De Schreeuw (Noors: Skrik) is de titel van een viertal schilderijen en een lithografie van Edvard Munch uit 1893. De oorspronkelijke versie van de schreeuw uit 1893 hangt in het MUNCH (voorheen Munchmuseum) te Oslo. Het geldt als het aangrijpendste schilderij van Munch. Het drukt het geestelijke leed en de emotionele kwelling uit die de schilder tijdens bepaalde perioden in zijn leven heeft gevoeld.
Munch was een voorloper van het expressionisme, een stijl die emoties wilde weergeven.
Omschrijving Ontstaan De Schreeuw is een psychisch zelfportret van Edvard Munch. Het schilderij is gebaseerd op een eigen traumatische ervaring. Op een avond wandelde Munch met vrienden terug naar de stad Oslo. Ze bleven staan op een brug. Terwijl zijn vrienden doorliepen bleef Munch staan, aangegrepen door het landschap en de lucht met de ondergaande zon. Hij hoorde en voelde het landschap rondom hem schreeuwen. Hij kreeg een onmachtig en depressief gevoel. Deze gebeurtenis maakte zo veel indruk op hem dat hij hem later meerdere malen vastlegde op doek.
Munch schilderde De Schreeuw in een periode na een bijzonder pijnlijke liefdesverhouding met Millie Thaulow, een getrouwde vrouw. Tijdens de door jaloezie, achterdocht en pijn getekende relatie schilderde de kunstenaar een aantal doeken die het verloop van de verhouding illustreren. Toen zijn relatie met Millie Thaulow definitief voorbij was, schilderde hij De Schreeuw. De ontzette, tot wanhoop gedreven figuur zou dan Edvard Munch moeten zijn.
Sommige Munch-biografen brengen het thema van De schreeuw ook wel in verband met de zelfmoord van Munchs vriend en collega-kunstschilder Kalle Løchen.Ook volgens psychiater Finn Skårderud, zie hier;zoek ook artikel in Aftenposten, 2013.
Interpretatie Veel mensen zien de figuur op de voorgrond schreeuwen, maar Munchs bedoeling was dat het landschap naar hem schreeuwt en het figuur als reactie zijn oren bedekt.De schreeuw. Gearchiveerd op 18 oktober 2021.
Compositie Het werk toont een in heldere kleuren geschilderd en uit golvende lijnen opgebouwd landschap, waarin een spookachtige figuur de kijker aankijkt. Ook het lichaam van het wezentje kronkelt mee met het kronkelende landschap. De angst overheerst in de panische penseeltrekken die de geluidsgolven van de tomeloze schreeuw weergeven. De combinatie van felle en zachte kleuren verhoogt dit effect.
Rechts op het schilderij bracht Edvard Munch een verticale balk aan om het schilderij smaller te doen lijken.
In 2003 beweerden astronomen in de VS onder leiding van een hoogleraar aan de Staatsuniversiteit van Texas–San Marcos, de exacte plek waar Munch zijn ervaring had te hebben teruggevonden in de haven van Oslo. Tevens meenden zij met zekerheid te kunnen zeggen dat de buitengewoon rode hemel veroorzaakt was door de uitbarsting van de Indonesische vulkaan Krakatau in 1883. Deze theorie wordt door andere deskundigen weer weerlegd vanwege de expressieve stijl van Munch waarbij gevoelens bepalend waren voor de compositie en een realistische weergave van de werkelijkheid daaraan ondergeschikt was.
Evolutie De eerste versie van De Schreeuw was gelijkaardig, maar het spookachtige figuurtje was toen nog een man leunend op de balustrade van de brug. Pas toen Edvard Munch in een latere versie de man verving door een geslachtloos wezentje werd het schilderij zo expressief.
Titel Toen het werk voor het eerst werd tentoongesteld, in Berlijn, was de titel Wanhoop. Later ging Munch het ook wel De Schreeuw noemen.
Potloodschrift De 1893-versie van het Nationaal Kunstmuseum Oslo heeft in de linkerbovenhoek een potloodinscriptie in kleine letters met de tekst "Kan kun være malet af en gal Mand!" ('Kan alleen door een gek zijn geschilderd!'). De tekst is alleen te zien als men het schilderij van dichtbij bekijkt. Eerder werd aangenomen dat de opmerking was geschreven door een kritische bezoeker tijdens een tentoonstelling. De tekst werd voor het eerst opgemerkt toen het schilderij in 1904 in Kopenhagen werd tentoongesteld, elf jaar nadat deze versie was vervaardigd. Echter, uit infraroodfotografie-onderzoek van het handschrift in 2022 is gebleken dat de opmerking door Munch zelf is aangebracht.
Mogelijk heeft Munch de inscriptie aangebracht naar aanleiding van de kritische opmerkingen die werden gemaakt toen het schilderij in oktober 1895 voor het eerst in Noorwegen werd tentoongesteld. Henrik Grosch, destijds directeur van het Noorse Museum voor Decoratieve Kunsten en Design en kunstcriticus, schreef dat de schilderijen aantoonden dat men Munch niet langer "als een serieuze man met een normaal verstand" kon beschouwen. Deze mening werd door verschillende anderen in het publiek gedeeld. Naar aanleiding van de tentoonstelling en de kritiek die het had uitgelokt, organiseerde de studentenvereniging van Kristiania (tegenwoordig Oslo) een discussieavond over Munchs kunst. Hier sprak onder andere de dichter Sigbjørn Obstfelder lovend over Munchs kunst, terwijl anderen zich juist kritisch uitten. Geneeskundestudent Johan Scharffenberg trok Munchs geestelijke toestand in twijfel. Hij verwees hierbij met name naar Zelfportret met sigaret, dat volgens hem erop wees dat Munch geen gezond mens was. Munch was diep gekwetst door de kritiek en bracht dit tot laat in de jaren 1930 terug op in zijn aantekeningen, temeer aangezien hij bang was ook gevoelig te zijn voor een veel voorkomende geestesziekte in zijn familie (destijds aangeduid als 'melancholie').
Diefstal thumb|Het museum circa twee uur na de diefstal (2004)
In 1994 werd een van de versies van De Schreeuw (1893) samen met andere werken van Edvard Munch gestolen uit het Noorse Nationaal Museum Oslo. Het werk werd drie maanden later teruggevonden. De drie Noorse daders konden worden gearresteerd toen zij losgeld probeerden te krijgen voor het schilderij.
Op 22 augustus 2004 werd opnieuw een exemplaar gestolen. Gewapende overvallers stalen op klaarlichte dag uit het Munchmuseum in Oslo De Schreeuw (1910) en Madonna. De waarde van Madonna werd destijds geschat op €20 miljoen.
Aanvankelijk dacht men dat de schilderijen verbrand waren om zo het bewijsmateriaal te vernietigen. Op 2 mei 2006 veroordeelden Noorse rechters drie daders tot gevangenisstraffen van vier tot acht jaar. Daarnaast dwongen de rechters een van de daders met een dwangsom van 750 miljoen Noorse kronen (€86.7 miljoen) de locatie van het schilderij te vertellen. Waarschijnlijk door een tip van een van de daders kon de politie de twee werken terugvinden. De Schreeuw en de Madonna werden in redelijk goede staat door de Noorse politie op 31 augustus 2006 teruggevonden. Na restauratie werden ze opnieuw tentoongesteld.
Trivia Na Munch' dood werd De Schreeuw ongemeen populair. Het werd vele malen herwerkt en gereproduceerd door tal van kunstenaars. Er werden honderden gadgets van gemaakt en het figuurtje werd een symbool. Zo is de emoji U+1F631 😱 gebaseerd op het figuur in De Schreeuw.
In 2011 projecteerde Greenpeace een 'nucleaire' versie van het schilderij op de Kerncentrale Borssele om aandacht te vragen voor de gevaren van kernenergie.Greenpeace projecteert Munch. Gearchiveerd op 23 april 2021. Op 2 mei 2012 verkocht Noorse zakenman Petter Olsen een versie van De Schreeuw (1895) voor een recordbedrag bij het New Yorkse veilinghuis Sotheby's aan de zakenman Leon Black uit de VS. Het werk bracht een bedrag op van ruim €91 miljoen. Het werd daarmee het duurste schilderij in handen van een particulier.De Schreeuw brengt recordbedrag op. Gearchiveerd op 13 mei 2012. In het televisieprogramma Het geheim van de meester van omroep AVROTROS werd in 2023 geprobeerd De Schreeuw authentiek opnieuw te schilderen.
Externe link De Schreeuw in het MUNCH-museum
Categorie:Schilderij in Oslo Categorie:Schilderij van Munch Categorie:Gestolen kunstwerk