Deze mensen waren de toen nauwere zeestraat overgestoken vanuit de eilanden van Wallacea en Sundaland, de huidige Indonesische Archipel. Onderzoeken in 2020/2021 van DNA van moderne Papoea's en Aborigines tonen aan dat er zelfs contacten geweest zijn met de Denisovamens, een nu uitgestorven menssoort.Denisoviërs leefden 20.000 jaar geleden nog in Azië, NRC, 15 apr. 2021, pag. 16 Deze contacten moeten hebben plaatsgevonden op minimaal 2 momenten: 46.000 jaar geleden en 25-21.000 jaar geleden.
De voorouders van de Austronesische volken kwamen veel later, zo ongeveer 3500 jaar geleden, als onderdeel van de geleidelijk migratie van zeevarende volken vanuit Zuidoost-Azië, die mogelijk hun oorsprong hadden in het oosten van China. Austronesischsprekende volken koloniseerden veel van de voor de noord- en oostkust van Nieuw-Guinea gelegen eilanden, zoals Nieuw-Ierland en Nieuw-Brittannië.
De bewoning over een periode van tienduizenden jaren heeft geleid tot een grote diversiteit aan volken en talen, wat verder werd vergroot door de komst van de Austronesiërs en in de recente geschiedenis de kolonisatie van Europeanen en Indonesiërs.
Oostelijk Nieuw-Guinea Het oostelijk deel van Nieuw-Guinea werd in 1884 verdeeld in een Duitse kolonie in de noordelijke helft en een Britse kolonie in de zuidelijke helft, waarvan het bestuur in 1906 werd overgedragen aan Australië. Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Australië het mandaat over het Duitse Keizer Wilhelmsland en na de Tweede Wereldoorlog werden deze twee Australische gebieden samengevoegd onder de naam Territorium van Papoea en Nieuw-Guinea. In 1975 werden dit oostelijk deel van Nieuw-Guinea en de hiervan ten oosten gelegen eilanden onafhankelijk onder de naam Papoea-Nieuw-Guinea.
Westelijk Nieuw-Guinea left|thumb|Twee vrouwen van de Yali-stam uit West-Papoea Het westelijk deel van Nieuw-Guinea was vanaf het eind van de negentiende eeuw tot aan de onafhankelijkheid van Indonesië in 1949 een deel van de Nederlandse kolonie Nederlands-Indië.
Het Kabinet-Drees II besloot in oktober 1952 dat Nieuw-Guinea onderdeel zou blijven van het koninkrijk en dat het bleef streven naar zelfbeschikkingsrecht voor de Papoea's. Tussen 1949 en 1962 was het onder de naam Nederlands-Nieuw-Guinea een overzees gebiedsdeel van Nederland. Na een halfjaar onder het bestuur van de Verenigde Naties (UNTEA) geweest te zijn werd dit deel van Nieuw-Guinea op 1 mei 1963 overgedragen aan Indonesië. Daar werd het een provincie van onder de naam Irian Barat, en vanaf 1970 Irian Jaya. thumb|Een Asmat houtbewerker
Voor de overdracht aan Indonesië en vooral ook daarna en tot op heden wordt er door de Papoea's om onafhankelijkheid gevraagd van Indonesië, dat door hen wordt gezien als de bezetter. Vanaf 1965 was het de Organisasi Papua Merdeka (OPM) (Organisatie voor een vrij Papoea) die vanuit de binnenlanden van de Vogelkop voor onafhankelijkheid streed. Op 1 juli 1971 riep het OPM de onafhankelijkheid van de Republiek van West-Papoea uit. De gewapende tak van het OPM hield rond deze tijd op te bestaan, ook al wordt het OPM nog steeds als symbool van een vrij Papoea gezien. De gewapende strijd werd voortgezet door onder andere de Tentara Pembebasan Nasional (TPN) (Nationaal Bevrijdingsleger) en de Pasukan Pembebasan Nasional (Papenal) (Nationale bevrijdingstroepen), die vooral in het grensgebied van Papoea-Nieuw-Guinea actief zijn. Ook streven de Papoea's met diplomatieke middelen naar onafhankelijkheid, onder andere bij de Verenigde Naties en het Amerikaanse Congres, hun zelfbeschikkingsrecht blijven opeisen. De vertegenwoordigers van de Papoea's komen samen in het Papoeacongres.
In 2019 ziet de situatie er voor de Papoea's niet rooskleurig uit, blijkens een rapport van de International Coalition for Papua (ICP).https://addr.ws/international-coalition-for-papua-icp--wuppertal-de.html Indonesië schendt op grote schaal hun mensenrechten (qua vrijheid van meningsuiting, medische zorg, behoud eigen cultuur en landrechten bv). Zij voelen zich tweederangsburgers in eigen land. Tonen van de eigen vlag, de Morgenster, is verboden. De werkloosheid is hoog en in vergelijking met immigranten uit Indonesië maken zij weinig kans op de arbeidsmarkt. Kindersterfte is hoog. Aids en hiv-besmetting vragen eigenlijk om inzet van grote medische bemoeienis, die voor hen juist moeilijk te krijgen is.
Intimidaties van de kant van de Besi Mera Putih, een pro-Indonesische militie, maakt dat zij zich bedreigd voelen. Deze BMP vormt een bedreiging voor personen die voor Papoea's opkomen.Laatste kans voor kwestie-Papoea, Gerhard Wilts, Nederlands Dagblad, 24 november 2017, blz. 15 (Interview met mevrouw Fadjar Schouten-Korwa, Papoea, juriste en voorzitter van International Lawyers for West-Papua
Milieuvervuiling Rond de Grasbergmijn (goud en koper) is er ernstige milieuvervuiling. Rivieren raken vervuild, tropisch oerwoud wordt gekapt.Interview Gerhard Wilts ND met Fadjar Schouten-Korwa
Uiterlijk De Papoea's hebben een donkere huid, zijn vrij klein en hebben kroeshaar, en doen denken aan de Australische Aboriginals, die inderdaad ook hun nauwste verwanten zijn. De Straat Torres-eilanders, de bewoners van de eilanden in de Straat Torres, tussen Australië en Nieuw-Guinea, komen oorspronkelijk van Nieuw-Guinea, maar hebben ook etnische, taalkundige en culturele invloeden vanuit Australië.
Religie Een grote meerderheid van de Papoea's is christelijk, ook al vermengen veel mensen dit wel met oudere en traditionele animistische elementen. Afgelegen volksstammen of volksstammen die (vrijwel) nooit in aanraking zijn geweest met de buitenwereld, hebben hun natuurgodsdienst volledig behouden.
Cultuur thumb|Bioscoopjournaal uit 1960. Beelden van een bezoek aan de Papoea's in de Baliemvallei voor de Indonesische inlijving in 1962. thumb|Beenceremonie in Papoea-Nieuw-Guinea