Clyman is een dorp in het zuiden van de Amerikaanse staat Wisconsin. Het maakt deel uit van Dodge County en ligt zo’n 75 km ten noordwesten van de stad Milwaukee. De plaats telt ruim 400 inwoners en heeft een oppervlakte van 0,96 km².
Het dorp Clyman vormt bestuurlijk gezien een kleine enclave binnen de agrarische en dunbevolkte Town of Clyman, een van de 24 towns van Dodge County. De plaats ontstond in de jaren 1840 en dankt zijn naam aan de pionier James Clyman. Town of Clyman, James Clyman, geraadpleegd op 6 oktober 2018. Gearchiveerd op 7 oktober 2018.
Toponymie Clyman is vernoemd naar James Clyman (1792–1881), een gekende pionier die oorspronkelijk uit de staat Virginia kwam. Op 6 november 1835 overleefde hij op het grondgebied van het latere Dodge County een moordaanslag door lokale indianen. CAMP C.L., red., James Clyman, Frontiersman, 1792-1881: The Adventures of A Trapper and Covered-Wagon Emigrant As Told in His Own Reminiscences and Diaries, Portland, 1960, p. 46-49. Toen in de jaren daarna immigranten zich in ijltempo in het gebied vestigden, kreeg een van de opgerichte towns de naam "Clyman" ter herinnering aan deze gebeurtenis.
Geschiedenis Vroegste geschiedenis Voor 1840 bestond de wijde omgeving van Clyman uit een vaste wildernis van onontgonnen wouden en prairie. Zo telde heel Dodge County, dat een oppervlakte van 2349 km² heeft, in dat jaar volgens de census slechts elf huishoudens. BEATTY, E., Wisconsin Genealogy Trails, 'Dodge County, Wisconsin Census Records', geraadpleegd op 7 oktober 2018. Gearchiveerd op 15 september 2016. Voor de massale komst van de blanken woonden er verspreid over de streek Menominee- en Winnebago-indianen. In de buurt van het hedendaagse Clyman bevond zich weliswaar geen dorp of vestigingsplaats van hen. Het gebied werd hoogstens nu en dan aangedaan om te jagen of foerageren. In de jaren 1830 werden de meeste lokale stammen grotendeels uit het gebied verdreven. Chicago Western Historical Company, The History of Dodge County, Wisconsin, Chicago, 1880, p. 317-318.
In de jaren 1840 begon de zeer snelle instroom van voornamelijk Europese migranten in Dodge County. Het latere Clyman had een relatief interessante locatie aangezien het niet ver van de territoriale weg lag die vanuit het recent gestichte plaatsje Watertown noordwaarts trok. Chicago Western Historical Company, The History of Dodge County, Wisconsin, Chicago, 1880, p. 407. In 1843 vestigden de eerste immigranten zich in de Town of Clyman, waaronder de familie Mengel uit Duitsland en de familie Ramsey uit Schotland, snel gevolgd door anderen. HOMER, H.B., Dodge County, Wisconsin Past and Present, Chicago, 1912. De meerderheid van de settlers te Clyman waren Duitsers, met aanvulling van groepen Engelsen, Schotten en Ieren. Zij ontgonnen het land en baatten er boerderijen van vaak meerdere tientallen hectaren uit. Al in 1849 opende er een klein postkantoor in Clyman.
Ontstaan en groei van de dorpskern Doorheen de jaren begonnen meer en meer immigranten boerderijen te bouwen in de town, maar deze bebouwing was erg verspreid. Van een dorp was lange tijd nog geen sprake. Dat betekende onder andere dat de inwoners geen volwaardige kerk hadden om hun geloof te belijden. Nadat er een tijdlang katholieke ceremonies plaatsvonden in de woningen van achtereenvolgens Connor Dempsey and Edmund Carey, besloten de katholieke inwoners in 1861 om samen een echte kerk te bouwen. Dit gebeurde op een relatief centraal gelegen stuk land dat geschonken was door Hugh Derving, ietwat ten zuidoosten van het huidige dorp. Zo kreeg de omgeving van het latere dorp Clyman daardoor voor het eerst belang als een soort van centrale plaats binnen de town. De inwijding vond plaats op 15 augustus 1861 en ging gepaard met een feest en picknick. De eerste reguliere pastoor van de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartskerk was Joseph Smith en zijn opvolger M.J. Ward was in 1873 de eerste pastoor die zich effectief in Clyman vestigde.
In de jaren erna kreeg het kleine gehuchtje in de omgeving van de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartskerk nog meer belang door de aanleg van een spoorweg met bijhorend treinstation door de Chicago and North Western Transportation Company. GARD, R.E., The Romance of Wisconsin Place Names, 2de uitgave, Madison, 2015, p. 65. Het kleine station op deze noord-zuidlijn was niet alleen belangrijk voor inwoners die een verplaatsing wilden maken, maar vooral ook voor het vervoeren van oogstoverschotten naar afzetmarkten. De komst van het treinstation was nog veel meer dan de (iets oostelijker gelegen) kerk cruciaal in de ontwikkeling van een kleine dorpsgemeenschap binnen de town. Het zich geleidelijk aan ontwikkelende plaatsje had officieel gezien weliswaar geen status als zelfstandige "village" en bleef gedurende heel de 19e eeuw gewoon een unincorporated community binnen de Town of Clyman. Het was niettemin voor onder meer de auteurs van de Western Historical Company uit Chicago al in 1880 duidelijk dat het plaatsje ooit tot zelfstandig dorp zou uitgroeien.
Doordat het plaatsje aan belang begon te winnen, begon de nood te ontstaan om ook een kerk te bouwen voor de niet-katholieke inwoners. Clyman had behalve veel katholieken immers ook een aanzienlijke (evangelisch-)lutherse gemeenschap. Dertien lutherse mannen begonnen in november 1897 samen aan de bouw van een klein school- en kerkgebouw. Zion Evangelical Lutheran Church, 'History'. Geraadpleegd op 7 oktober 2018. Later bouwden leden van de lutherse gemeenschap ernaast een volwaardige kerk (de Zion Evangelical Lutheran Church), die zijn voltooiing kende in december 1904.Het school- en kerkgebouw dat ernaast stond, was vanaf de voltooiing van de volwaardige kerk enkel nog in gebruik als school. In diezelfde periode bouwden ook de katholieken een nieuwe kerk, ditmaal verder naar het westen toe – dichter bij het snel groeiende dorpscentrum. Deze kerk – net als de evangelisch-lutherse kerk tot op heden in gebruik – is gewijd aan Sint-Jan-de-Doper. De vroegere en te klein geworden Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartskerk stond gedurende enkele jaren leeg, totdat ze tezamen met de vroegere pastorij afbrandde in november 1908. Watertown History, 'Clyman Church Burns', geraadpleegd op 7 oktober 2018. De groei van het plaatsje uitte zich niet enkel in meer en grotere kerken, maar ook door de komst van meer voorzieningen zoals een honkbalteam, een fanfare, enkele handelspanden en het toenmalige Clyman Hotel. Town of Clyman, 'Town and Village of Clyman Yesteryear', geraadpleegd op 7 oktober 2018. Gearchiveerd op 7 oktober 2018. Village of Clyman, 'Village History', geraadpleegd op 12 november 2018. Gearchiveerd op 12 november 2018.
Clyman als zelfstandige plaats thumb|Links: Kaart van Dodge County met het dorp Clyman (rood) als enclave van het omliggende Town of Clyman. Rechts: Kaart van Wisconsin met aanduiding van Dodge County (oranje). Nadat Clyman doorheen de 19e en vroege 20e eeuw uitgegroeid was tot een volwaardige dorpsgemeenschap op het grondgebied van de gelijknamige town, scheurde het zich er in 1924 op bestuurlijk vlak van af. City-Data.com, 'Clyman, Wisconsin', geraadpleegd op 7 oktober 2018. Gearchiveerd op 7 oktober 2018. De "Village of Clyman" was van dan af aan dus een bestuurlijk zelfstandige enclave binnen de sindsdien aparte Town of Clyman. De eerste daaropvolgende volkstelling gaf aan dat het dorp in 1930 200 inwoners telde. In 1950 was dat aantal aangezwollen tot 250. Aangezien het dorp ook diensten bood voor de inwoners van de omliggende town, ontstond in die periode de nood om een nieuwe, grotere lutherse school te bouwen. De nieuwe Zion Lutheran School opende in 1954 en bleef bijna drie decennia lang open, totdat de schoolactiviteiten in 1983 definitief stopten. Hoewel het dorp in de jaren 30 en 40 een groei kende, moesten de inwoners toch afscheid nemen van hun station. Het personenvervoer op de lijn Janesville—Fond du Lac reed een laatste keer uit op 6 juni 1950, waarna de meeste stations onherroepelijk verdwenen. Watertown History, 'Railroad Junction', geraadpleegd op 7 oktober 2018. Het noordelijke stuk spoorlijn tussen Clyman Junction en Fond du Lac werd zelfs geheel ontmanteld. Het zuidelijke deel tussen Clyman Junction en Janesville, dat doorheen Clyman-dorp loopt, stond vanaf dan (en tot op heden) enkel nog in voor cargovervoer.
In de jaren 1960 begon het in 1929 te Clyman opgerichte Aunt Nellie's Farm Kitchen – een bedrijf gespecialiseerd in het conserveren en verpakken van groente en fruit – aan stelselmatige uitbreidingen. Ze wisten zich in relatief korte tijd tot een grote onderneming om te vormen en groeiden zo al snel uit tot de belangrijkste werkgever van het dorp. Aunt Nellie's, 'about', geraadpleegd op 10 oktober 2018. In 1991 kocht de Pillsbury Company het bedrijf, die het reeds in 1997 doorverkocht aan Seneca Foods, een van de grote Amerikaanse spelers op het vlak van conserven. Seneca Foods is tot op heden eigenaar van de fabriek, die sindsdien nog veel verder uitgebreid is. De vestiging stelt meer mensen te werk dan de volledige bevolkingsomvang van Clyman, waardoor het bedrijf en de impact ervan op heden niet meer weg te denken is uit het lokale dorpsleven (zie kopje "Economie").
Geografie Topografische ligging
Clyman ligt in het zuiden van de Amerikaanse staat Wisconsin en maakt deel uit van Dodge County. Aangezien het een enclave van de gelijknamige town is, is de Town of Clyman technisch gezien de enige aangrenzende plaats. Los van de verschillende – steeds zeer dunbevolkte – towns, zijn er in een straal van 15 km wel twee steden en vier dorpen.Lebanon is niet officieel geïncorporeerd als "village", maar heeft wel de status van "census-designated place". Bij verre de belangrijkste daarvan is de 13 km zuidelijker gelegen stad Watertown, die bijna 24.000 inwoners telt. U.S. Census Bureau, 'Watertown city, Wisconsin. 2017 Population Estimates', geraadpleegd op 1 mei 2019. Gearchiveerd op 14 juni 2023. Het stadje Juneau – 10 km ten noorden van Clyman – telt daarentegen iets minder dan 2.700 inwoners. U.S. Census Bureau, 'Juneau city, Wisconsin. 2017 Population Estimates', geraadpleegd op 1 mei 2019.
Volgens het United States Census Bureau beslaat Clyman een oppervlakte van 0,96 km² en is er geen oppervlaktewater. De plaats bevindt zich te midden van licht golvend agrarisch landschap met hier en daar kleine stukjes bos. Het hoogste punt van het dorp ligt 283 meter boven zeeniveau, Geographic Names Information System, 'Clyman village'. Geraadpleegd op 12 oktober 2018. terwijl het aan de oostrand gelegen politiekantoor twaalf meter lager ligt. Geographic Names Information System, 'Clyman Police Department'. Geraadpleegd op 12 oktober 2018.
Het grondgebied van Clyman (0,96 km²) is ruwweg onder te verdelen in twee delen. Enerzijds is er de oostelijke helft, waar alle huizen, bedrijven en overheidsdiensten van het dorp gelokaliseerd zijn. Ook de spoorweg en het park liggen in dit stuk van het dorp. Anderzijds is er het westelijke deel, dat ruwweg te definiëren valt als al hetgeen ten westen van de Sint-Jan-de-Doperkerk. Dat deel bestaat – anders dan het dichtbebouwde oosten – uit een grote, open vlakte die in zijn volledigheid in gebruik is als landbouwgebied. Doordat dat westelijke, onbebouwde deel officieel tot het dorp behoort, levert dat een negatieve vertekening op van de bevolkingsdichtheid van de eigenlijke kern.
Park