Pax Christi Nederland (PCN) (Pax Christi is Latijn voor de Vrede van Christus) is een vereniging die de Nederlandse tak vormt van de internationale katholieke vredesbeweging Pax Christi. Sinds 2006 is er een samenwerkingsverband met het Interkerkelijk Vredesberaad, sinds 2014 onder de naam PAX.
Geschiedenis thumb|Kardinaal Alfrink, voorzitter Pax Christi Nederland 1952 - 1976 en van Pax Christi Internationaal 1965-1976
Pax Christi Nederland werd op 5 mei 1948 in Utrecht opgericht als de Nederlandse afdeling van de internationale katholieke vredesbeweging Pax Christi. Pax Christi was een initiatief van katholieke burgers ten tijde en na de Tweede Wereldoorlog die ‘nooit meer oorlog’ als ideaal hadden. De doelstelling in die tijd was dat katholieken uit diverse landen elkaar konden ontmoeten om gezamenlijk via gebed, studie en actie de basis te scheppen voor een vreedzame wereld. De oprichting van deze beweging is, volgens The Oxford Companion to Christian Thought, ‘een sleutelmoment in de ontwikkeling van een vrijgevochten vredespolitiek in de rooms-katholieke wereld.Adrian Hastings, Alistair Mason,Hugh Pyper (red), The Oxford Companion to Christian Thought, blz. 526, Oxford University Press, 2000,
Kardinaal Bernardus Alfrink was voorzitter van de Nederlandse afdeling van 1952 tot 1976, en van 1965-1976 tevens van Pax Christi Internationaal (1965-1976). Van 1976 tot 1994 was bisschop Ernst voorzitter. Hij werd opgevolgd door bisschop Ad van Luyn die op 16 september 2013 afscheid nam. De functie van voorzitter wordt vanaf september 2013 waargenomen door dr. Jan Peters, jezuïet, islamoloog en arabist, die tevens deel uitmaakt van het bestuur van Pax Christi Internationaal (PCI).
1950-1990 De Nederlandse afdeling hield zich in de jaren vijftig vooral bezig met bezinning.B. Schennink, Op pad vanuit de wachtkamer; 50 jaar Pax Christi in vogelvlucht, 1998 Vanaf 1958 werden er jaarlijks in 's-Hertogenbosch de Pax Christi Voettochten georganiseerd voor middelbare scholieren die voor hun eindexamen stonden en studenten. Vanaf 1960 werden er vele jaren ook, vanuit Almelo, voettochten voor een iets oudere doelgroep georganiseerd. De tochten werden zeer bekend. Tienduizenden jongeren hebben daaraan meegedaan. Initiatiefnemer was pater P.J. Verkoelen. De voettochten werden tot in de jaren tachtig gehouden.
In de jaren zestig richtte de Nederlandse Pax Christi-beweging zich, naast gebed, meer en meer op studie en actie. Pax Christi zelf begon zich vanaf de jaren zestig te ontwikkelen tot een politieke beweging. Naar aanleiding van de Cubacrisis in oktober 1962 publiceerde de paus Johannes XXIII in 1963 de encycliek Pacem in Terris (Vrede op aarde). Naar aanleiding hiervan publiceerde Pax Christi Nederland in 1965 de studie Met Pacem in Terris onderweg; eindredacteuren waren de parlementsleden Geert Ruygers (PvdA) en Marga Klompé (KVP). Een belangrijke conclusie van deze studie was dat de kerk zich niet langer afzijdig moest houden van de politiek en dat Pax Christi de uitdrager moest worden van de katholieke vredesboodschap. De studie pleitte daarnaast voor een Nederlandse oecumenische vredesbeweging. In diezelfde periode leefde ook bij protestantse kerken in Nederland de gedachte om door oecumenische samenwerking de vrede te bevorderen en een kernoorlog ("atoomoorlog") te voorkomen. In 1966 besloten Pax Christi en de Nederlands Hervormde Kerk daarom het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) op te richten. In 1968 baarde de kardinaal Alfrink als voorzitter van Pax Christi opzien door zich publiekelijk op de Nederlandse televisie te keren tegen het kabinetsvoornemen om de defensie-uitgaven met 225 miljoen gulden te verhogen naar aanleiding van de inval van het Warschaupact in Tsjechoslowakije. De vredesbeweging vond deze plannen ‘een symptoom van de opleving van de koude-oorlogsmentaliteit’.
Vietnamoorlog thumb|Enkele statistische gegevens over de slachtoffers van de Vietnamoorlog, foto door Rudolph A. Furtado. Pax Christi keerde zich tegen vanaf 1966 deze oorlog Vanaf 1966 keerde Pax Christi zich tegen de Vietnamoorlog en knoopte nauwe contacten aan met de Vietnamese boeddhistische beweging, die een tamelijk grote groep vertegenwoordigde in Zuid-Vietnam. Tevens ondersteunde Pax Christi het humanitaire werk van het Medisch Comité Nederland-Vietnam, een groep artsen die daar hielpen 'waar de bommen vielen', dus in Noord-Vietnam en gebieden die werden beheerst door de Vietcong. Op 6 januari 1973 deed Pax Christ mee aan de nationale Vietnamdemonstratie in Utrecht. Diezelfde dag werd kardinaal Alfrink hierover geïnterviewd door het actualiteitenprogramma Brandpunt. "Een kardinaal en politiek, kan dat wel?", vroeg de journalist. Alfrink antwoordde; "Onder politiek versta ik: het meehelpen de vrede te bereiken, daarin is juist een taak weggelegd voor de kerk." En verderop in het interview zei Alfrink: "Amerika moet Vietnam verlaten, dat is een voorwaarde, maar daarmee kan niet worden volstaan.’Rimko van der Maar, Misdaad tegen God Pax Christi en de oorlog in Vietnam, 1965-1973, http://www.christenhistorici.nl/archief/oud/misdaad-tegen-god-pax-christi-en-de-oorlog-in-vietnam-1965-1973/
Verdere acties Pax Christi startte (eerst voorzichtig later uitgebreider) een dialoog met kerken in Oost-Europa en legde vanaf 1974 contacten met de Russisch-Orthodoxe Kerk. Naar eigen zeggen droeg Pax Christi daarmee bij aan het herstel van de betrekkingen tussen de Russisch Orthodoxe Kerk en het Vaticaan. Daarnaast oefende Pax Christi invloed uit op het Nederlandse regeringsbeleid inzake het Midden-Oosten door aandacht te vragen voor het lot van de Palestijnen in het Israëlisch-Palestijnse conflict.Niek Megens en Hilde Reiding, Bewegen binnen smalle marges. Pax Christi Nederland, 1965-1990, 1999 Nijmegen: Studiecentrum voor Vredesvraagstukken Ook hield Pax Christi zich bezig met de problematiek rond dienstweigeraars, omdat Nederland destijds nog een dienstplichtigen-leger had, en met het Nederlandse buitenlandse beleid en defensiebeleid. En de vredesbeweging keerde zich tegen de apartheid in Zuid-Afrika. Apartheid werd door Pax Christi een systeem genoemd waardoor blanken hun bevoorrechte positie kunnen handhaven ten koste van de niet-blanke meerderheid. Dit systeem achtte Pax Christi onverenigbaar met de boodschap van het Evangelie "omdat de meest elementaire mensenrechten op systematische wijze worden geschonden."Reformatorisch Dagblad 27 mei 1975, Pax Christi contra ZuidAfrika, http://www.digibron.nl/search/detail/012ea493a499a9ee04093946/pax-christi-contra-zuidafrika
In de jaren 80 begon Pax Christi in toenemende mate aandacht te vragen voor de oorlogen in Midden- en Zuid-Amerikaanse landen. Er werden rapporten uitgebracht en aandacht bij de politiek gevraagd voor de oorlogen en mensenrechtenschendingen in onder meer Colombia, Nicaragua, El Salvador en Guatemala. De beweging begon ook Oost-Europese en Russische dissidenten te steunen, waaronder Václav Havel, en versterkte de contacten met Oost-Europese kerken.
Strijd tegen kernwapens Het IKV startte in 1977 de campagne tegen nucleaire wapens "Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland!". Dat gebeurde onder het voorzitterschap van Ben ter Veer die afkomstig was uit Pax Christi en die samen met de Algemeen Secretaris van het IKV, Mient Jan Faber, steeds meer nadruk ging leggen op het verbinden van de strijd tegen kernwapens met die voor democratie in Midden en Oost Europa. Pax Christi noemde zowel het bezit als het gebruik van kernwapens ethisch onaanvaardbaar.Sylvia van Duin, Vredesbewegingen en militair ingrijpen: een rechtvaardige combinatie? Masterscriptie Internationale betrekkingen in historisch perspectief, 2010 Ondanks massale demonstraties in 1981 en 1983 tegen het plaatsen van kernwapens in Nederland als gevolg van het NAVO-dubbelbesluit van 1979, waar honderdduizenden burgers aan meededen, besloot de Nederlandse regering om toch kruisvluchtwapens ("kruisraketten") te plaatsen. Door het Intermediate-Range Nuclear Forces–verdrag (INF-verdrag) van 8 december 1987 werd Nederland van de vijf beoogde "plaatsingslanden" uiteindelijk het enige land waar geen kruisraketten zijn geplaatst.
Vanaf 1990 Na het einde van de Koude Oorlog in 1989 nam het aantal burgeroorlogen snel toe.Uppsala Conflict Data Program, UCDP Conflict Encyclopedia: www.ucdp.uu.se/database, Uppsala University Pax Christi verlegde de aandacht naar burgeroorlogen op de Balkan, in Latijns-Amerika, Afrika en het Midden-Oosten. Pax Christi zag in het oplossen en voorkomen van oorlogen een belangrijke rol voor civiele actoren, zoals de beweging zelf. De organisatie begon lokale vredesinitiatieven te steunen en richtte zich op het beïnvloeden van de internationale en nationale publieke opinie en de politiek. Een kritische rol speelde Pax Christi onder meer in Colombia. In 1988 gaan Pax Christi Nederland en Justitia et Pax Nederland naar Colombia en hebben veel kritiek op het zwijgen van de Colombiaanse bisschoppen inzake het geweld in hun land.Liduine Zumpolle, De Latijns-Amerikaanse Kerk, Rome en Pax Christi, in: Koos van der Bruggen (red.), Tijd van Oorlog, Tijd van Vrede, Kampen (Kok), 1993, pp. 132-148 In 1989 worden de bevindingen van de delegatie in Genève gepresenteerd aan de VN Commissie voor de Mensenrechten.Impunity in Colombia, Report of the Pax Christi and Justitia et Pax Netherlands Human Rights Mission to Colombia, October 28 – November 11, 1988, Final Report, 1989 De Colombiaanse bisschoppen protesteerden, ook in Genève, maar werden in de jaren negentig in samenwerking met Pax Christi actiever voor vrede, gerechtigheid en verzoening.
In Soedan zette de latere directeur van Pax Christi, Jan Gruiters, samen met de plaatselijke kerken in de jaren 90 een nieuw vredesprogramma op. Daarnaast voerde de organisatie internationale en nationale campagnes, onder meer tegen landmijnen, clustermunitie en de handel en verspreiding van wapens.
In 2003 werd, in samenwerking met Pax Christi Internationaal en Pax Christi Vlaanderen, een vredes- en mensenrechtenprogramma gestart in de Democratische Republiek Congo (Kinshasa), dit Midden-Afrikaanse land was al vanaf 1998 het decor van een oorlog die in belangrijke mate ook draaide om de natuurlijke rijkdom van het land op het gebied van grondstoffen. Kardinaal Laurent Monsengwo Pasinya speelde als internationaal voorzitter van Pax Christi een belangrijke rol in het opstarten van deze activiteiten.
Multinationals