thumb|Sluis in bovenleiding tussen wisselspanning en gelijkspanning te Sankt Moritz Een spanningssluis (minder juist stroomsluis) is een stuk van het bovenleidingsnetwerk waar een elektrische trein die voor twee spanningen geschikt is overgaat van de ene op de andere spanning. Er is daar een korte onderbreking in de bovenleiding. Ook kan er een spanningsloos deel van de bovenleiding zijn tussen de beide spanningen in.

De bestuurder van de trein moet bij het naderen van een spanningssluis zijn elektrische tractie onderbreken, de stroomafnemer laten zakken en de motoren omschakelen. Sommige treinstellen hebben aparte stroomafnemers voor de twee spanningen.

Stilvallen De trein moet voldoende vaart hebben om het spanningsloze gedeelte te overbruggen. Om te vermijden dat een trein stilvalt worden spanningssluizen in de volle baan geplaatst en niet in de buurt van stations. Als een trein stilvalt in deze zone, moet hij geduwd of getrokken worden door een andere locomotief tot hij weer onder spanningvoerende bovenleiding staat. Soms hangt er in de spanningssluis een draad waarop normaliter geen spanning staat en dan kan de vastgelopen trein weer in beweging worden gezet door, na strenge veiligheidsmaatregelen, deze draad onder spanning te zetten.

Remmen Bij gebrek aan spanning kan een trein in de sluis niet elektrisch remmen. Een eventuele remming moet dus gebeuren met de (vaak abruptere) pneumatische rem, waardoor remmingen mogelijk harder zijn dan anders. Daarom wordt ook remmen zo veel mogelijk vermeden onder een sluis.

Wisselen van locomotief Een alternatief voor een spanningssluis is het wisselen van locomotief op een station, op een spoor waar de spanning kan worden omgeschakeld. Het is dan niet nodig dat er meerspanningslocomotieven worden gebruikt. Het omschakelen is gekoppeld aan de stand van de wissels, zodat het vrijwel uitgesloten is dat een locomotief de verkeerde spanning krijgt. Problemen zoals het stilvallen van een trein in een spanningssluis zijn hier niet van toepassing.

Een andere methode om locomotieven te wisselen is het zogenoemde uitlopen. De locomotief maakt snelheid en laat net voor hij aan de bovenleiding met een andere spanning komt, zijn stroomafnemer zakken. Hij kan dan nog uitlopen tot op het spoor waar de locomotief gewisseld wordt. De locomotief wordt afgekoppeld en door een diesellocomotief weggesleept en weer onder zijn eigen bovenleiding geduwd.

Trein geschikt voor hogere spanning Als een voor een hogere spanning geschikte trein een korte weg onder een lagere spanning moet gaan, kan hij dat onder verminderd vermogen doen, ook als hij niet bedoeld is om de lagere spanning te gebruiken. Dit gebeurt o.m. met Belgische treinen S32 Puurs – Antwerpen – Roosendaal en S43 (Hasselt –) Luik – Maastricht, die geschikt zijn voor de Belgische spanning van 3000 V DC en onder verminderd vermogen onder de Nederlandse spanning van 1500 V DC tussen de spanningssluis en hun Nederlands eindstation kunnen rijden.

Lijst van spanningssluizen Spoorlijnen Plaats25 kV~ HSL3 kV=HSL1 Lembeek HSL1 Spoorlijn 94 Bois du coucou HSL1 Spoorlijn 78 AntoingHSL2 LeuvenHSL2 Station AnsHSL3 ChênéeHSL3 HausetHSL4 Station Antwerpen-NoorderdokkenSpoorlijn 42 Station MartinriveSpoorlijn 162 Voorlopig tussen Poix-Saint-Hubert en Station HatrivalSpoorlijn 166 (Athus-Maaslijn) Tussen Anseremme en station Gendron-Celles 25 kV~ 1,5 kV= Betuweroute rangeerterrein Kijfhoek in de Sophiaspoortunnel Betuweroute Spoorlijn Utrecht - Boxtel ten zuiden van station Geldermalsen Betuweroute Spoorlijn Arnhem - Nijmegen ten zuiden van station Elst Betuweroute Spoorlijn Amsterdam - Elten ten oosten van station Zevenaar Havenspoorlijn Spoorlijn Breda - Rotterdam ten westen van Barendrecht aansluiting HSL-Zuid Schiphollijn ten zuiden van station Hoofddorp HSL-Zuid Oude Lijn ten westen van station Rotterdam Centraal HSL-Zuid Spoorlijn Breda - Rotterdam ten zuiden van station Barendrecht HSL-Zuid Spoorlijn Breda - Rotterdam ten noorden van station Breda-Prinsenbeek HSL-Zuid Spoorlijn Breda - Rotterdam ten westen van station Breda 1,5 kV= 3 kV=Spoorlijn 12 ten zuiden van station Roosendaal, NLSpoorlijn 40 ten zuiden van station Maastricht Randwyck, NL 3 kV= 15 kV~Spoorlijn 24 Viaduct van Moresnet, BE 3 kV= 25 kV~Spoorlijn 75 Moeskroen, BE, net na de splitsing met lijn 75ASpoorlijn 94 Froyennes, BESpoorlijn 96 station Quévy, BE 25 kV~ 15 kV~Spoorlijn Luxemburg - Trier Wasserbillig, Lux 1,5 kV= 15 kV~Spoorlijn Sittard - Herzogenrath Haanrade Spoorlijn Venlo - Eindhoven Spoorlijn Viersen - Venlo station Venlo 25 kV~ 15 kV~ Betuweroute Spoorlijn Amsterdam - Elten station Elten 25 kV~ 25 kV~ LGVLGV Nord Lille 25 kV~ (HSL, bovenleiding) 750 V= (derde rail)High Speed 1 Ashford, VKHigh Speed 1 Fawkham Junction, VKHigh Speed 1 Dollands Moor, VKHigh Speed 1 Ebbsfleet International, VK

Lijst van omschakelbare stationssporen Spoorlijn Station Spanningenin België Spoorlijn 96 station Quévy 3 kV = 25 kV ~in Nederland Spoorlijn Venlo - Eindhoven X Spoorlijn Viersen - Venlo station Venlo 1,5 kV = 15 kV ~in Frankrijk Spoorlijn 130A station Jeumont 3 kV = 25 kV ~in Duitsland Spoorlijn 37 station Aachen Hbf 3 kV = 15 kV ~ Spoorlijn Almelo - Salzbergen station Bad Bentheim 1,5 kV = 15 kV ~in Luxemburg Luxemburg - Kleinbettingen Station LuxembourgEr wordt in station Luxemburg niet meer omgeschakeld, want het hele Luxemburgse net is onder 25 kV AC omgezet inclusief spoorlijn Luxemburg - Kleinbettingen, en de Belgische spoorlijn 162 Namen – Aarlen – Luxemburgse grens wordt ook stuk na stuk onder 25 kV omgezet: op 1 januari 2023 was dit al gedaan van de Luxemburgse grens tot verder dan station Hatrival. 3 kV = 25 kV ~

Trivia Ook bij beweegbare bruggen is de bovenleiding vaak onderbroken. Er is in dat geval geen sprake van een spanningssluis, want de spanning is aan weerszijden gelijk. Er zijn echter overeenkomsten: ook hier geldt dat de machinist de tractie even moet uitschakelen en in sommige gevallen de stroomafnemer moet laten zakken. En ook hier bestaat het risico dat een trein op dat punt stilvalt.

Noten

Categorie:Railinfrastructuur