De term orenmaffia is een pejoratieve benaming voor een groep zorgverleners die van mening is dat lichamelijke ziekten of de oorzaak daarvan 'tussen de oren' zit; dat deze worden veroorzaakt door een verkeerde manier van denken en daarmee eigenlijk psychische aandoeningen zijn. Het woord werd in 1992 voor het eerst gebruikt door Karin Spaink en is opgenomen in het Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal (de 'Dikke Van Dale'). Met dit woord verzette Spaink zich tegen klakkeloos psychosomatisch denken door hulpverleners die veronderstellen dat de oorzaak van ziekten bij de patiënt zelf ligt en daarmee de eigen schuld van de patiënt is.
Boek door Spaink Spaink heeft over dit onderwerp een boek geschreven, Het strafbare lichaam: De orenmaffia, kwakdenkers en het placebo-effect (De Balie, Amsterdam 1992, ). In het boek noemt ze als concrete voorbeelden van de orenmaffia: Louise Hay, die stelt dat de oorzaak van lichamelijke problemen zoals kanker ligt in bepaalde negatieve emotionele patronen, Thorwald Dethlefsen, die stelt dat ziekte onlosmakelijk verbonden is met het ongelukkig zijn van de mens, Bernie Siegel, die stelt dat kanker en andere chronische ziekten kunnen genezen door het ontdekken van de innerlijke bronnen van genezing, zoals liefde, innerlijke heelheid, balans en vrede.
Andere voorbeelden Ander voorbeelden van ziekten waarvan de oorzaak volgens een groep zorgverleners bij de psyche van de patiënten zou liggen zijn de verschillende post-acuut infectiesyndromen, zoals Myalgische encefalomyelitis/chronischevermoeidheidssyndroom (ME/CVS), long covid en aanhoudende klachten na lymeziekte en Q-koorts. Linda Samplonius en Jop de Vrieze schreven hierover in 2025 in een tweeluik in De Groene Amsterdammer: "De behandelmethode van Knoop wordt namelijk vanuit de patiëntenbeweging sterk bekritiseerd omdat die heeft bijgedragen aan het beeld dat ME/CVS 'tussen de oren' zou zitten." "Patiënten krijgen te horen dat ze niet moeten denken dat ze lichamelijk ziek zijn. Het is ook niet toevallig dat de term ME, myalgische encephalomyelitis, in de jaren tachtig wordt vervangen door het minder serieus klinkende 'chronisch vermoeidheidssyndroom' – net zoals veel wetenschappers liever spreken over post covid dan over long covid."
Geest-lichaamkwakzalverijen Volgens Cees Renckens, de voormalig voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij die zich keert tegen alle geneeswijzen die niet door wetenschappelijk bewijs worden ondersteund, blijkt niet uit onderzoek dat psychologische interventies werkzaam zijn tegen kanker, of dat 'radicale beslissingen' een rol spelen in de sporadische gevallen dat kanker spontaan verdwijnt. Renckens duidt de aanpak van de "orenmaffia" in zijn proefschrift daarom aan als "geest-lichaamkwakzalverijen".
Categorie:Gezondheidszorg Categorie:Hulpverlening Categorie:Alternatieve behandeling