Een houten achtbaan of (meervoud: ) is een achtbaantype waarbij gelamineerde houten rails met daarop platte stalen rails, ondersteund worden door een draagconstructie die zo goed als volledig uit hout bestaat. Houten achtbanen hebben bijna nooit inversies en bestaan voor het grootste deel uit op-en-neer gaan, met verkante bochten en sinds de intrede van Rocky Mountain Construction ook overbanked turns.
De eerste achtbanen dateren uit de 19e eeuw en sommige hadden al inversies, maar deze hadden heel hoge g-krachten doordat ze perfect rond waren. Tot de eerste helft van de 20e eeuw werden houten achtbanen vooral gebouwd door hobbyisten en na de Tweede Wereldoorlog begonnen fabrikanten achtbanen te vervaardigen. Het duurde tot 2000 voordat er opnieuw een houten baan met looping gebouwd werd: de Son of Beast in het Amerikaanse park Kings Island. In 2006 ontstond er echter een scheur in een spoorbalk, waardoor 27 mensen gewond raakten. Na dit incident werd besloten treinen van een andere fabrikant, Gerstlauer, op de baan te plaatsen. Deze karretjes waren lichter, zodat de houten baan minder belast werd. De nieuwe treinen voltooiden de looping echter niet altijd. Om zeker te zijn dat de nieuwe treinen niet stil zouden vallen, werd de looping eind 2006 verwijderd. In 2012 werd deze achtbaan gesloopt.
Sinds begin 21e eeuw zijn er diverse bedrijven, zoals Rocky Mountain Construction (RMC), The Gravity Group en Great Coasters International (GCI), die houten achtbanen kunnen bouwen met inversies. De looping van de Son of Beast heeft echter op geen enkele andere door een bedrijf gebouwde houten achtbaan navolging gekregen.
De enige houten achtbaan waarbij de achtbaantrein zijn potentiële energie kreeg met een lancering in plaats van een liftheuvel was de in 2016 geopende Lightning Rod in Dollywood. In de winter van 2023/24 werd het lanceergedeelte echter omgebouwd naar een kettinglift omdat de lancering veel storingen had.
Typen Een groot deel van het plezier van achtbanen zit in de wisselende g-krachten. Sommige houten achtbanen worden gekenmerkt door heuvels en dalen, en andere door bochten. Er zijn echter veel tussenvormen en combinaties mogelijk.
Heen-en-terug ("Out and Back") Een heen-en-terugachtbaan gaat als het ware in een rechte lijn heen en na ineens een halve draai terug de rechte lijn af. Hierbij komt de trein vaak veel heuvels tegen die airtime veroorzaken. Colossos: Kampf der Giganten in Heide-Park en Heidi The Ride in Plopsaland Belgium zijn hier een voorbeeld van.
Twister Twisters kennen veel bochten en hebben een korter maar breder terrein nodig dan de "out and back". Europese voorbeelden zijn Troy in Toverland en Mammut in Erlebnispark Tripsdrill.
Houten achtbanen in de Benelux Troy in Toverland Heidi The Ride in Plopsaland Belgium Pegasus in Efteling werd in juni 2009 gesloten om na een renovatie te heropenen op 1 juli 2010 als Joris en de Draak: een hybride (stalen) tweelingachtbaan met stalen baan en houten ondersteuningen. Loup Garou in Walibi Belgium wordt in 2027 deels afgebroken en verbouwd tot hybride achtbaan. Robin Hood in Walibi Holland. Is gesloten en deels afgebroken, en onder de naam Untamed heropend op 1 juli 2019 als hybride (stalen) achtbaan: een stalen baan wordt vastgehouden door houten ondersteuningen.
Records Geldend voor houten achtbanen
Wereld Records bij bestaande achtbanen: Hoogste: Monimo RUSH (Everland) en (Dierentuin Kolmården) met 56 meter. Grootste maximumsnelheid: Lightning Rod (Dollywood) met 117 km/uur. Langste: met 2.243 meter. Meeste inversies: en (Silver Dollar City) met elk drie inversies. Steilste houten eerste afdaling: met 83°.De ondersteuningen van Goliath (Six Flags Great America) (85° steil) zijn tijdens de eerste afdaling van metaal, waardoor het op dat punt een hybride achtbaan is; de ondersteuningen tijdens de eerste afdaling van Wildfire zijn deels van hout. Duurste in aanbouw: de circa € 23 miljoen ($ 28 m) dure El Toro in Six Flags Great Adventure
Records bij verdwenen achtbanen: Hoogste: Son Of Beast (Kings Island) met 66,4 meter. Gesloten in 2009 en gesloopt in 2012. Hoogste maximumsnelheid: met 126 km/uur.
Europa Hoogste: met 56 meter. Snelste: met 115 km/uur. Langste: (Parque Warner Madrid) met 1394,2 meter. Duurste in aanbouw: de circa € 21 miljoen dure Colossus in Heide-Park Resort.
Benelux Hoogste: (Toverland) met 31,9 meter. Snelste: met 86,9 km/uur. Langste: met 1077 meter.
Er is niet direct een record voor oudste houten achtbaan te vermelden omdat op veel houten achtbanen geen enkel onderdeel meer origineel is, en sommige zelfs in één keer volledig zijn afgebroken en daar terug opgebouwd. Zodoende is bijna elke houten achtbaan een voorbeeld van de Schip van Theseus-gedachte.
Zie ook Hybride achtbaan Geschiedenis van de achtbaan
Externe links Alle houten achtbanen vanaf halverwege de 19e eeuw Deze lijst bevat geen houten achtbanen die enkel de eigenaar mocht berijden (doordat de achtbaan bijvoorbeeld in iemand zijn achtertuin staat), en houten achtbanen die op de kermis stonden. Al is bijna geen enkele houten achtbaan in handen van een kermisexploitant geweest doordat ze duur in onderhoud zijn en t.o.v. een stalen achtbaan neemt het afbreken, vervoeren en opnieuw opbouwen veel meer tijd in beslag vooral door het erg grote aantal ondersteuningen. American Coaster Enthusiasts: organisatie die vooral klassieke houten achtbanen wil behouden
Categorie:Achtbaanterminologie